Ιδέες - Τι απέγιναν οι διανοούμενοι; Συνέντευξη του Ιταλού ιστορικού 'Εντσο Τραβέρσο.

 
Ο μιντιακός διανοούμενος «κατασκευάζεται» από την πολιτιστική 
βιομηχανία τονίζει ο Εντσο Τραβέρσο

Θανάσης Γιαλκέτσης
 

Κυκλοφόρησε πρόσφατα και στη γλώσσα μας το βιβλίο του Ιταλού ιστορικού Εντσο Τραβέρσο «Τι απέγιναν οι διανοούμενοι;» (μετάφραση Νίκος Κούρκουλος, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου). Ο Εντσο Τραβέρσο είναι σήμερα καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ της Νέας Υόρκης. Στη γλώσσα μας κυκλοφορούν επίσης τα βιβλία του «Διά πυρός και σιδήρου» και «Οι ρίζες της ναζιστικής βίας» (Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2013). Η ακόλουθη συνέντευξη του Εντσο Τραβέρσο δημοσιεύτηκε στον γαλλικό ιστότοπο Mediapart.

Λογοτεχνία και Πολιτική - Τζίνα Πολίτη: "Τα μεγάλα κείμενα διδάσκουν "κριτική σκέψη και ήθος, στοιχεία που χρειαζόμαστε όσο ποτέ στην εποχή μας"

"Μην πιστεύετε τα ψέματα που λέγονται για τους διανοούμενους"

Έχει περάσει από μεγάλα σχολεία. Σπούδασε στο Κολούμπια της Νέας Υόρκης, δίδαξε στο Κέμπριτζ και το ΑΠΘ, ωστόσο ως μεγαλύτερο όλων αναγνωρίζει τη "σπουδαία λογοτεχνία". .
Την απόσταση από την έδρα του Πανεπιστημίου στα αμφιθέατρα του αριστερού διαλόγου τη διανύει μ' ένα τσιγάρο στο χέρι και με την άνεση της λόγιας που καταφέρνει να διακρίνει και να αναδεικνύει το πολιτικό μέσα από την ανθρώπινη δημιουργία. Αυτή η συνθήκη, άλλωστε, συνδέει τη λογοτεχνία με τη δημόσια σφαίρα στο ερευνητικό και διδακτικό και συγγραφικό της έργο.
Ομότιμη καθηγήτρια Αγγλικής Φιλολογίας και λόγια, αμετανόητα αριστερή και αεικίνητη, γνωρίζει καλά τον ρόλο του διανοουμένου και είναι σε θέση να αναγνωρίζει τις στρατηγικές που επιστρατεύει η κυρίαρχη ιδεολογία εναντίον τους. "Η εξουσία κατασκευάζει την αρνητική εικόνα του διανοουμένου για να χαϊδεύει τα αυτιά των πολλών", λέει και εφιστά την προσοχή στην καταστροφική πολιτική που μετατρέπει "το δημόσιο πανεπιστήμιο σε ανώνυμη εταιρεία".

Συνέντευξη - Ρεμπέκα Σόλνιτ, Αμερικανίδα συγγραφέας, δημοσιογράφος και ακτιβίστρια για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τον φεμινισμό και το περιβάλλον: «Να φανταστούμε ένα μέλλον μετακαπιταλιστικό και μετά-την-αφθονία».

H Ρεμπέκα Σόλνιτ ενσαρκώνει το πρότυπο της μαχόμενης Αμερικανίδας διανοούμενης.

  
 

Γράφει σε δεκάδες έντυπα και online περιοδικά, με γνωστότερη συνεργασία της εκείνη με το Tomdispatch.com. Οπως αναφέρεται στη σελίδα της από τον Ελληνα εκδότη της (Εκδόσεις Οκτώ), «την έχουν παρομοιάσει με τη Ναόμι Κλάιν, παρόλο που η Σόλνιτ είναι σαφώς πιο ριζοσπαστική, καθώς και με τη Σούζαν Σόνταγκ, αν και είναι λιγότερο εστέτ».



