ΓΝΩΡΙΜΙΑ - ΕΠΑΦΗ

Το ιστολόγιο Πενταλιά πήρε το όνομα
από το όμορφο και ομώνυμο χωριό της Κύπρου.
Για την επικοινωνία μαζί μας
είναι στη διάθεσή σας το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο:
pentalia74@gmail.com

Affichage des articles dont le libellé est ΚΟΙΝΩΝΙΑ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ. Afficher tous les articles
Affichage des articles dont le libellé est ΚΟΙΝΩΝΙΑ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ. Afficher tous les articles

samedi 16 juin 2012

Γιάννης Μαρής, η μεγάλη επιστροφή

Λαμπρινή Κουζέλη   

 Ο άνθρωπος που προέκυψε 

από τις εξορίες και τη δίωξη της Αριστεράς

Ένα χαμένο αφήγημα, μία μελέτη

 και ένας τόμος με διηγήματα ομοτέχνων του

Γιάννης Μαρής, η μεγάλη επιστροφή



 
Τη σοβαρότερη και χειρότερη υπόθεση που ανέλαβε στα τριάντα χρόνια της αστυνομικής του ζωής καλείται να εξιχνιάσει ο αστυνόμος Μπέκας. Ενας μελετητής της αστυνομικής λογοτεχνίας αποκωδικοποιεί το σύμπαν του Γιάννη Μαρή. Δεκαπέντε σύγχρονοι συγγραφείς αστυνομικών αφηγημάτων αποτίνουν φόρο τιμής στον μεταπολεμικό συγγραφέα, σε ισάριθμα διηγήματα γραμμένα «με τον τρόπο του Μαρή» και με πρωταγωνιστή τον διάσημο αστυνόμο του.
«Ο 13ος επισκέπτης» (Αγρα) του Γιάννη Μαρή, «Ο κόσμος του Γιάννη Μαρή» (Αγρα) του Ανδρέα Αποστολίδη και ο συλλογικός τόμος «Η επιστροφή του αστυνόμου Μπέκα» (επιμέλεια Αθηνά Κακούρη, Κώστας Καλφόπουλος, Καστανιώτης), τρεις νέες εκδόσεις που μόλις κυκλοφόρησαν, φέρνουν επιτακτικά στο προσκήνιο τον αποκαλούμενο «πατέρα» του ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος Γιάννη Μαρή. Επέτειος δεν υπάρχει, μην την αναζητείτε. Ο Μαρής γεννήθηκε το 1916 και πέθανε το 1979. Τις τρεις εκδόσεις ενέπνευσε η ημερίδα για τον Μαρή που διοργάνωσε τον Απρίλιο του 2011 η Ελληνική Λέσχη Συγγραφέων Αστυνομικής Λογοτεχνίας. Με αυτές ολοκληρώνεται η παρουσίαση των παραμέτρων και του εύρους της απήχησης του φαινομένου Γιάννης Μαρής, του δημοσιογράφου-συγγραφέα ο οποίος, γράφοντας ακατάπαυστα από το 1953 ως το 1978, άφησε περισσότερα από πενήντα αφηγήματα. Μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο και στην τηλεόραση, ήταν εξαιρετικά δημοφιλής στην εποχή του και, για να πούμε την αλήθεια, δεν έφυγε ποτέ από τη μόδα. «Ολοι τον έχουν διαβάσει κάποια στιγμή της ζωής τους», λέει στο «Βήμα» ο συγγραφέας, μεταφραστής και μελετητής Ανδρέας Αποστολίδης.

lundi 28 mai 2012

Θεσσαλονικη: 100 χρόνια λογοτεχνία


Γιάννης Ν. Μπασκόζος   

Οι παρέες, οι τάσεις, οι αλλαγές, τα σημερινά πρόσωπα

 που αναδομούν την παλιά ταυτότητα της πόλης αναζητώντας την καινούργια

Θεσσαλονικη: 100 χρόνια λογοτεχνία
Ο πιεστής Κώστας Καρακώστας και η μονοτύπης Χριστίνα Καρακώστα στο τυπογραφείο Στουγιαννάκη (Παπαμάρκου 42) τον Φεβρουάριο του 1979



  Η λογοτεχνική Θεσσαλονίκη που ξέραμε δεν υπάρχει πια. Η πόλη των μύθων του Νικολάου Πεντζίκη, του Γιώργου Δέλιου, του Νίκου Μπακόλα, των παρεών της, του «Κοχλία», της «Διαγωνίου» και όσων τη διαμόρφωσαν λογοτεχνικά είναι ένας ανενεργός μύθος με λίγους επιγόνους να μετεωρίζονται ανάμεσα σε μια πανσπερμία καινούργιων συγγραφέων που αναζητούν άλλους λογοτεχνικούς ουρανούς. «Η πόλη σήμερα δεν έχει ταυτότητα» θα πει ο Θωμάς Κοροβίνης, ένας σύγχρονος πεζογράφος που επίσης εμπνέεται στα γραπτά του από την πόλη.
Αν το 1850 θεωρείται από πολλούς σημείο εκκίνησης του επίσημου πνευματικού βίου της νεότερης Θεσσαλονίκης εξαιτίας της ίδρυσης του πρώτου ελληνικού τυπογραφείου στην πόλη από τον Μιλτιάδη Γκαρπολά - ενέργεια που είχε θετική επίδραση στην εκδοτική δραστηριότητα, στο βιβλιοεμπόριο, στην παιδεία και στη λογοτεχνία -, άλλο τόσο σημαντικό σημείο αποτελούν η απελευθέρωση της πόλης και η ενσωμάτωσή της στο ελληνικό κράτος το 1912, χρονολογία-κλειδί για τις αλλαγές που θα ακολουθήσουν.

mardi 15 mai 2012

Πέθανε ο σπουδαίος Μεξικανός συγγραφέας Κάρλος Φουέντες



Ο Φουέντες ήταν από τους γνωστότερους συγγραφείς του Μεξικού και πολλά μυθιστορήματά και διηγήματά του, όπως «Ο θάνατος του Αρτέμιο Κρους», η «Αύρα» και «Ο γέρο Γκρίνγκο» μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες σε όλο τον κόσμο.

