Φιλοσοφία - Συμπληρώθηκαν 25 χρόνια από τον θάνατο του Γάλλου φιλοσόφου Λουί Αλτουσέρ

Ο Αλτουσέρ θεμελίωσε το μαρξιστικό ρεύμα της γαλλικής «στρουκτουραλιστικής» σχολής

 

 

 

 

Δημήτρης Ψαρράς

 

Συμπληρώθηκαν χθες 25 χρόνια από τον θάνατο ενός από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς μαρξιστές φιλοσόφους, του Λουί Αλτουσέρ (Louis Althusser). Γεννημένος στην Αλγερία το 1918, ο Αλτουσέρ εισήχθη το 1939 στην περίφημη Εκόλ Νορμάλ του Παρισιού, αλλά επιστρατεύθηκε πριν ξεκινήσει το ακαδημαϊκό έτος, συνελήφθη από τον γερμανικό στρατό και στάλθηκε ως αιχμάλωτος πολέμου σε στρατόπεδο εργασίας στο Σλέσβιχ.

Φιλοσοφία - Τι συνδέει τον Γάλλο φιλόσοφο Μισέλ Φουκό με τον Μάρξ;

Από τον Θανάση Γιαλκέτση

Στις 25 Ιουνίου 2014 συμπληρώνονται ακριβώς τριάντα χρόνια από τον θάνατο του Γάλλου φιλοσόφου Μισέλ Φουκό (1926-1984). Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα μιας συνέντευξης που έδωσε ο Μισέλ Φουκό στους μελετητές του έργου του, Κόλιν Γκόρντον και Πολ Πάτον, τον Απρίλιο του 1978. Η συνέντευξη αυτή παρέμενε επί μακρόν ανέκδοτη και δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 2012, στην περιοδική επιθεώρηση «Cités», με τίτλο «Considérations sur le marxisme, la phenoménologie et le pouvoir».

Κόλιν Γκόρντον: Υπάρχει ένα ερώτημα που κυκλοφορεί επίμονα μεταξύ των Αγγλων αναγνωστών σας: εσείς έχετε μια γνώμη για τη σχέση (ή την απουσία σχέσης) που συνδέει την τωρινή και πρόσφατη εργασία σας με τον μαρξισμό όπως αυτός γίνεται κοινά αντιληπτός ή, απλούστερα, με τον Μαρξ;

Αυτό που δεν είδε ο Μαρξ ήταν το φαινόμενο μιας Microsoft ή μιας Apple

Συντηρητικοί Μαρξιστές (Β' μέρος)

του Γιάνη Βαρουφάκη 

Τι δεν είδε ο Μαρξ

Όσο διορατικός και να ήταν, ο Μαρξ δεν ήταν δυνατόν να έχει προβλέψει τα πάντα. Αρκεί ότι προ-είδε το μεγαλείο της παγκοσμιοποίησης, αλλά και την άκρα δυστυχία που αυτή παρήγαγε. Την τάση του καπιταλισμού να παραγάγει πρωτόγνωρο πλούτο, και συνάμα πρωτόγνωρη φτώχεια. Την τάση της ανθρωπότητας να κατασκευάζει μηχανήματα με την δύναμη να παράγουν εκ μέρους μας τα πάντα αλλά, την ίδια στιγμή, και την έφεσή μας να μετατρεπόμαστε όλοι μας, εργαζόμενοι και εργοδότες, σε αλλοτριωμένους σκλάβους των τεχνολογικών δημιουργημάτων μας.
Αυτό που δεν είδε ο Μαρξ ήταν το φαινόμενο μιας Microsoft ή μιας Apple. Εξηγούνται άραγε τα κέρδη αυτών των δύο κολοσσών με την θεωρία του Μαρξ; Μεταφράζονται εύκολα στην υπεραξία των εργαζόμενων αυτών των δύο επιχειρήσεων; Σε καμία περίπτωση. Ο Μαρξ υπέθετε ότι όλες οι επιχειρήσεις λειτουργούν σε απόλυτα ανταγωνιστικό πλαίσιο. Ότι οι καινοτομίες τους αντιγράφονται άμεσα και δεν δύνανται να πουλάνε τα προϊόντα τους πιο ακριβά από τους ανταγωνιστές τους. Με άλλα λόγια, ο Μάρξ έστρεφε την κριτική του σε μια ιδεατή, πλήρως, ανταγωνιστική έκφανση του καπιταλισμού. Δεν ασχολήθηκε με την περίπτωση μια πιθανής Microsoft ή μιας Apple επειδή πίστεψε ότι ο ανταγωνισμός θα έριχνε όλα τα τείχη του προστατευτισμού. Σφάλμα ολκής. Το αντίθετο συνέβη. Εταιρείες όπως η Microsoft και η Apple όχι μόνο κατάφεραν να υψώσουν νέα τείχη προστατευτισμού, αλλά και να ιδιωτικοποιήσουν αυτό που ο Μαρξ ονόμαζε «γενική διανόηση», την συλλογικά δηλαδή παραχθείσα γνώση μιας παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας.

