Του Στέφανου Κωνσταντινίδη*
Δύσκολα ξεφεύγουμε από τα φαντάσματα του παρελθόντος. Μας ελκύουν
καθοριστικά στην προσπάθεια μας να κατανοήσουμε το παρόν και να προβλέψουμε το
μέλλον. Αν μας διδάσκουν κάτι, αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Προστρέχουμε στο Θουκυδίδη, στο Μαρξ, στον Άνταμ
Σμίθ,στον Μακιαβέλι, στα ιερά τέρατα τελος πάντων της ιστορικής μνήμης,
τελευταία και στους ποιητές και ιδιαίτερα στον Καβάφη και προσπαθούμε να
μεταφέρουμε τη σοφία τους στα δικά μας τα επίκαιρα για να τα κατανοήσουμε στη
βάση των δικών τους αναστοχασμών για
τον κόσμο. Πέρα όμως από το χιλιοειπωμένο ότι «η ιστορία επαναλαμβάνεται την
πρώτη φορά σαν τραγωδία και τη δεύτερη σαν φάρσα» είναι και το γεγονός ότι ο
άνθρωπος δύσκολα μαθαίνει από το παρελθόν. Μπορεί, όπως γράφτηκε, ο Προμηθέας να είναι ο σπουδαιότερος άγιος
και μάρτυρας στο φιλοσοφικό ημερολόγιο, αλλά την πρωτιά την έχει πάντα ο
αδελφός του ο Επιμηθέας. Επιπλέον τα
γεγονότα δεν διαδραματίζονται ποτέ με
τον ίδιο τρόπο, οι ιστορικές αναλογίες είναι διαφορετικές και η κουλτούρα κάθε
εποχής είναι επίσης διαφορετική. Ακόμη και ο Θουκυδίδης τον οποίο πολλοί
επικαλούνται, "δεν υποστηρίζει ότι θα γίνει ακριβής επανάληψη των
γεγονότων του καιρού του στο μέλλον, αλλά υπονοεί ότι αυτά που θα γίνουν μπορεί
να είναι παρόμοια ή απλώς ανάλογα". Όμως τα φαντάσματα του παρελθόντος
πάντα θα μας κυνηγούν. Και θα ακούεται συχνά πως «αυτοί που δεν ξέρουν Ιστορία
είναι καταδικασμένοι να επαναλαμβάνουν τα λάθη του παρελθόντος!» Αλλά ο κυνικός
θα συμπληρώνει ότι «αυτοί που τη γνωρίζουν διαπράττουν νέα και διαφορετικά
λάθη».