Συνέντευξη στον Τάσο Τσακίρογλου

• Στις 12 Ιουλίου ο Εντουαρντ Σνόουντεν έγραψε: «Είχα τη δυνατότητα, χωρίς κανένα ένταλμα, να ψάξω και να διαβάσω τις επικοινωνίες οποιουδήποτε ανά πάσα στιγμή. Αυτή είναι μια εξουσία να αλλάζεις τη μοίρα των ανθρώπων. Είναι, επίσης, μια σοβαρή παραβίαση των νόμων». Τι σημαίνει αυτό για τη δημοκρατία στις ΗΠΑ, αλλά και παγκόσμια;

Κατά πρώτον, νομίζω ότι πρέπει να αποστασιοποιηθούμε από τους γνωστούς τρόπους προσέγγισης τέτοιων γεγονότων. Ο ένας είναι ότι τα πάντα ήταν τέλεια μέχρι την προηγούμενη εβδομάδα, αλλά τώρα κάτι τρομερό συμβαίνει. Η δημοκρατία στην Αμερική ήταν πάντα στην καλύτερη περίπτωση ένα βρώμικο πείραμα, το οποίο συμπληρωνόταν από αποκλεισμένες και καταπιεσμένες ομάδες και διαφθορά σ’ επίπεδο κυβέρνησης.

Διανοούμενοι - Ο Καμύ και η «συνεχής υπογραφή μανιφέστων»

Του Παντελή Μπουκάλα

Κάθε φορά που ρωτάμε τους διανοούμενους «γιατί σιωπούν», στηλιτεύοντάς τους σαν ευθυνόφοβους ή και φυγόμαχους, φρόνιμο θα ήταν να αναρωτιόμαστε: Υπάρχει έστω ένας διανοητής, στοχαστής, «πνευματικός άνθρωπος» που να τον εκτιμούν όλοι, να τον σέβονται και όσοι διαφωνούν μαζί του; Υπάρχει τέτοια προσωπικότητα γύρω μας, που τα λόγια της να μετράνε όχι μόνο επειδή είναι σοφά, αλλά κι επειδή τα υποστηρίζει ο μετρημένος, ελεύθερος βίος της;

Σκέψη - «Διανοούμενοι των αξιών» ή καριερίστες;

Ο διανοούμενος διαφέρει από τον απλό ερευνητή ή από έναν τεχνικό, υπό την έννοια ότι εξετάζει με κριτικό τρόπο τις ιδέες και τις αντιμετωπίζει «ως θεμελιώδες στοιχείο τόσο της ενιαίας σκέψης όσο και της κοινωνικής δράσης», δηλώνει στην «Κ.Ε.» ο Henry Giroux

Του Χ.Ι. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟΥ
 

Το ερώτημα για το ρόλο των διανοουμένων τίθεται λίγο πολύ ανά τακτά χρονικά διαστήματα, κυρίως όμως σε εποχές κρίσης ή σε περιόδους ενδοσκόπησης, λόγω κοινωνικού και πολιτικού εφησυχασμού από την πλειονότητα της κοινωνίας.

Ανάλυση - Edward W. Said, Διανοούμενοι και εξουσία

 

Του ΑΛΚΗ ΡΗΓΟΥ

Όσο βαθαίνει η κρίση που βίαια βιώνουμε και μετεξελίσσεται από κρίση χρέους σε κρίση οικονομικών επιλογών, πολιτικών θεσμών και αξιακών προταγμάτων, τόσο εντείνεται και μια διάχυτη συζήτηση περί ευθύνης ή σιωπής των διανοουμένων απέναντί της ή ακόμη εντονότερα της καταγγελίας ότι όσοι από αυτούς μιλούν, εκφράζονται ως «πολύτιμοι υπηρέτες» της εξουσίας. Πρόκειται για μια συζήτηση και ένα Λόγο που επανέρχεται σε κάθε εποχή κρίσης και ο οποίος εμπεριέχει ένα ιδιότυπο κράμα κρυφής γοητείας και απόρριψης, θαυμασμού και λοιδορίας, προς μια υπαρκτή ή αναμενόμενη δύναμη, αυτής της ιδιαίτερης κοινωνικής κατηγορίας πολιτών, από την οποία απαιτούμε ένα Λόγο κριτικής αμφισβήτησης

Ρολάν Μπαρτ: ένας ευάλωτος διανοούμενος

Ανέκδοτα πένθη και κινέζικα μαρτύρια

Λαμπρός αστέρας στο στερέωμα της γαλλικής διανόησης, χειρίστηκε έξυπνα τα εργαλεία της ιδεολογικής κριτικής, της σημειολογίας, της γλωσσολογίας, της ψυχανάλυσης· καλλιέργησε ένα διακριτό ύφος, διατύπωσε όρους που ευδοκίμησαν, σφράγισε μια εποχή με την παρουσία του. Πόσο τσαλακώνουν την εικόνα του Μπαρτ (1915-1980) τα προσωπικά κείμενά του που κυκλοφόρησαν πρόσφατα;

