Yavuz Baydar28 Ιουνίου
Ως δημοσιογράφος με δεκαετίες εμπειρίας, έχω καλύψει μεγάλα διεθνή γεγονότα, αλλά δεν έχω ξαναδεί σκηνές σαν αυτές. Και το ΝΑΤΟ φαίνεται να συμμορφώνεται.στεκόμενος στο Οβάλ Γραφείο την περασμένη Τετάρτη, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ήταν απασχολημένος με το να κολακεύει τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών. Έλουσε τον Τραμπ με επαίνους και έφερε γραφήματα που ανέδειχναν τις αυξήσεις στις ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες.
Κάθισε επίσης χαμογελαστός, ενώ ο Τραμπ αποκαλούσε τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν «σπουδαίο ηγέτη, πολύ ισχυρό άνθρωπο» και καυχιόταν ότι «ό,τι του έχω ζητήσει ποτέ, το έχει κάνει». Παίρνοντας τη σκυτάλη από τον Τραμπ, ο Ρούτε έλουσε το καθεστώς της Άγκυρας με επαίνους για τον αναπτυσσόμενο στρατιωτικοβιομηχανικό του τομέα.
Ένα ερώτημα, προφανώς, δεν τέθηκε: τι ακριβώς έκανε η κυβέρνηση Ερντογάν στην πρωτεύουσα, την Άγκυρα —και γενικότερα στην Τουρκία— και στους Τούρκους πολίτες, τις ημέρες πριν από αυτήν ακριβώς την παράσταση;
Καμία έκπληξη: διότι ο Τούρκος δημοσιογράφος που έκανε μια «ήπια» ερώτηση στον Λευκό Οίκο ήταν προφανώς «επιλεγμένος» από τα φιλοκυβερνητικά τουρκικά μέσα ενημέρωσης. Άλλη μία μη έκπληξη: ο Ρούτε είναι γνωστός ως ένας από τους κορυφαίους κατευναστές του σιδηρόφρακτου προέδρου της Τουρκίας. Όταν ο Ερντογάν, το 2017, είχε αποκαλέσει την ολλανδική κυβέρνηση «ναζιστικά κατάλοιπα» και «φασίστες», ο Ρούτε επέλεξε να «υποκλιθεί», λέγοντας ότι «κατανοούσε» την τουρκική οργή και τονίζοντας ότι οι σχέσεις θα έπρεπε να παραμείνουν όσο το δυνατόν καλύτερες.
Από τα μέσα Ιουνίου, η Άγκυρα έχει μετατραπεί σε κάτι που μοιάζει με πόλη υπό «de facto στρατιωτικό νόμο». Εβδομήντα χιλιάδες ένστολοι και αστυνομικοί με πολιτικά, καθώς και προσωπικό της χωροφυλακής, αναπτύσσονται για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στις 7-8 Ιουλίου.
Μια ακτίνα περίπου πέντε χιλιομέτρων γύρω από το Προεδρικό Συγκρότημα —τον χώρο διεξαγωγής της Συνόδου— έχει κλείσει για την κυκλοφορία. Κάμερες αναγνώρισης προσώπου έχουν εγκατασταθεί σε πολυσύχναστες περιοχές της πρωτεύουσας. Το Γραφείο του Κυβερνήτη της Άγκυρας έχει απαγορεύσει όλες τις δημόσιες συγκεντρώσεις, διαδηλώσεις, καθιστικές διαμαρτυρίες, απεργίες πείνας, πορείες, διανομή φυλλαδίων, ακόμη και συναυλίες, από τις 28 Ιουνίου έως τις 10 Ιουλίου — ένα σαρωτικό μέτρο διάρκειας σχεδόν δύο εβδομάδων.
Κλαδιά δέντρων κόπηκαν στο όνομα της «ασφάλειας». Δημόσιοι υπάλληλοι των κεντρικών συνοικιών τέθηκαν σε διοικητική άδεια απλώς για να μειωθεί η κυκλοφορία. Σύμφωνα με αναφορές, ζητήθηκε από συμμαχικές κυβερνήσεις να εμποδίσουν άτομα που είχαν επισημανθεί σε εκθέσεις πληροφοριών ακόμη και να ταξιδέψουν στην Τουρκία. Στο εσωτερικό, οι συλλήψεις «πιθανών ταραχοποιών» έγιναν επίσης μέρος αυτής της σκοτεινής χορογραφίας.
Ας μην υπάρχει καμία παρεξήγηση: δεν μιλάμε για το Τουρκμενιστάν, αλλά για την Τουρκία — μέλος του ΝΑΤΟ και, υποτίθεται, μέλος μιας οικογένειας δημοκρατιών με λειτουργικό κράτος δικαίου.
Ως δημοσιογράφος για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, έχω καλύψει συχνά τέτοια μεγάλα διεθνή γεγονότα — μεταξύ αυτών και τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Κωνσταντινούπολη το 2004, για το CNN. Δεν έχω ξαναδεί ποτέ μια τόσο ανατριχιαστική εικόνα. Αυτό δεν αφορά την ασφάλεια. Είναι η ανατομία μιας κυβέρνησης που κρατά την αναπνοή της από φόβο απέναντι στους ίδιους της τους πολίτες, αλλά ταυτόχρονα δοκιμάζει μέχρι πού μπορεί να γίνει αποδεκτή η βούλησή της από τους δημοκρατικούς της συμμάχους.
