Η κριτική της ποίησης την εποχή της κρίσης

ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΒΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥ*         

Η κρίση που περνάει η κριτική της ποίησης στις μέρες μας δεν είναι τωρινό φαινόμενο, αλλά η επιδείνωση μιας νόσου που μετράει τουλάχιστον τρεις δεκαετίες. Η κρίση της κριτικής είναι, κατά τη γνώμη μου, μεγαλύτερη -και σοβαρότερη- από την κρίση της ποίησης. Είναι πολύ πιο δύσκολο να βρεις σήμερα μια ερεθιστική κριτική απ’ ό,τι ένα ερεθιστικό ποίημα∙ έναν εμπνευσμένο κριτικό απ’ ό,τι έναν εμπνευσμένο ποιητή∙ μια ανατρεπτική κριτική απ’ ό,τι ένα ανατρεπτικό ποίημα. Όχι ότι δεν διαβάζουμε πια καλές κριτικές (τόσο στον περιοδικό και τον ημερήσιο τύπο όσο και, περισσότερο αποσπασματικά, στο πέλαγος του διαδικτύου), κριτικές που μπορούν να διευρύνουν την αντίληψή μας για την τέχνη αλλά και για τη ζωή – αυτές όμως είναι ελάχιστες και αποτελούν την εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα.

Από τη μια μεριά ο δημοσιογραφικός λόγος, ακολουθώντας τη λογική των εφημερίδων, δίνει όλο και μικρότερο μερίδιο στην ποίηση και, όταν δεν αρκείται στη βιβλιοπαρουσίαση, αναπαράγει στερεότυπα. Πολλοί «επαγγελματίες» κριτικοί, από την άλλη, εκφράζονται με μια ευγλωττία (που αγγίζει τα όρια της κενολογίας), η οποία ουσιαστικά δεν έχει κανένα αντίκρισμα: δοκιμάστε να διαβάσετε μια τέτοια κριτική κρύβοντας το όνομα του κρινόμενου ποιητή και θα διαπιστώσετε ότι στη θέση του θα μπορούσε να βρίσκεται οποιοσδήποτε άλλος σύγχρονος ομότεχνός του, με οποιοδήποτε από τα ποιητικά έργα του.

Περί κριτηρίων αξιολόγησης των έργων της τέχνης

 ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΜΠΑΡΟΥΧΑ*

Η τέχνη έχει την έννοιά της στον ιστορικά μεταβαλλόμενο αστερισμό στοιχείων. Αυτή η έννοια αντιστέκεται σε κάθε προσπάθεια ορισμού.
Theodor W. Adorno, Αισθητική Θεωρία

Πρόχειρα θα μπορούσαν να τεθούν τα ερωτήματα: Αποτιμάται το ίδιο η αισθητική συγκίνηση που προκαλούν τα “Κατά Ματθαίον Πάθη” του Bach με εκείνη που προκαλεί η “Ιεροτελεστία της Άνοιξης” του Stravinsky; Και με αυτήν την έννοια, είναι ο λόγος του Σοφοκλή πολιτικός περισσότερο από εκείνον του Brecht; Ή τη σύγκριση εν γένει εξυπηρετεί η αντιπαράθεση συγχρόνων; Και αν έτσι έχουν τα πράγματα, ιστορίες διηγούνται σχεδόν ταυτόχρονα ο L. Tieck και ο E.T.Α. Hoffmann. Αποδίδουν με τον ίδιο τρόπο τον κόσμο του ασυνειδήτου; Ίσως τη σύγκριση διευκολύνει περισσότερο η επιλογή δύο έργων κοινής θεματολογίας. Τότε γιατί ο “Μυστικός Δείπνος” του Da Vinci και μια βυζαντινή αγιογραφία δεν υποβάλλουν τον θεατή στην ίδια κατάνυξη; Και από πλευράς περιεχομένου: τι είναι πιο σκανδαλώδες, το βιβλίο “Φιλοσοφία στο Μπουντουάρ” ή η ταινία “Σαλό ή 120 Μέρες στα Σόδομα”; Ή, αντίστοιχα, πιο ριζοσπαστικό: οι “Δεσποινίδες της Αβινιόν” του Picasso ή τα “ready-mades” του Duchamp; Εκτός βέβαια και αν τα τελευταία δεν θεωρηθούν έργα “υψηλής τέχνης”, για λόγους παρόμοιους με ε-κείνους που έκαναν πολλούς να χαρακτηρίσουν “εμπορικό” το “Brillo Box” του Andy Warhol.
Και στην περίπτωση ενός αγγείου γεωμετρικού ρυθμού του 700 π.Χ. με προφανή χρηστική λειτουργία, τι μας κάνει να θεωρούμε ότι ανήκει στην πρώτη κατηγορία; Η καλλιτεχνική του αξία ή ο “μνημειακός” του χαρακτήρας; Ο τελευταίος άραγε είναι που καθιστά και τον Ερμή του Πραξιτέλη ένα από τα σπουδαιότερα γλυπτά όλων των εποχών ή μήπως η ομορφιά μέσω της αρμονίας;