Ένας από τους σπουδαιότερους συγγραφείς του καιρού μας, ο Μεξικανός Κάρλος Φουέντες, άφησε την τελευταία του πνοή σε ηλικία 83 ετών, σε νοσοκομείο της μεξικανικής πρωτεύουσας.
Η είδηση έκανε τον γύρο του κόσμου όταν ο πρόεδρος του Μεξικού, Φελίπε Καλδερόν, έγραψε στο Twitter του: «Λυπάμαι βαθύτατα για το θάνατο του Κάρλος Φουέντες, του Μεξικανού και παγκόσμιου συγγραφέα που θαυμάζαμε και εκτιμούσαμε. Ας αναπαυθεί εν ειρήνη».
Ο Κάρλος Φουέντες ήταν από τους σημαντικότερους συγγραφείς της Λατινικής αλλά και Βόρειας Αμερικής ενώ πολλά μυθιστορήματά του - όπως «Ο θάνατος του Αρτέμιο Κρους», η« Αύρα» και «Ο γέρο Γκρίνγκο»- μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες σε ολόκληρο τον κόσμο. Έγινε ευρύτερα γνωστός από το πρώτο του κιόλας μυθιστόρημα, «La región más transparente», το οποίο έγραψε στην ηλικία των 30 ετών.

samedi 14 avril 2012

Παπαδιαμάντης: Ολοι το ίδιο είναι


Σωκράτης Κουγέας  
Η νουβέλα «Χαλασοχώρηδες» του σκιαθίτη συγγραφέα δημοσιεύθηκε το 1892, λίγο μετά τις εκλογές εκείνης της χρονιάς, και εικονογραφεί το κλίμα οικονομικής και κοινωνικής χρεοκοπίας, που θυμίζει πολύ το σήμερα. Επανέκδοση
Παπαδιαμάντης: Ολοι το ίδιο είναι
Ως «βόες της Εθνικής Τραπέζης» παρουσιάζονται οι ξένοι τραπεζίτες της «Χάμπρο» και των «Σκριπ» στη γελοιογραφία που δημοσιεύθηκε στον «Νέο Αριστοφάνη» το 1893 (από το βιβλίο του Δημήτρη Σαπρανίδη «Ιστορία της ελληνικής γελοιογραφίας», εκδόσεις Ποταμός).

Τι ήταν εκείνο που οδήγησε τον Κωνσταντή τον Καλόβολο και τον Γιάννη της Χρυσαφούς εις το μικρόν καπηλείον του Δημήτρη του Τσιτσάνη; Στο ερώτημα αυτό απαντάει ο Παπαδιαμάντης με τη νουβέλα Οι Χαλασοχώρηδες. Και στο σημείο αυτό προβάλλει η ιδιαιτερότητα και η χάρη του μεγάλου μας πεζογράφου: μια καθημερινή και κοινότοπη συμπεριφορά γίνεται αφορμή με τη χαρακτηριστική διεισδυτικότητά του να ξεδιπλώσει ανθρώπινους χαρακτήρες και να προβάλει κοινωνικά προβλήματα κατά τρόπο ώστε ο αναγνώστης του να συνειδητοποιήσει όχι μόνο τον κόσμο μέσα στον οποίο κινείται αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό.
Πίσω από το προσωπείο και τα ονόματα των ηρώων - παρανόμια κατά βάθος που δεν μας επιτρέπουν να ξεφύγουμε από την καταγραφή της σκιαθίτικης κοινωνίας -, ο Παπαδιαμάντης καλύπτει τυπικούς χαρακτήρες και συμπεριφορές πολιτών: τον τοπικό κομματάρχη και τον τρόπο προσέγγισης των υποψήφιων ψηφοφόρων, των παράσιτων των κομμάτων, των εύπιστων οπαδών...

jeudi 12 avril 2012

Διαβάσματα για το Πάσχα



  Από τον ΑΝΤΑΙΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΙΔΗ
Όλοι μας, κατά καιρούς, αναλογιζόμενοι τους Έλληνες πολιτικούς (αυτούς που μας κυβερνούν, κι αυτούς που αντιπολιτεύονται περιμένοντας τη σειρά τους να κυβερνήσουν), έχουμε αναρωτηθεί: μα αυτοί οι άνθρωποι έχουν επαφή με την πραγματικότητα; Καλά η διαφθορά, η ανικανότητα, ο κυνισμός, η διπλοπροσωπία: έχουν όμως επαφή με την πραγματικότητα;
Λέγεται ότι στα κυβερνητικά επιτελεία ετοιμάζουν μια αύξηση στο ΦΠΑ των βιβλίων από το 6,5% που είναι σήμερα στα 19% ή και στα 23%. Το βιβλίο, για κάποιους κυβερνητικούς φωστήρες του οικονομικού τομέα, όχι μόνο είναι ένα είδος πολυτελείας, αλλά κι ένα εμπορικό είδος που πάει πολύ καλά, γι' αυτό και με μια ενδεχόμενη αύξηση του ΦΠΑ θα γεμίσουν τα ταμεία του κράτους και θα βουλώσουν πολλές μαύρες τρύπες... Στο ρητορικό ερώτημα αν οι πολιτικοί μας έχουν επαφή με την πραγματικότητα, η απάντηση είναι προφανής: η ελαφρότητα με την οποία παίρνονται τα διάφορα φοροεισπρακτικά μέτρα όχι μόνο δεν λαβαίνει υπόψη της καμιά αναπτυξιακή λογική αλλά ούτε έχει καμιά σχέση με την πραγματικότητα, καταστρέφοντας ό,τι μπορούσε να σταθεί όρθιο σε αυτή τη χώρα. Ένας ήδη ευάλωτος (και πανταχόθεν βαλλόμενος) κλάδος θα πάει, μετά βαΐων και κλάδων, στον τελικό αποκεφαλισμό του.