Το πρωί της 23ης Ιουνίου, πόρτες έσπασαν σε όλη την Άγκυρα. Αστυνομία και χωροφυλακή, με εντάλματα που είχαν εκδοθεί από την Εισαγγελία της Άγκυρας, συνέλαβαν 226 ανθρώπους — συνδικαλιστές, ακαδημαϊκούς, δικηγόρους και δημοσιογράφους. Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, 178 από αυτούς έχουν συλληφθεί επισήμως και έχουν οδηγηθεί στη φυλακή. Ο λόγος της καταστολής; Να «αποκρυπτογραφηθούν οι δράσεις και οι δραστηριότητες τρομοκρατικών οργανώσεων».
Ανάμεσα σε όσους οδηγήθηκαν ενώπιον δικαστή για επίσημη σύλληψη ήταν μέλη της TEMA, του κορυφαίου περιβαλλοντικού ιδρύματος της Τουρκίας και μιας οργάνωσης της κοινωνίας των πολιτών αφιερωμένης στην καταπολέμηση της διάβρωσης του εδάφους και στην προστασία των δασών. Εθελοντές ηλικίας μεταξύ 60 και 79 ετών οδηγήθηκαν στην αντιτρομοκρατική υπηρεσία και ρωτήθηκαν —χωρίς ίχνος ειρωνείας— αν είχαν «κωδικά ονόματα» και αν είχαν λάβει ένοπλη στρατιωτική εκπαίδευση. Έξι μέλη της TEMA ήταν ανάμεσα στους συλληφθέντες, μεταξύ αυτών και ο εκπρόσωπος του ιδρύματος στην Άγκυρα.
Υπήρχαν και άλλοι: ένας λέκτορας οικονομικών από τη Σχολή Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Άγκυρας — ο οποίος, σε ακόμη μία ειρωνεία, είναι κόρη πρώην στρατηγού που είχε αποστρατευθεί από τον κλάδο πληροφοριών του στρατού.
Όταν δικηγόροι έσπευσαν στην αντιτρομοκρατική υπηρεσία για να εκπροσωπήσουν τους εντολείς τους, ένας δικηγόρος και ένας πελάτης ξυλοκοπήθηκαν από αστυνομικούς. Ο εκπρόσωπος του Δικηγορικού Συλλόγου Άγκυρας που έφτασε για να καταγράψει τη βία δεν επετράπη να εισέλθει. Η συνομοσπονδία των συνδικάτων του δημόσιου τομέα της Τουρκίας, KESK, το είπε καθαρά: πρόκειται για de facto κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Αν οι συλλήψεις ήταν σοκαριστικές, αυτό που ακολούθησε σε σχέση με τον Τύπο ήταν σχεδόν σουρεαλιστικό. Δεκάδες Τούρκοι δημοσιογράφοι και αρκετά ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης —μεταξύ αυτών το ιστορικό πρακτορείο ειδήσεων ANKA, οι εφημερίδες Cumhuriyet, Sözcü, Nefes και μια σειρά διαδικτυακών μέσων— δεν έλαβαν διαπίστευση για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ.
Όταν ζητήθηκαν εξηγήσεις, η Άλισον Χαρτ, εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ, έκανε μία από τις πιο εντυπωσιακές δηλώσεις στην πρόσφατη ιστορία του οργανισμού:
«Οι αποφάσεις διαπίστευσης για συνόδους που πραγματοποιούνται εκτός της έδρας του ΝΑΤΟ βασίζονται στις “εκτιμήσεις της χώρας υποδοχής”».
Με άλλα λόγια, το ΝΑΤΟ ανέθεσε το ερώτημα ποιος θα καλύψει δημοσιογραφικά το ΝΑΤΟ στην κυβέρνηση Ερντογάν. Αξίζει να θυμηθούμε ότι η Τουρκία βρίσκεται στην 163η θέση μεταξύ 180 χωρών στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου για το 2026, που καταρτίζουν οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα, έχοντας υποχωρήσει από την 159η θέση πέρυσι.
Η Ένωση Τούρκων Δημοσιογράφων δεν μάσησε τα λόγια της:
«Με αυτή την απόφαση, το ΝΑΤΟ παραβίασε επίσης τις αρχές της “δημοκρατίας, της ατομικής ελευθερίας και του κράτους δικαίου” που τονίζονται στην ιδρυτική του συνθήκη».
Πράγματι, το προοίμιο της Συνθήκης του Βορείου Ατλαντικού αναφέρει ότι τα μέρη της είναι αποφασισμένα «να διαφυλάξουν την ελευθερία, την κοινή κληρονομιά και τον πολιτισμό των λαών τους, που θεμελιώνονται στις αρχές της δημοκρατίας, της ατομικής ελευθερίας και του κράτους δικαίου».