Συντηρητικοί Μαρξιστές (Α'μέρος)

Γιάννης Βαρουφάκης

Μετά τους «Δεσμευμένους ελευθεριάζοντες» και τους «Συνθηκολογημένους Κεϋνσιανούς», σήμερα ήρθε η σειρά των εγχώριων μαρξιστών που, κατά την ταπεινή μου γνώμη, θα έκαναν τον Καρλ Μαρξ να βγει από τα ρούχα του – ακριβώς όπως οι Δεσμευμένοι Ελευθεριάζοντες θα εκνεύριζαν τον γκουρού τους Friedrich von Hayek, και οι Συνθηκολογημένοι Κευνσιανοί τον John Maynard Keynes.

Πριν προχωρήσω, επιτρέψτε μου να θυμίσω τον σκοπό αυτών των τριών άρθρων: Να εξετάσουν κατά πόσον οι έλληνες διαμορφωτές της κοινής γνώμης (πολιτικοί, επιστήμονες, σχολιαστές) είναι συνεπείς με τις αρχές, και την ιδεολογία, που οι ίδιοι δηλώνουν ότι έχουν. Στόχος μου δεν είναι να αμφισβητήσω τον νεοφιλελευθερισμό, τον Κευνσιανισμό ή, σήμερα, τον Μαρξισμό. Στόχος μου είναι να καταδείξω τον τρόπο με τον οποίο οι κυρίαρχοι εκπρόσωποι, στην Ελλάδα, αυτών των τριών ιδεολογικών ρευμάτων πέφτουν σε αντιφάσεις με αυτά που οι ίδιοι λένε ότι πιστεύουν. Πολλοί μου λέτε: Και γιατί πρέπει κάποιος σώνει και καλά πρέπει να είναι «πιστός» στο ιδεολόγημά του; Γιατί να μην μπορεί κάποιος να δηλώνει επηρεασμένος από τον Hayek αλλά και να δέχεται κάποια από τα επιχειρήματα του Keynes, ή και του Μαρξ ακόμα, παρόλο που ο Hayek τα απέρριπτε; Συμφωνώ απόλυτα. Όμως, σε αυτή την περίπτωση πρέπει να απαιτήσουμε το εξής: Να μας εξηγήσουν επακριβώς σε ποιο σημείο της ανάλυσης του «γκουρού» τους διαφωνούν με αυτόν, τι αντιπροτείνουν οι ίδιοι, και με ποιο τρόπο εντάσσουν στην ιδεολογία τους τα επιχειρήματα της «άλλης» πλευράς. Από την ποιότητα αυτής της απάντησης εμείς, το «κοινό» τους, θα μπορέσουμε να κρίνουμε το κατά πόσον επρόκειτο για πραγματικά συνεκτική συνθετική σκέψη (που απαιτούν τα νέα δεδομένα και η νέα τους ανάλυση) ή για απλή ασυνέπεια (που επιβάλει το συμφέρον τους στην σημερινή συγκυρία). Ιδίως τώρα που πλησιάζουν εκλογές, εμείς οι εκλογείς έχουμε υποχρέωση να θέτουμε τέτοια αμείλικτα ερωτήματα σε εκείνους που θέλουν να μας εκπροσωπήσουν.
Η συνεισφορά του Μαρξ
Πριν καλά-καλά αναδυθεί ο σύγχρονος καπιταλισμός, ο Μαρξ είχε διαισθανθεί το μεγαλείο αλλά και τις αντιφάσεις του.

Ο Ερικ Χόμπσμπαουμ ξαναδιαβάζει Μαρξ

Ο ιστορικός θα σταθεί ιδιαίτερα στα σηµεία ανάλυσης του Μαρξ που παραµένουν βάσιµα και ουσιώδη

 

του Γιάννη Ν. Μπασκόζου

Ο διαβόητος επενδυτής Τζορτζ Σόρος στη στροφή του αιώνα πλησίασε σε ένα γεύµα τον ιστορικό Ερικ Χόµπσµπαουµ και τον ρώτησε τη γνώµη του για τον Μαρξ. Ο ιστορικός, θέλοντας να αποφύγει µια λογοµαχία, του απάντησε µε έναν γενικό χαρακτηρισµό, για να συµπληρώσει ο µεγαλοεπενδυτής: «Αυτός ο άνθρωπος ανακάλυψε κάτι για τον καπιταλισµό πριν από 150 χρόνια που οφείλουµε να το προσέξουµε».

Καρλ Μαρξ: Ενας στοχαστής για τον 21ο αιώνα

ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΣΗ ΓΙΑΛΚΕΤΣΗ

ΜΕΤΑ την κατάρρευση της ΕΣΣΔ κυριάρχησε η πεποίθηση ότι ο Μαρξ είναι ένας στοχαστής που ανήκει οριστικά στο παρελθόν, που συνδέεται δηλαδή με τις πολιτικές εμπειρίες των σοσιαλιστικών και κομμουνιστικών κινημάτων των δυο προηγούμενων αιώνων και επομένως πρέπει να πάψει να θεωρείται σημαντικός για τη σημερινή εποχή.