Αισθητά μειωμένη η φετινή παραγωγή, περιμένει τις μέρες του Πάσχα να πουλήσει τη φρέσκια πραμάτειά της. Η στήλη διάλεξε ορισμένα βιβλία από την φρεσκοτυπωμένη παραγωγή και σας τα προτείνει για τις ώρες της πασχαλινής και μεταπασχαλινής ανάπαυλας. Θα δείτε, είναι όλα βιβλία που δικαίως απαιτούν το ενδιαφέρον σας.

mercredi 11 avril 2012

Η λογοτεχνική έμπνευση θέλει τον... χώρο της

Λαμπρινή Κουζέλη  

Στο καφέ ή στο σπίτι; Εννέα συγγραφείς 

μιλούν για το πού προτιμούν να γράφουν

Η λογοτεχνική έμπνευση θέλει τον... χώρο της
Ο Χρήστος Χωμενίδης συνηθίζει να γράφει σε δημόσιους χώρους γιατί θέλει ταυτόχρονα να καπνίζει


  Στο πολύβουο αεροδρόμιο της Ζυρίχης, κατά την αναμονή μεταξύ δύο πτήσεων, μια νεαρή γυναίκα γράφει στον φορητό υπολογιστή της. Τα δάχτυλά της πληκτρολογούν δαιμονισμένα. Πλήθη πηγαινοέρχονται, από τα μεγάφωνα ακούγονται ανακοινώσεις σε τρεις γλώσσες, όμως τίποτε δεν φαίνεται να την ενοχλεί. Μοιάζει να νιώθει εντελώς άνετα ανάμεσα σε όλον αυτόν τον κόσμο. Το σώμα της έχει στάση χαλαρή, στο πρόσωπό της διαβάζω την απόλυτη προσήλωση. Ποια είναι; Δημοσιογράφος; Blogger; Ή μήπως –σκέφτομαι με κάποια έξαψη– εμείς που την παρακολουθούμε είμαστε οι ανυποψίαστοι μάρτυρες της γέννησης του επόμενου διεθνούς μπεστ-σέλερ; Γιατί όχι; Μήπως η Τζ. Κ. Ρόουλινγκ, η συγγραφέας του «Χάρι Πότερ» των εκατομμυρίων αντιτύπων, σε δημόσιους χώρους δεν έγραφε τις ιστορίες της; «Τα καφέ», υποστηρίζει κατ’ επανάληψη, «είναι ο καταλληλότερος χώρος για να γράψεις».

samedi 7 avril 2012

Η μεταπολιτευτική λογοτεχνία βρέθηκε πολύ κατώτερη των περιστάσεων


«Ανίδεοι και χορτάτοι»

Δ.Κ.

Τώρα που όλοι επιτέλους συμφωνούμε ότι έκλεισε οριστικά ο κύκλος της Μεταπολίτευσης, αφού τον κλείναμε και τον ξανανοίγαμε κάθε τόσο εδώ και 25 χρόνια, μπορούμε να ρωτήσουμε ποιον ρόλο έπαιξε η λογοτεχνία στην πορεία προς τη χρεοκοπία, χρεοκοπία που επίσης συμφωνούμε ότι δεν είναι μόνον οικονομική. Στάθηκε άραγε η λογοτεχνία μας απέναντι στη μεταπολιτευτική κουλτούρα ως ένας πόλος κριτικής συνείδησης, που ανέτεμνε με τα δικά της εργαλεία την καινούργια πραγματικότητα, επισήμαινε, προέβλεπε, προειδοποιούσε, κλόνιζε τους κυρίαρχους μύθους της περιόδου; Ή μήπως αφομοιώθηκε από αυτή την κουλτούρα κι έγινε ένα από τα συμπτώματα της παθογένειάς της;
Η εικόνα που προκύπτει αναδρομικά είναι τόσο ξεκάθαρη ώστε δεν γίνεται να καθυστερήσουμε την απάντηση για λόγους τακτικής. Με λίγες εξαιρέσεις, από εκείνες που υπάρχουν πάντα και παντού, η μεταπολιτευτική λογοτεχνία βρέθηκε πολύ κατώτερη των περιστάσεων. Στην καλύτερη περίπτωση έμεινε σε μονότονες, άχαρες, αβαθείς και κακεντρεχείς αναπαραστάσεις του «νεοβάρβαρου» μικροαστού, που κατέληξαν να κάνουν την ασχήμια από κοινωνικό φαινόμενο αισθητική επιλογή της. Στη χειρότερη περίπτωση, που ήταν και η πιο συχνή, παραδόθηκε ηδονικά στο τραγούδι των σειρήνων, στη στριγκή λαγνεία του lifestyle, με το φτενό πρόσχημα της «ρεαλιστικής» καταγραφής βιωμάτων αυτοβιογραφικού χαρακτήρα.