Δεν είμαι πλέον βέβαιος αν ο Μαρκ Ρούτε γνωρίζει ή όχι αυτή τη βασική φράση. Ίσως κάποιος θα έπρεπε να τοποθετήσει τη Συνθήκη πάνω στο γραφείο του Γενικού Γραμματέα. Κάθε λέξη αυτής της πρότασης παραβιάζεται αυτές τις ημέρες στην Άγκυρα, στο πλαίσιο της προετοιμασίας μιας Συνόδου που υποτίθεται ότι «γιορτάζει την ενότητα και τις αξίες της Συμμαχίας».
Ο Ρούτε ίσως χρειάζεται να συμβουλευτεί τον ανώτερο Τούρκο διπλωμάτη Ναμίκ Ταν, ο οποίος έχει παρακολουθήσει 32 Συνόδους του ΝΑΤΟ κατά τη διάρκεια της καριέρας του.
Ο Ταν ήταν κατηγορηματικός:
«Ποτέ στην ιστορία της Συμμαχίας δεν έχουμε δει μέτρα ασφαλείας τόσο ασφυκτικά όσο αυτά που λαμβάνονται στην Άγκυρα. Η επιβολή αντιδημοκρατικών απαγορεύσεων στον ίδιο σου τον λαό για μια Σύνοδο του ΝΑΤΟ είναι, πάνω απ’ όλα, ασύμβατη με την ιδιότητα μέλους της Συμμαχίας».
Ένας άλλος Τούρκος διπλωμάτης, ο πρώην πρέσβης Χακάν Οκτσάλ —ο οποίος συμμετείχε στην οργανωτική ομάδα της Συνόδου του ΝΑΤΟ στην Κωνσταντινούπολη το 2004 μαζί με τον Ταν— προχώρησε ακόμη περισσότερο. Κάλεσε όλους τους δημοσιογράφους στους οποίους αρνήθηκαν διαπίστευση να κινητοποιηθούν —μέσω των εθνικών τους ενώσεων και διεθνών οργανώσεων όπως οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα, η Διεθνής Ομοσπονδία Δημοσιογράφων και το Διεθνές Ινστιτούτο Τύπου— ώστε να διαμαρτυρηθούν, να δημοσιεύσουν συλλογικές δηλώσεις, να στήσουν περίπτερα στις Βρυξέλλες και να κινηθούν νομικά κατά του ΝΑΤΟ ενώπιον διεθνών δικαιοδοτικών οργάνων.
Η έκκλησή του πρέπει να απαντηθεί — δυνατά. Η δουλειά μας είναι να ενημερώνουμε ελεύθερα και να ελέγχουμε την εξουσία. Οι Ευρωπαίοι δημοσιογράφοι συνάδελφοι θα πρέπει να θέσουν στον πρώην πρωθυπουργό της Ολλανδίας τα ερωτήματα στα οποία πραγματικά οφείλει να απαντήσει.
Πώς θα αντιδρούσε, για παράδειγμα, αν η Χάγη ή το Άμστερνταμ κηρύσσονταν «κόκκινη ζώνη», με αυθαίρετες συλλήψεις και απαγορεύσεις διαπιστεύσεων, ας πούμε για Ολλανδούς δημοσιογράφους;
Πώς μπορεί αυτό να είναι συμβατό με τη Συνθήκη του ΝΑΤΟ, όταν ένα κράτος-μέλος συλλαμβάνει εκλεγμένους εκπροσώπους του βασικού κόμματος της αντιπολίτευσης και κρατά επί εννέα χρόνια —και συνεχίζει— μια σημαντική προσωπικότητα της κοινωνίας των πολιτών όπως ο Οσμάν Καβάλα, βραβευμένο με το Βραβείο Václav Havel του Συμβουλίου της Ευρώπης, σε απομόνωση;
Λέει κάτι στον Ρούτε το όνομα Χάβελ και ο αγώνας του για την ελευθερία; Γνωρίζει ο Γενικός Γραμματέας ότι η συνεχιζόμενη σιωπή απέναντι σε κρίσιμα ζητήματα ελευθεριών και δικαιωμάτων στο κράτος που φιλοξενεί τη Σύνοδο καταλήγει να σημαίνει συναίνεση στην καταπίεση και θα εκληφθεί ως ακόμη μία λευκή επιταγή για τη συνέχιση αυτής της πορείας;
Για τους ακαδημαϊκούς, τους συνδικαλιστές, τους ηλικιωμένους περιβαλλοντιστές, τους δικηγόρους και τους ανεξάρτητους δημοσιογράφους που πιάστηκαν αυτή την εβδομάδα στα δίχτυα της Άγκυρας, η αδιαφορία του Ρούτε έχει πολύ πιο άμεσο κόστος από οτιδήποτε άλλο.
Εξακολουθεί το ΝΑΤΟ να εκπροσωπεί έστω και ένα ίχνος ελευθερίας ή είναι —όπως άφησε να εννοηθεί ο Ρούτε— απλώς ένα κυνικό γραφείο εμπορίου όπλων;
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire