Μνήμη Στρατή Τσίρκα
Του Στέφανου Κωνσταντινίδη*
Στην κλασσική μυθιστορηματική τριλογία
του, Ακυβέρνητες Πολιτείες, ο Στρατής Τσίρκας παρουσιάζει ανάμεσα στα
άλλα εμβληματικά πρόσωπα της τριλογίας και το Ανθρωπάκι όπως ονομάζει ένα
καθοδηγητικό στέλεχος του παράνομου κομματικού μηχανισμού της Μέσης Ανατολής.
Είναι ένα πρόσωπο που ενσαρκώνει τον δογματισμό, ένας επαναστάτης που πιστεύει
πως ο σκοπός αγιάζει τα μέσα. Ταυτόχρονα όμως είναι και ένας οππορτουνιστής,
ικανός για όλα, « που μπορεί με την ίδια ψυχραιμία να κάνει την πιο θαρραλέα,
μα και την πιο βρώμικη και προδοτική πράξη», όπως σημείωσε η Μαντώ Αραβαντινού
μελετήτρια του έργου του Τσίρκα. Η περιγραφή που κάνει ο Τσίρκας στο Ανθρωπάκι
θυμίζει λίγο Όργουελ και λίγο Καίσλερ. Έτσι , ο Τσίρκας βάζει το Ανθρωπάκι να
μιλά για τους επαγγελματίες επαναστάτες ως εξής : «Αυτό που μας θρέφει είναι η
επίγνωση πως είμαστε σ’όλη τη γη 500, το πολύ 1000 που με την αφοσίωση, την
αυτοθυσία, την ατσάλινη θέλησή μας, κατευθύνομε βασικά την πορεία του κόσμου, την μοίρα της
ανθρωπότητας, για ένα πολύ καλύτερο αύριο». Το Ανθρωπάκι είναι ένα πρόσωπο που
δεν συμβιβάζεται με τον άνθρωπο και τις ανάγκες του, τις αδυναμίες του αλλά και
τον ίδιο τον πολιτισμό. Έτσι για παράδειγμα εξομολογείται για τους
διανοούμενους και τους καλλιτέχνες : «Εκμεταλλεύομαι το αίσθημα ενοχής σας για
τη σχετική καλοπέραση και σας αναγκάζω να δίνετε το μάξιμουμ. Τους καλλιτέχνες
τους παρακολουθώ ακόμα πιο προσεκτικά, σημειώνω τα μικρά τους βίτσια, τα
παραστρατήματά τους. Τους καλλιεργώ την τάση μιας εξομολόγησης, της απόλυτης
ειλικρίνειας και εκεί πάνω τους παίρνω δηλώσεις. Απ’ τους πιο επικίνδυνους
παίρνω και ντοκουμέντα, γράμματα, γραφτές αυτοκριτικές, κάνω φάκελο και
περιμένω ». Μια μέρα θα χρειαστούν ... Ξαναθυμόμαστε τον Όργουελ και τον
Καίσλερ. Ο άνθρωπος της νομενκλατούρας, ο γραφειοκράτης χωρίς αισθήματα.