samedi 31 mars 2012

Ο πατέρας του ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος

Ο αινιγματικός Γιάννης Μαρής

 Γράφει η Μικέλα Χαρτουλάρη


Ηταν τελικά ή δεν ήταν κοινωνικά μυθιστορήματα οι 45 αστυνομικές περιπέτειες (εκδ. Ατλαντίς) που καθιέρωσαν τον Γιάννη Μαρή ως τον πατέρα της ελληνικής αστυνομικής λογοτεχνίας;
Το ερώτημα αυτό αναδεικνύεται ως κεντρικό ζήτημα στο πρώτο Συμπόσιο που πραγματοποιείται στην Ελλάδα για να εξετάσει με όρους επιστημονικής μελέτης την ελληνική παραγωγή των αστυνομικών μυθιστορημάτων που μέχρι πρόσφατα αντιμετωπίζονταν ως επιτυχημένες εκδοχές παραλογοτεχνίας. Είναι φυσικό λοιπόν το ότι ο δημοσιογράφος Γιάννης Τσιριμώκος, εξάδελφος του βουλευτή και υπουργού Ηλία Τσιριμώκου, έχει την τιμητική του. Διότι από τα μετεμφυλιακά χρόνια έως την «Αλλαγή» υπήρξε από τους δημοφιλέστερους έλληνες συγγραφείς με το ψευδώνυμο Γιάννης Μαρής και με κεντρικό πρωταγωνιστή στις ιστορίες του τον αστυνόμο Μπέκα.
Το Συμπόσιο διοργανώθηκε από τη δραστήρια και καταξιωμένη Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας και δίνει τον λόγο (χθες και σήμερα στο Αμφιθέατρο του ΕΙΕ) στην αφρόκρεμα της πρώτης και της δεύτερης γενιάς των συγγραφέων του είδους. Ενα είδος που έχει πλέον τόσα παρακλάδια, ώστε μάλλον θα του ταίριαζε περισσότερο ένας γενικότερος προσδιορισμός, λ.χ. «λογοτεχνία μυστηρίου». Συζητώντας πάντως με τους πιο δημοφιλείς εκπροσώπους της πρώτης γενιάς προκύπτει ότι τα έργα που λοξοκοιτάζουν προς το «κοινωνικό μυθιστόρημα» είναι πολύ λιγότερα απ' όσα νομίζουμε και ας αποτελεί αυτό σήμερα μια κυρίαρχη τάση στο παγκόσμιο αστυνομικό μυθιστόρημα.

samedi 24 mars 2012

Ο ελληνικός υπερρεαλισμός

Νίκος Σιγάλας - Μιχάλης Χρυσανθόπουλος

Εκρηξη, αμφισβήτηση και αναψηλάφηση του ελληνικού υπερρεαλισμού

Γράφει η Λίζυ Τσιριμώκου


Η περιπέτεια του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα, παρά το γεγονός ότι δεν λειτούργησε ως αυτοτελές κίνημα, όπως στη Γαλλία, και μολονότι τα κελεύσματά του δεν βρήκαν θετική ανταπόκριση στο πρώτο του κοινό, της μεσοπολεμικής και αμέσως μεταπολεμικής περιόδου, έγινε αισθητή και συνέβαλε στον μετατονισμό μιας ευαισθησίας - δεν εννοούμε μεταβολή του κανόνα. «Εδώ δεν είναι παίξε γέλασε / εδώ είναι Μπαλκάνια», σάρκασε ο Εγγονόπουλος, που μοιράστηκε γενναία τη χλεύη, την απαξίωση και την τακτική της αποσιώπησης ενόσω ο λόγος περί «ελληνικότητας» στερέωνε το οικοδόμημά του στη διάρκεια του Μεσοπολέμου.
Επί των ημερών μας επιχειρείται η τεκμηριωμένη και, κατά το δυνατόν, αμερόληπτη καταγραφή της πρόσληψης του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα. Η έρευνα στα αρχεία των τριών «αποστόλων» (Εμπειρίκου, Κάλας, Εγγονόπουλου), η συστηματική συνανάγνωση των πηγών, η ανάδυση στο προσκήνιο αναξιοποίητων στοιχείων (αλληλογραφίες, ανέκδοτα κείμενα, μαρτυρίες) και η δυνατότητα των πολλαπλών συσχετισμών επιτρέπει την αναδιαπραγμάτευση, την αναψηλάφηση της υπόθεσης του υπερρεαλισμού όπως τη χειρίστηκαν οι πρωτεργάτες του στην Ελλάδα.