Στο βιβλίο του «Πώς να αλλάξουμε τον κόσμο. Μαρξ και μαρξισμός 1840-2011» (που κυκλοφόρησε πρόσφατα και στη γλώσσα μας από τις εκδόσεις «Θεμέλιο»), ο βρετανός ιστορικός Ερικ Χομπσμπάουμ υποστηρίζει, αντίθετα, ότι ο Μαρξ είναι «ένας σπουδαίος στοχαστής για τον 21ο αιώνα».
Τονίζει μάλιστα πως το γεγονός ότι δεν υπάρχουν πλέον τα κομμουνιστικά καθεστώτα μάς επιτρέπει να διαβάσουμε τον Μαρξ χωρίς προκαταλήψεις, απελευθερώνοντάς τον από τις δογματικές ερμηνείες που πρότειναν οι διάφοροι «μαρξισμοί» και κυρίως από την ταύτισή του με τη λενινιστική θεωρία.

Ιαπωνικό μάνγκα διδάσκει το «Κεφάλαιο»

Από την Κάντι-Κάντι στον Μαρξ

ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Γράφει ο Κωστής Κορνέτης

Οποιος έζησε την τηλεόραση και την Ε(Ρ)Τ1 της δεκαετίας του '80 σίγουρα θυμάται τα πρώτα μάνγκα που είδαμε στην Ελλάδα. Τη «Χάιντι» και την «Κάντι - Κάντι», υβρίδια γιαπωνέζικης τεχνοτροπίας και ευρωπαϊκού περιεχομένου τα οποία ήρθαν να ταράξουν τους αισθητικούς κώδικες των δυτικών κινουμένων σχεδίων με την απλότητα των γραμμών τους και τον συχνά μελοδραματικό χαρακτήρα τους. Ποιος θα φανταζόταν τότε πως θα ερχόταν η μέρα που θα διαβάζαμε και το «Κεφάλαιο» του Μαρξ με όρους μάνγκα; Αλλά, μήπως αυτή δεν είναι τελικά και η μεγάλη δύναμη του καπιταλισμού; Η ικανότητα να εφευρίσκει διαρκώς πρωτότυπα και ελκυστικά προϊόντα.

Πάντα επίκαιρος ο Μαρξ

Ο διάσημος δόκτορας Μαρξ και οι παπαράτσι

 Γράφει η Σοφία Νικολαΐδου www.snikolaidou.gr

Ο ενοχλητικός Χουάν Γκοϊτισόλο φέρνει τον Μαρξ στο σήμερα. Με τους παπαράτσι να τον κυνηγούν, την τηλεόραση να ωρύεται, τους πάλαι ποτέ προύχοντες του υπαρκτού σοσιαλισμού να έχουν μεταμορφωθεί σε άγριους καπιταλιστές
«Φανταστείτε τον Ανώτατο καθολικό, αποστολικό, ρωμαϊκό Ποντίφικα να δηλώνει επισήμως στους πιστούς του πως ο Χριστός έκανε λάθος, πως η Εκκλησία ήταν μια επιχείρηση εξαπάτησης και εκμετάλλευσης και πως από δω κι εμπρός θα απαγορευόταν; Ποια θα ήταν η αντίδρασή σας, έκπληξη, αμηχανία, οργή; λοιπόν όλα αυτά έπεσαν πάνω μας!» δηλώνει ο πρώην Σοβιετικός στο μυθιστόρημα του Χουάν Γκοϊτισόλο.

Η επικαιρότητα του Μαρξ

Συνοµιλία του βρετανού ιστορικού µε βουλευτή των Εργατικών

«Ο Μαρξ προφήτης της παγκοσµιοποίησης»

 Νατάσα Μπαστέα

«Το γεγονός ότι σήµερα, εν µέσω κρίσης, πολλοί ανακαλύπτουν εκ νέου τον Μαρξ οφείλεται στο ότι προέβλεψε πολύ περισσότερα για τον σύγχρονο κόσµο από οποιονδήποτε άλλον το 1848», λέει ο διάσηµος βρετανός ιστορικός Ερικ Χόµπσµποµ, ο οποίος στο νέο του βιβλίο προσπαθεί να επανεξετάσει την πορεία του καπιταλισµού και του µαρξισµού στον 20ό αιώνα
Ο Ερικ Χόµπσµποµ είναι ένας από τους σηµαντικότερους σύγχρονους ιστορικούς και παραµένει πιστά σταθερός στη µαρξιστική ανάλυση. Σήµερα, εν µέσω της παγκόσµιας οικονοµικής κρίσης, που το «Κεφάλαιο» γίνεται µπεστ σέλερ στη Γερµανία και ο Πάπας Βενέδικτος επαινεί δηµόσια τις «µεγάλες αναλυτικές ικανότητες» του Μαρξ, ο βρετανός ιστορικός συγκέντρωσε σε έναν τόµο τα σηµαντικότερα πονήµατά του για τον Καρλ Μαρξ µαζί µε νέο υλικό για τον µαρξισµό υπό το φως της νέας κρίσης.