 

 

ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Λίζυ Τσιριμώκου

Συμπληρώνονται αισίως εξήντα χρόνια από το «Βαθμό μηδέν της γραφής» (1953), το βιβλίο που εγκαινίασε μια σειρά σημαντικών παρεμβάσεων του Ρολάν Μπαρτ στον ευρύτερο χώρο των ιδεών, και είναι ήδη πάνω από τριάντα τα χρόνια που μας χωρίζουν από τον ξαφνικό θάνατό του. Το έργο του απασχόλησε πολλούς φίλους, θαυμαστές, αλλά και πολέμιους που τον θεώρησαν ερασιτέχνη και σκανδαλοποιό. Πώς μπαίνει κανείς στο μπαρτικό σύμπαν;

Το σκίτσο του Πικάσο ήταν... κατώτερο του Πατερούλη

Ο Στάλιν πεθαίνει στις 5 Μαρτίου 1953. Ο Λουί Αραγκόν ζητεί από τον Πάμπλο Πικάσο ένα πορτρέτο του σπουδαίου άνδρα, το οποίο δημοσιεύεται στις 12 Μαρτίου στην πρώτη σελίδα της επιθεώρησης «Lettres Francaises» («Γαλλικά Γράμματα»), το εβδομαδιαίο περιοδικό των διανοουμένων του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Το αποτέλεσμα όμως είναι μια καταστροφή. Ο Πικάσο σκιτσάρισε έναν Στάλιν νεαρό, με κόμμωση εν είδει κορόνας, με βλέμμα κάπως θαμπό και ανέκφραστο. Δεν είναι ο Στάλιν των επίσημων φωτογραφιών και αφισών, στις οποίες εμφανίζεται σε μεγαλύτερη ηλικία, πιο τετράγωνος, πιο χαμογελαστός επίσης. Ούτε τα μέλη ούτε τα στελέχη του κόμματος θα δεχθούν αυτό το σκίτσο. Μάλιστα, ο Αραγκόν επιδίδεται σε μια χαλαρή άσκηση αυτοκριτικής και αποκηρύσσει τον Πικάσο: «Μπορεί κανείς να επινοεί λουλούδια, κατσίκες, ταύρους, ακόμη και άνδρες, γυναίκες, όμως τον Στάλιν μας δεν μπορεί κανένας να τον επινοήσει. Διότι για τον Στάλιν η επινόηση - ακόμη και αν αυτός που τον επινοεί είναι ο Πικάσο - είναι οπωσδήποτε κατώτερη της πραγματικότητας. Λειψή και κατά συνέπεια όχι πιστή».

Το επεισόδιο αυτό εντάσσεται στο χρονικό των σχέσεων ανάμεσα σε γάλλους διανοουμένους, από τη μια πλευρά, και στη Σοβιετική Ενωση, από την άλλη, που παρουσιάζεται στην έκθεση «Ιντελιγκέντσια». Σε ένα άλλο έγγραφο, λιγότερο γνωστό, η Μαργκερίτ Ντιράς, η οποία διαγράφηκε από το Γαλλικό ΚΚ επειδή δεν μπορούσε να αποδεχθεί την αισθητική του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, απαντά με μια οργισμένη επιστολή στην κατηγορία ότι είναι «πουτάνα»...

Γιώργος Γραμματικάκης - Εισαγωγή στο σύμπαν ενός διανοούμενου

Ο άνθρωπος που έχει συνδέσει το όνομά του με τη Φυσική δεν φοβάται να επικαλεστεί τη μεταφυσική όταν δεν μπορεί να εξηγήσει κάποια φαινόμενα. Aλλωστε, αυτό που έμαθε στον Γιώργο Γραμματικάκη η επιστήμη του είναι ότι ο κόσμος δεν είναι αυτό που φαίνεται. Γι' αυτό και αναλαμβάνει να μας ξεναγήσει προσωπικά στον δικό του απέραντο μικρόκοσμο!

ΦΑΝΗ ΚΑΛΑΘΑΚΗ
ΦΩTOΓΡAΦIΕΣ: ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΜΕΡΑΚΟΣ
Οταν πήγαινε σχολείο ήθελε να γίνει φιλόλογος. Καθόλου τυχαία επιλογή, αν σκεφτεί κανείς ότι μεγάλωσε μέσα στα γραφεία της εφημερίδας "Μεσόγειος", που εξέδιδε ο πατέρας του από το 1950 και δυστυχώς έκλεισε οριστικά πριν από μερικούς μήνες υπό το βάρος της οικονομικής κρίσης. Το κτίριό της, ένα γωνιακό ημιστρόγγυλο στην οδό Χάνδακος, από τα ωραιότερα του Ηρακλείου, φιλοξενούσε τα γραφεία της εφημερίδας, το πιεστήριο και τα σπίτια της οικογένειας.