Λογοτεχνία : Οι τρεις απόστολοι του υπερρεαλισμού

 Γράφει η Λίζυ Τσιριμώκου

«Σκοπός της ζωής μας δεν είναι η χαμέρπεια. Σκοπός της ζωής μας είναι η αγάπη. Σκοπός της ζωής μας είναι το σεσημασμένον δέρας της υπάρξεώς μας»: η «Υψικάμινος» του Εμπειρίκου (1935) γείωνε με αντισυμβατική τόλμη τους πειραματισμούς της αυτόματης γραφής στο ελληνικό πολιτισμικό γίγνεσθαι.
Η χρονιά της «Υψικαμίνου» ξεκινούσε με τη διάλεξη στην Αθήνα του Ανδρέα Εμπειρίκου «Περί Σουρρεαλισμού» (Ιανουάριος 1935) και δικαίως καταγράφηκε ως annus mirabilis του ελληνικού υπερρεαλισμού: αμέσως κατόπιν (Μάρτιος) ακολούθησε η συλλογή των αυτοματικών κειμένων πραγματοποιώντας με αξιοζήλευτο συντονισμό το άλμα της εξωστρέφειας από τη θεωρία στην πράξη και διαμορφώνοντας τους όρους ένταξης και της Ελλάδας στον υπερρεαλιστικό χάρτη, όταν πολλαπλασιάζονταν φυγόκεντρα και γοργά οι υπερρεαλιστικές ομάδες διεθνοποιώντας σε κίνημα κάτι που ξεκίνησε ως ένα παρισινό γεγονός. Παρά τις δυσκολίες του εγχειρήματος να συγκροτηθεί εν Ελλάδι ισχυρή παρεμβατική, συλλογική δράση ενάντια στην κυρίαρχη (μικρο)αστική ηθική και στον περιρρέοντα εθνοκεντρισμό, μολονότι δηλαδή ο υπερρεαλισμός δεν οργανώθηκε εδώ αποτελεσματικά ως κίνημα, οι αγγελιαφόροι του μετέφεραν εγκαίρως τα απελευθερωτικά προτάγματα και τον ρηξικέλευθο τόνο του.

lundi 27 février 2012

Δημήτρης Νικολαρεΐζης (1908-1981), κριτικός της λογοτεχνίας

Χατζηβασιλείου, Βαγγέλης   
Μοναχικός και μοντέρνος
Ολόκληρο το έργο ενός κριτικού που συνδέθηκε με τη Γενιά του ’30 και υπερασπίστηκε τον μοντερνισμό, σε δύο τόμους
Μοναχικός  και μοντέρνος

Κριτικός συνδεδεμένος άρρηκτα με τις αναζητήσεις της πολύκροτης Γενιάς του '30, ο Δημήτρης Νικολαρεΐζης (1908-1981) ακολούθησε έναν μάλλον μοναχικό και ολιγόλογο δρόμο, μένοντας μακριά από την τύρβη της αγοράς και αποφεύγοντας επίμονα την οποιαδήποτε κίνηση εντυπωσιασμού. Συγκεντρωμένο σε δύο όλους κι όλους τόμους (Ούγος Φώσκολος και Ανδρέας Κάλβος, 1961, και Δοκίμια κριτικής, 1962), το έργο του Νικολαρεΐζη έρχεται τώρα ξανά στην επιφάνεια χάρη στην πρωτοβουλία των εκδόσεων Αγρα και του Χ. Λ. Καράογλου, που μας δίνουν την ευκαιρία να πιάσουμε επαφή με την ευρυμάθεια, τον αδογμάτιστο στοχασμό και την εξαιρετικά επιμελημένη γραφή του, από την οποία θα πρέπει να πω ότι δεν λείπει και μια λεπτή ποιητική αύρα.

mardi 14 février 2012

Οι παρανοήσεις του κ. Αλαβάνου


Λώρη Κέζα
Τι θα έκανε η κυρία Μποβαρύ αν κατέβαινε στο Σύνταγμα με τους διαδηλωτές; Επειδή υπήρξε λυσσάρα, θα έκανε ομαδικό σεξ με τους κουκουλοφόρους. Μια τέτοια προσομοίωση θα έκανε ο κ. Αλαβάνος αν έπιανε στο στόμα του την ηρωίδα του Φλομπέρ. Μια ανάλογη υπέρβαση έκανε με άλλον κλασικό τίτλο, λέγοντας ότι «Ο Γαβριάς των “Αθλίων” του Βίκτωρος Ουγκώ, αν είχε κατέβει χθες στο Σύνταγμα, δεν θα ήταν στα κλειστά μπλοκ κομματικών νεολαιών, θα έκαιγε με την παρέα του τράπεζες και κινηματογράφους». Να επισημάνουμε κατ’ αρχάς ότι είναι πολύ χαριτωμένο να επικαλείται ο αρχηγός των ατάκτων έναν συντηρητικούλη συγγραφέα του 19ου αιώνα. Ο Ουγκώ δεν υπήρξε μπροστάρης των προοδευτικών δυνάμεων παρά το γεγονός ότι ήταν έντονα πολιτικοποιημένος. Προπάντων ήταν υπέρμαχος της μη-βίας. Και για να πετάξουμε ένα τσιτάτο, θα θυμηθούμε ότι έλεγε: «καμία περίσταση δεν επιτρέπει στο δίκαιο να εκχωρήσει τη θέση του στη βία και τον θυμό».
Θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμο στον κ. Αλέκο Αλαβάνο και τους συμπορευόμενους του να δουν με μεγαλύτερη προσοχή τις δημόσιες θέσεις του Βίκτωρος Ουγκώ. Θα ήταν φτηνή εκ μέρους μας η αναφορά στην προλεταριακή εξέγερση του 1848, όπου ο λογοτέχνης πήρε μέρος ενισχύοντας την εθνοφρουρά ενάντια στους ξεσηκωμένους εργάτες. Θα ήταν φτηνή γιατί το μετάνιωσε.

lundi 13 février 2012

Σε νέα ελληνική μετάφραση τα πέντε διηγήματα της συλλογής «Ο τοίχος», κορυφαία του Ζαν-Πολ Σαρτρ

Αναστάσης Βιστωνίτης  
Η παραίτηση, ο θάνατος, ο φασισμός

Η παραίτηση,  ο θάνατος,  ο φασισμός
O Ζαν-Πολ Σαρτρ στο γραφείο του στο Παρίσι τον Νοέμβριο του 1948



Το αντιπροσωπευτικότερο πεζογράφημα του υπαρξισμού - και το αιχμηρότερο μυθιστόρημα του Σαρτρ - είναι βέβαια η Ναυτία (1938), αλλά δίπλα του πρέπει να βάλουμε τη συλλογή διηγημάτων Ο τοίχος, που κυκλοφόρησε έναν χρόνο αργότερα. Γιατί στα πέντε διηγήματα που την αποτελούν εκτίθενται τα κυριότερα θέματα που τον απασχόλησαν σε ολόκληρο το έργο του: το άγχος, η παραίτηση, η ύπαρξη και η ουσία, η αδράνεια και η αναστολή - κυρίως όμως όσα συνιστούν τον πυρήνα της ελευθερίας, δηλαδή της εκλογής και της πράξης.
Στο πρώτο διήγημα, που δίνει και τον τίτλο στο βιβλίο, ο ήρωας Πάμπλο Ιμπιέτα βρίσκεται το 1937 σε ένα κελί στις φυλακές του Φράνκο περιμένοντας να τον στήσουν στον τοίχο. Οι φαλαγγίτες τού ζητούν, αν θέλει να σώσει τη ζωή του, να τους πει πού κρύβεται ένας από τους συντρόφους του ονόματι Ραμόν Γκρι. Ο Ιμπιέτα, ο οποίος ψυχικά έχει «πεθάνει» προτού εκτελεστεί, τους λέει ψέματα. Στο τέλος όμως αποδεικνύεται ότι ο σύντροφός του είχε εγκαταλείψει τον κρυψώνα του και κατέφυγε στο μέρος ακριβώς εκείνο που είχε υποδείξει ο Ιμπιέτα στους διώκτες του, οι οποίοι πήγαν εκεί και τον σκότωσαν.

mardi 7 février 2012

Ένας Ιρανός ποιητής στην Αθήνα


Ήταν στενός φίλος και μεταφραστής του Γιάννη Ρίτσου
Αποχαιρετισμός στον ιρανό ποιητή Φερεϋντούν Φαριάντ
Ο ιρανός ποιητής και μεταφραστής Φερεϋντούν Φαριάντ.


 
Ο ιρανικής καταγωγής ποιητής και μεταφραστής του Γιάννη Ρίτσου, του Οδυσσέα Ελύτη και πολλών άλλων νεοελλήνων ποιητών Φερεϋντούν Φαριάντ, ο οποίος ζούσε και δημιουργούσε για περισσότερο από τρεις δεκαετίες στην Ελλάδα, πέθανε την Κυριακή 5 Φεβρουαρίου στην Αθήνα, ύστερα από σύντομη μάχη με τον καρκίνο. Ήταν 63 ετών.
Γεννημένος το 1949 στο Χοραμσάρ του Ιράν, σπούδασε κοινωνικές επιστήμες, συγκριτική φιλολογία και δημόσιες σχέσεις στην Τεχεράνη, όπου εργάστηκε το διάστημα 1974-1979 ως πολιτιστικός σύμβουλος στο Κέντρο Πνευματικής Ανάπτυξης Νεολαίας. Παράλληλα άρχισε να δημοσιεύει ποιήματά του σε λογοτεχνικά περιοδικά. Ήταν η εποχή που διάβαζε ποίηση με πάθος. Από αγγλόφωνη μετάφραση γνωρίζει την ποίηση του Ρίτσου και αισθάνεται μεγάλο θαυμασμό για τον έλληνα ποιητή. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, αποφασίζει να έρθει στην Ελλάδα να τον γνωρίσει.
«Ήρθε να συναντήσει τον πατέρα μου ένα καλοκαίρι στη Σάμο», θυμάται η κόρη του Γιάννη Ρίτσου.

dimanche 29 janvier 2012

Φόσκολο, ο Ιταλός ποιητής που μοιράστηκε την ίδια εποχή με τον Σολωμό και τον Κάλβο


Μια συστηματική βιογραφία του Νικόλαου Ούγκο Φόσκολο, ο οποίος συμπληρώνει με το έργο του και τον βίο του το δίπολο Σολωμός - Κάλβος
Ο Ιταλο-ζακύνθιος της ποίησης
Πορτρέτο του Ούγκο Φόσκολο από τον Φρανσουά-Ξαβιέ Φαμπρ. Ο ιταλο-ζακύνθιος ποιητής θεωρείται ακρογωνιαίος λίθος των νεότερων ιταλικών γραμμάτων



Η Ιταλία έχει κερδίσει τον Ζακύνθιο Νικόλαο (Ούγκο) Φόσκολο (1778-1827) και τον έχει αναγνωρίσει ως ακρογωνιαίο λίθο των νεότερων ιταλικών γραμμάτων. Προσωπικότητα εκείνης της εποχής των φιλελεύθερων αναζητήσεων, των ανατροπών και διαψεύσεων, του ηρωισμού και της αυτοθυσίας, της ουτοπίας και των ιδανικών, άτομο παρορμητικό, που η απογοήτευση παρέσυρε, αλλά και ισχυροποιούσε, συμπληρώνει, με το έργο του και τον βίο του, το δίπολο Σολωμού - Κάλβου. Στην εκφραστική αναζήτηση και αγωνία του Σολωμού, στην αυστηρότητα και στην εκρηκτική ολιγολογία του Κάλβου, ο Φόσκολο κομίζει αποχρώσεις παιάνων και ύμνους ζωής και τάφων.
Πολιτικός μαχητής, στρατιώτης στην υπηρεσία των δημοκρατικών Γάλλων, κατακτητής των σαλονιών, πιστός στις γυναικείες προτιμήσεις του, πέρασε από το πεδίο της Λογοτεχνίας ως ανεμοστρόβιλος και άφησε πίσω του ένα μνημείο παρθένων συναισθημάτων και πεισματικής προσήλωσης στην οικουμενική λάμψη των ιδεών. Κατέληξε να ζει στην Αγγλία, να βιοπορίζεται δύσκολα, να σύρεται στην ανέχεια, ώσπου ο θάνατος τον απάλλαξε από το αδιέξοδο της δυστυχίας. Τα οστά του, ύστερα από άδεια εκταφής της βρετανικής κυβέρνησης, βρίσκονται από το 1871 στο Ιταλικό Πάνθεον δίπλα στο κενοτάφιο του Δάντη, στη βασιλική της Σάντα Κρότσε της Φλωρεντίας.

