Διότι στο παρελθόν και άλλοι πρόεδροι έχασαν τον έλεγχο του Κογκρέσου, ο Κλίντον και ο Ομπάμα για παράδειγμα, αλλά δεν είχαν μετατρέψει τις ενδιάμεσες εκλογές σε πολιτική αναμέτρηση επί των πολιτικών τους πεπραγμένων. Το ερώτημα, επομένως δεν είναι μόνο τι έχασαν οι Ρεπουμπλικάνοι και ο ίδιος ο Τραμπ, αλλά τι σημαίνει αυτή η εξέλιξη για την αμερικανική πολιτική, κυρίως, για τον διεθνή ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών.
Λίγη αμφιβολία υπάρχει ότι ο πόλεμος εναντίον του Ιράν και η επί της ουσίας ήττα ΗΠΑ-Ισραήλ αφού δεν κατάφεραν να ανατρέψουν το ιρανικό καθεστώς, με τα καταστροφικά αποτελέσματα που είχε για την αμερικανική και την παγκόσμια οικονομία, την ακρίβεια που προκάλεσε, ειδικά στα καύσιμα και όχι μόνο, είναι η βασική αιτία της ήττας του Τραμπ και των Ρεπουμπλικανών. Φυσικά στην ήττα συνετέλεσαν και η διαφθορά, ο εύκολος πλουτισμός μιας ολιγαρχικής ελίτ γύρω από τον Τραμπ αλλά και του ιδίου και της οικογένειας του, ο αυταρχισμός και ο χαώδης τρόπος λήψεως αποφάσεων και η αναίρεση τους πολλές φορές την επομένη.
Η δυσαρέσκεια είχε μια ευρύτερη κοινωνική βάση και προκάλεσε ευρύτερες κοινωνικές συμμαχίες σε τοπικό επίπεδο που οδήγησαν στην πτώση ακόμη και παραδοσιακών ρεπουμπλικανικών προπυργίων όπως το Τέξας, το Κάνσας και η Νότια Καρολίνα.
Φυσικά η ήττα αυτή θα πρέπει να σχετικοποιηθεί καθώς ο Τραμπ εξακολουθεί να διαθέτει τις συνταγματικές εξουσίες του προέδρου και θα συνεχίσει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να κυβερνά.
Ωστόσο, η απώλεια του Κογκρέσου του δημιουργεί σημαντικούς περιορισμούς στην άσκηση της εξουσίας. Θα υπάρχει δε πιθανόν μια νέα σχέση αντιπαράθεσης μεταξύ εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας.
Σε κάθε περίπτωση όμως ο ιμπεριαλιστικός χαρακτήρας της αμερικανικής πολιτικής δεν αλλάζει. Με αποχρώσεις φυσικά και στο πλαίσιο των ενδοκαπιταλιστικών αντιθέσεων και της αντιπαλότητες των μεγάλων συμφερόντων, είναι διαχρονικός και διακομματικός. Μετά τις εκλογές αυτές όμως αδυνατίζουν οι θέσεις του Τραμπ στους δύο μεγάλους πολέμους, Ουκρανίας και Ιράν.
Στην περίπτωση της Ουκρανίας ενισχύεται η φιλοπόλεμη πολιτική, ο Ζελένσκι και η πολεμική ρητορική των Ευρωπαίων. Στην περίπτωση του Ιράν ενδεχομένως θα περιοριστούν οι πολεμικές επιχειρήσεις και θα επιδιωκτεί κάποιος συμβιβασμός. Από τις ισορροπίες που δημιουργούνται στην Ουάσιγκτον στενεύουν και τα επιθετικά περιθώρια του Ισραήλ αλλά θα ήταν λάθος να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι θα αλλάξει ο επεκτατικός ρόλος της χώρας αυτής στην περιοχή, ειδικά όσον αφορά το Παλαιστινιακό.
Πάντως όμως το εβραϊκό λόμπι στις ΗΠΑ εξέρχεται σχετικά εξασθενημένο από αυτές τις εκλογές. Υπάρχει μια ουσιαστική πολιτική διάσταση σε αυτές τις εκλογές που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη: η συγκρότηση μιας κοινωνικής συμμαχίας που δεν οργανώνεται αποκλειστικά γύρω από την κομματική ταυτότητα, αλλά και γύρω από κοινωνικές, οικονομικές, πολιτισμικές και ιστορικές διεκδικήσεις. Και το πιο σημαντικό στη συμμαχία αυτή συμμετέχουν Εβραίοι, μουσουλμάνοι, Άραβες, γυναίκες, αυτόχθονες, Λατίνοι, Αφροαμερικανοί και άλλοι.