Η Αθήνα αποτελεί πλέον προορισμό για διανοητές της σύγχρονης ριζοσπαστικής αριστερής σκέψης

Η Ελλάδα μαγνητίζει τους διανοούμενους 

Μετά τους Σαμίρ Αμίν, Σλαβόι Ζίζεκ, Νόρμαν Φίλκενσταϊν, τις τελευταίες μέρες ήρθαν οι Ζακ Ρανσιέρ και Αλέν Μπαντιού Της Μαργαριτας Πουρναρα
Τον τελευταίο καιρό, σημαντικοί διανοούμενοι, συγγραφείς και πολιτικοί επιστήμονες έρχονται για να δώσουν διαλέξεις στην Ελλάδα. Το φαινόμενο εν μέρει οφείλεται στο γεγονός ότι εδώ και κάποια χρόνια αξιόλογοι φορείς έχουν δώσει έμφαση στον θεσμό των δημόσιων ομιλιών με ελεύθερη είσοδο: το Megaron Plus συνεχίζει να φέρνει μεγάλα ονόματα, το Ιδρυμα Ωνάση εγκαινίασε πρόσφατα τη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών με ένα συνέδριο προσωπικοτήτων από τον ακαδημαϊκό χώρο, το Ιδρυμα Fulbright διοργάνωσε επίσης μια σειρά διαλέξεων με προσκεκλημένους τους πρυτάνεις μεγάλων αμερικανικών πανεπιστημίων, διευθυντές μουσείων κ.ο.κ.
Το αξιοπρόσεκτο στην αθρόα έλευση ανθρώπων του πνευματικού κόσμου είναι πως η Αθήνα αποτελεί πλέον προορισμό για διανοητές της σύγχρονης ριζοσπαστικής αριστερής σκέψης ή και αιρετικές φωνές που δύσκολα είχαμε την τύχη να ακούσουμε στην Ελλάδα. Την προηγούμενη εβδομάδα μάς επισκέφθηκαν οι πολιτικοί στοχαστές Ζακ Ρανσιέρ και Αλέν Μπαντιού. Προηγήθηκαν ο Σλαβόι Ζίζεκ και ο Νόρμαν Φίλκενσταϊν, απόγονος επιζώντων από στρατόπεδα εξόντωσης, ο οποίος έχει ασκήσει δριμύτατη κριτική στο Ισραήλ μιλώντας για τη βιομηχανία του Ολοκαυτώματος. Τον περασμένο Οκτώβριο ήρθαν ο Αλέν Κριβίν, από τους ηγέτες του Μάη του ’68, και ο Σαμίρ Αμίν, ο οικονομολόγος που επηρέασε τη σκέψη του Ανδρέα Παπανδρέου.

Η στράτευση των διανοουμένων

Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΕΥΣΗΣ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΣΗ ΓΙΑΛΚΕΤΣΗ

ΤΟ 1945, στο πρώτο τεύχος του περιοδικού «Temps Modernes», ο Ζαν-Πολ Σαρτρ υποστήριζε ότι η «στράτευση» είναι το χρέος των διανοούμενων.

Στους καιρούς μας όμως, και μετά την πτώση των πολιτικών μύθων που στήριζαν τις βεβαιότητες πολλών αριστερών διανοουμένων, κυριαρχεί ένας ριζικός σκεπτικισμός. Η ιδέα της στράτευσης έχει άλλωστε δυσφημιστεί, καθώς συνδέθηκε συχνά με την υποστήριξη αυταρχικών καθεστώτων από μια μερίδα της αριστερής διανόησης.
Τη θεματική της στράτευσης επαναπροτείνει και ανανεώνει ο ιταλός φιλόσοφος Πάολο Φλόρες ντ' Αρκάις με το ακόλουθο άρθρο του, που δημοσιεύτηκε στην «Corriere della Sera».
Ενας συγγραφέας, ένας επιστήμονας, ένας μουσικός, ένας φιλόσοφος κ.ο.κ. είναι προνομιούχοι που κερδίζουν τα προς το ζην με τη σκέψη τους και τη δημιουργία τους. Αποφεύγοντας τη ρουτίνα.