samedi 28 janvier 2012

200 ΧΡΟΝΙΑ από τη γέννηση του άγγλου συγγραφέα Τσαρλς Ντίκενς

Το πρώτο pop idol όλων των εποχών 
Γράφει ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης

Ηταν ένας δεξιοτέχνης της γραφής που ασχολήθηκε με κάθε μορφή γραπτού λόγου, που ανάστησε μια ολόκληρη εποχή πάνω στην κοινωνική της μεταστροφή, που άφησε αξέχαστους χαρακτήρες και που η επιτυχία και ο επαγγελματισμός του αποτελούν τα ζητούμενα για κάθε συγγραφέα. Στις 7 Φεβρουαρίου συμπληρώνονται 200 χρόνια από τη γέννησή του. Ο άγγλος συγγραφέας Τσαρλς Ντίκενς κέρδισε λεφτά, αφουγκραζόταν το κοινό του, έδινε ακριβοπληρωμένες ομιλίες, συνήθειες σημερινές ενός pop idol - του πρώτου ίσως που εμφανίστηκε ποτέ.
Στη Βοστώνη 4.000 αναγνώστες περίμεναν στο λιμάνι να δέσει το καράβι που θα έφερνε το 71ο κεφάλαιο του «Παλαιοπωλείου». Οταν έφτασε το καράβι, ρωτούσαν με αγωνία τον καπετάνιο αν επέζησε η ηρωίδα του. Λέγεται ότι ο Εντγκαρ Αλαν Πόε ήταν ο μόνος που μπορούσε να προβλέπει την κατάληξη των μυθιστορημάτων του. Η αποδοχή του στην Αμερική, την οποία επισκέφτηκε δύο φορές, ήταν αποθεωτική, αν και αυτός δεν την αντάμειψε ανάλογα στο βιβλίο του «American notes» (1850).

dimanche 22 janvier 2012

Κριτήρια κριτικής στη λογοτεχνική πεζογραφία

 
ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΡΩΜΑΝΟΥ*
Μερικά πρακτικά στοιχεία

Σήμερα, παρά την κορυφαία αξία που έχει η Κριτική και η Θεωρία της, τα πρακτικά αποτελέσματά τους, αυτά που φτάνουν στον επαρκή αναγνώστη λογοτεχνίας της χώρας μας, είναι απολύτως ανεπαρκή. Για το γεγονός αυτό, κεντρική ευθύνη έχει το, κατ’ ευφημισμό, κράτος μας, η πολιτική του για το βιβλίο και η κρατικοελεγχόμενη παράδοση του πεδίου σε στρατιά από ιδιοτελείς εγκάθετους. Στον ιδιωτικό τομέα, η υπερπαραγωγή παραλογοτεχνίας, με λυσσαλέα αναζήτηση του ποθητού... «ευπώλητου» βιβλίου, είναι συστημική. Και συμβαίνει ως παράπλευρο έγκλημα του οικονομικού πολέμου, στα πλαίσια της «παγκοσμιοποίησης». Παράλληλα, στα πανεπιστήμια, σχετικές μελέτες, σε «δοκιμαστικό σωλήνα»-in vitro, συχνότατα ατέρμονες, δολιχοδρομικές, καταλήγουν κερδοφόρα σε αέναες, ναρκισσιστικές αναπαραγωγές, που δεν βελτιώνουν τη θέση και την παρουσία τής, σήμερα, παραγόμενης λογοτεχνικής κριτικής.
Αλλά, η λογοτεχνία, όπως και το σύνολο της κοινωνικής μας ζωής, έχει άμεση, κατεπείγουσα ανάγκη από πρακτικά αποτελέσματα, μέσα στη ζωή-in vivo. Αυτονόητη η επάνοδος τής, τραγικά απούσας σήμερα, αξιολογικής κριτικής λογοτεχνίας, με ταυτόχρονη καταγγελία του λοιμού των «βιβλιοπαρουσιάσεων».

Διακόσια χρόνια από τη γέννηση του Καρόλου Ντίκενς

Το συγγραφικό έργο του μεγάλου πολέμιου της φτώχειας, μοιάζει επίκαιρο όσο ποτέ
Διακόσια χρόνια από τη γέννηση του Καρόλου Ντίκενς


Διακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Καρόλου Ντίκενς -γεννήθηκε τον Φεβρουάριο του 1812 στο Λάντπορτ του Πόρτσμουθ και πέθανε το 1870 στο Ρότσεστερ, χωρίς να προλάβει να φτάσει τα 60-, το έργο του μοιάζει περισσότερο επίκαιρο από ποτέ.
Την εποχή της πρωτοφανούς κρίσης, με την ανεργία να αυξάνεται και τα εισοδήματα να συρρικνώνονται, η ρημαγμένη από την οικονομική εξαθλίωση βικτωριανή Αγγλία, που κυριαρχεί σε όλη τη μυθιστορηματική παραγωγή του Ντίκενς, επανακάμπτει εντυπωσιακά στο προσκήνιο, για να υπενθυμίσει μιαν ανυπόφορα βαριά κοινωνική συνθήκη: μια συνθήκη που η ευμάρεια του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα έδειχνε μέχρι και πριν από λίγα μόλις χρόνια πως είχε μπει οριστικά στα αζήτητα της Ιστορίας (ακόμα κι αν τα πρώτα σημάδια για τον τερματισμό του αναδιανεμητικού συστήματος της μεταπολεμικής περιόδου άρχισαν να εμφανίζονται ήδη από το τέλος της δεκαετίας του 1970).