Το κοινό νήμα αυτής της κοινωνικής συμμαχίας είναι η αναζήτηση μιας διαφορετικής Αμερικής. Συνδέεται δε με την κρίση του αμερικανικού καπιταλισμού, την αποβιομηχάνιση, τις κοινωνικές ανισότητες και την υποχώρηση της εμπιστοσύνης προς τις παραδοσιακές πολιτικές ελίτ. Ξεχωρίζουν διάφορες κοινωνικές ομάδες στην σύνθεση της. Μια ανανεωμένη Αριστερά, η γυναικεία πολιτική παρουσία, η παρουσία των αυτόχθονων λαών και η εκπροσώπηση των εθνοτικών και θρησκευτικών μειονοτήτων.
Θα πρέπει να επανέλθει κανείς κάποια στιγμή σε αυτή τη συμμαχία με ονόματα που δείχνουν τη σύνθεση και τη δυναμική της, ξεκινώντας από τον παλαίμαχο Bernie Sanders και φτάνοντας στον Abdul El-Sayed, την Rashida Tlaib, την Alexandria Ocasio-Cortez και τον Jon Ossoff. Είναι και πολλά άλλα ονόματα πολιτικής ανανέωσης όπως ο ελληνικής καταγωγής Chris Pappas – Νιου Χάμσαϊρ που εκλέγεται στη Γερουσία και γίνεται ο πρώτος ανοιχτά ομοφυλόφιλος άνδρας που εκλέγεται στο σώμα αυτό. Αποτελεί ακόμη ένα παράδειγμα διεύρυνσης της πολιτικής εκπροσώπησης.
Ο Pappas έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί είναι ο πρώτος Ελληνοαμερικανός που εκλέγεται στη Γερουσία από το 2013, αλλά όπως αναφέρθηκε ήδη και ο πρώτος ανοικτά ομοφυλόφιλος άνδρας που εκλέγεται στο σώμα αυτό. Η εκστρατεία του επικεντρώθηκε στο κόστος ζωής και στην πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη.
Δεν υπάρχει ενιαία ελληνοαμερικανική πολιτική εκπροσώπηση και η ελληνική καταγωγή δεν αποτελεί από μόνη της πολιτικό πρόγραμμα. Ο Pappas, για παράδειγμα, δεν εξελέγη με κεντρικό σύνθημα την Ελλάδα ή την Κύπρο. Η εκστρατεία του αφορούσε κυρίως την καθημερινή οικονομική και κοινωνική ζωή των Αμερικανών. Αυτό είναι χαρακτηριστικό μιας κοινότητας που έχει ενσωματωθεί βαθιά στην αμερικανική πολιτική.
Παραμένει όμως η σημασία της εκπροσώπησης για τα εθνικά ζητήματα. Η παρουσία Ελληνοαμερικανών στο Κογκρέσο μπορεί να έχει σημασία για την Ελλάδα και την Κύπρο.
Από την άλλη το παλιό θεσμικό ελληνοαμερικανικό λόμπι δεν υπάρχει ουσιαστικά και αυτό εν πολλοίς με ευθύνη Αθήνας και Λευκωσίας.
Πέρα από το πόσο αυτές οι εκλογές θα επηρεάσουν τις διεθνείς γεωπολιτικές ισορροπίες πλανιέται και το ερώτημα που αφορά το μέλλον του τραμπισμού, όχι του Τραμπ! Θα επιβιώσει ο τραμπισμός ως ιδεολογία με ακροδεξιές προεκτάσεις ή οι Ρεπυμπλικάνοι θα επανέλθουν στον παλιό συντηρητισμό τους πριν την άλωση του κόμματος τους από τον Τραμπ; Και πόσο θα επηρεαστούν τα ευρωπαϊκά ακροδεξιά κόμματα μελλοντικά που βρήκαν ένα σύμμαχο στον τραμπισμό;
Ο χρόνος θα δείξει την επίδραση των εκλογών αυτών τόσο στη βαθιά διχασμένη Αμερική όσο και στη διαμόρφωση τυχόν νέων διεθνών ισορροπιών.
*Πανεπιστημιακός,συγγραφέας. Email stephanos.constantinides@gmail.com