lundi 16 janvier 2012

Λογοτεχνία και πολιτική

 Δ. Ν. ΜΑΡΩΝΙΤΗΣ
Ο πολιτικός Τσίρκας

Οσοι θεωρούν παραπλανητικό τον πολιτικό προκαθορισµό του Στρατή Τσίρκα (ψευδώνυµο του Γιάννη Χατζηανδρέα, 1911-1980) παραπέµπονται στο οµότιτλο έργο του Ο πολιτικός Καβάφης (1971), που αποτελεί υπεράσπιση της φιλέρευνης πραγµατείας Ο Καβάφης και η εποχή του (1958). Η οποία προκάλεσε πολλαπλές αντιδράσεις, παρά τα εξακριβωµένα στοιχεία της, επειδή προφανώς ανέτρεπε την κατεστηµένη (συντηρητική κατά βάση) άποψη ότι πολιτική και ποίηση εξ ορισµού δεν συµβάλλονται και, όπου εκβιάζεται η συµβολή τους, αποβαίνει εις βάρος τόσο της ποίησης όσο και της πολιτικής.
Στους αντίποδες αναγνωρίζεται η αντίπαλη (µαρξιστικής κατά το πλείστον αφετηρίας) θέση, που υποστηρίζει ότι κέρδος αµοιβαίο προκύπτει τόσο για την πολιτική όσο και για την ποίηση (τη λογοτεχνία γενικότερα) όταν και όπου αντικρίζονται και διασταυρώνονται οι διακριτές επικράτειές τους. Υπό τον όρο να ελέγχονται οι σχετικοί ορισµοί, τα ιστορικά και γραµµατολογικά συµφραζόµενα, οι σταθερές αλλά και οι µεταβλητές συνιστώσες στοιχεία, δηλαδή, µε τα οποία βολιδοσκοπείται κάθε φορά ο πολιτισµός και το εκτόπισµά του. Προς αποφυγήν παρεξηγήσεων, εξαιτίας της υποχρεωτικής εδώ συντοµογραφίας, παραπέµπω στον ένατο τόµο ενός θεµελιακού έργου µε επίτιτλο: Ιστορία της Θεωρίας της Λογοτεχνίας και εξειδικευµένο τίτλο: Ιστορικές, φιλοσοφικές και ψυχολογικές όψεις της θεωρίας της λογοτεχνίας στον εικοστό αιώνα . Επιµέλεια C. Knellwolf & C. Norris, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, Ιδρυµα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, Θεσσαλονίκη 2010, µε έγκυρες µεταφράσεις, θεωρηµένες από τον Σωτήρη Παράσχα, τον Μίλτο Πεχλιβάνο και την Ευγενία Σηφάκη.

mercredi 2 février 2011

Ο Μαρξ πάντα εμπνέει...

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

Τι θα έκανε ο Μαρξ αν ζούσε σήμερα

Στο μυθιστόρημα του ισπανού συγγραφέα ο πατέρας του «Κεφαλαίου» απολογείται για την εφαρμογή των θεωριών του και για τις αθλιότητες των κομμουνιστικών χωρών

ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΒΙΣΤΩΝΙΤΗΣ 
Ο Χουάν Γκοϊτισόλο έγραψε ένα μυθιστόρημα με πρωταγωνιστή τον Μαρξ για να αποδείξει ότι αν ο συγγραφέας θέλει να μιλήσει για την εποχή του οφείλει να σταθεί απέναντι στους μύθους της. Και ο Μαρξ ήταν ένας τέτοιος μύθος. Αλλά το βιβλίο του δεν είναι μυθιστορηματική βιογραφία. Με πρωταγωνιστή τον Μαρξ ο Γκοϊτισόλο έγραψε ένα αναρχικό εν πολλοίς, ανατρεπτικό επίσης, αλλά απολύτως βατό μυθιστόρημα. Ο Μαρξ ζει στην πραγματική του ζωή, τον 19ο αιώνα, αλλά και τον σημερινό. Και μαζί του η οικογένειά του: η γυναίκα του, οι τρεις κόρες του και η υπηρέτριά του. Αυτοί, και μαζί τους ο Μπακούνιν, ο Λαφάργκ, ο Ενγκελς και πλήθος άλλοι ζουν μαζί του. Ζουν, ακόμη, οι πιστωτές του, και τον πολιορκούν δημοσιογράφοι που τον εμφανίζουν στα παράθυρα του δελτίου ειδήσεων και προσπαθούν να τον «στριμώξουν» με προκλητικές ερωτήσεις οι οποίες σχετίζονται με τη στρεβλή εφαρμογή των θεωριών του, με τις αθλιότητες των κομμουνιστικών χωρών, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, το Τσερνόμπιλ, ως και το μουσείο του Λένιν. Πηγαίνοντας μαζί με τον Μαρξ από το παρελθόν στο παρόν και αντιστρόφως ο Γκοϊτισόλο τη μία παρουσιάζει τον φιλόσοφο να ζει σαν αστός και την άλλη (σε μια περιγραφή απείρου κάλλους) βάζει αλβανούς λαθρομετανάστες να τον υποδέχονται κραυγάζοντας «God bless Αmerica».