Λήμματα

 

Βασίλης Παπαβασιλείου  

 

Ανυπαρξία. Ο ελληνικός κλασικός πολιτισμός τής αποδίδει περίοπτη θέση στον κόσμο των αξιών. Σύμφωνα με τον Σοφοκλή («Οιδίπους επί Κολωνώ»), το καλύτερο είναι «να μην έχεις γεννηθεί». Κατά λογική συνεπαγωγή το αμέσως λιγότερο καλό είναι, άπαξ και την έχεις πατήσει και έχεις δει το φως, να πας μια ώρα γρηγορότερα από κει που ήρθες, δηλαδή στον αγύριστο. Το νεοελληνικό κράτος, πιστό σε όλες τις μεγάλες παραδόσεις της φυλής, τιμά εμπράκτως την ανυπαρξία. Πώς; Επιδοτώντάς την. Η μέθοδος εκτίθεται παρακάτω.

Λήμματα

 

Βασίλης Παπαβασιλείου

 

άνοιξη. Φέτος μας ήρθε χωρίς να έχει φύγει καθόλου. Μας στέρησε έτσι τη χαρά να γιορτάσουμε τον ερχομό της. Γιατί δεν μπορείς να γιορτάσεις τον ερχομό κάποιου όταν δεν έχεις κλάψει για το φευγιό του.

έκλειψη. Δεν αφορά μόνο τα ουράνια σώματα, τον Ηλιο και τη Σελήνη, αλλά και εποχές του χρόνου. Παράδειγμα, ο φετινός χειμώνας στο λεκανοπέδιο Αττικής ή, μάλλον, η απουσία του. Δικαιούμαστε να λέμε ότι η ανώτερη δύναμη (Θεός, καιρός κ.λπ.) που διαμορφώνει τις συνθήκες της ζωής μας συνέβαλε με τον τρόπο της στον περιορισμό των συνεπειών που προέκυψαν από την εξομοίωση της φορολογίας στο πετρέλαιο θέρμανσης με το πετρέλαιο κίνησης.

Λήμματα

 

Βασίλης Παπαβασιλείου

 

Αλογο. Βάλλεται αδίκως από τους Ελληνες, και ως τετράποδο και ως φιλοσοφική έννοια. Πρόκειται για αποθέωση της στρεψοδικίας και της αχαριστίας. Διότι, με την πρώτη σημασία της λέξης είναι προφανές ότι δεν ευθύνεται το ίδιο αν το κρέας του πουλήθηκε σαν χοιρινό ή βοδινό. Δεν έγινε μόνο του κιμάς και πήγε παρακάτω. Από την άλλη, ως έννοια, έχει προσφέρει ανυπολόγιστες υπηρεσίες στη δόμηση της ελληνικής αντοχής και της ομόλογης διάρκειας.

Λήμματα

Βασίλης Παπαβασιλείου 

 

Γκριλουσκόνι. Ο πρωτοσέλιδος τίτλος των «ΝΕΩΝ» (26/2/13) τα λέει όλα. Από τις ιταλικές κάλπες προέκυψε ένας θεός που υψώθηκε, σαν χαρταετός, στον ουρανό της Ευρώπης. Είναι ο θεός της αντιαρετής, ένα κράμα Σιληνού και Πάνα. Μας δείχνει το απαίσια κωμικό (δι)πρόσωπό του, μας θυμίζει μάλλον σατυρικό δράμα παρά κωμωδία και μας υποχρεώνει να κάνουμε μια αναδρομή.

Λήμματα

Του Βασίλη Παπαβασιλείου

 

ακίνητο. Ο ένας από τους δύο πυλώνες της σύγχρονης ελληνικής ιδεολογίας. Αντιστοιχεί στην εκπλήρωση της ευχής ή της προσδοκίας «να βάλεις ένα (δικό σου) κεραμίδι πάνω απ' το κεφάλι σου».

ακλόνητο. Ο έτερος πυλώνας της ίδιας ιδεολογίας. Αντιστοιχεί στον διορισμό στο ελληνικό Δημόσιο που συνεπάγεται μονιμότητα και, άρα, σε καθιστά ακλόνητο. Αμφότεροι οι πυλώνες πλήττονται καίρια από τις πολιτικές που προέκυψαν από τα Μνημόνια. Επομένως, τίθεται το ερώτημα: πώς θα ζήσουμε χωρίς (αυτούς τους) πυλώνες; Θα αλλάξουμε πυλώνες; Γίνεται αυτό;

Λήμματα

Βασίλης Παπαβασιλείου

 

Βάλεντιν (Καρλ). Βαυαρός ηθοποιός και συγγραφέας (1882-1948). Απογείωσε την παράδοση του βαυαρικού καμπαρέ. Υπήρξε φίλος και συνεργάτης του Μπέρτολτ Μπρεχτ που τον θεωρούσε δάσκαλό του. Τελευταία ανακαλύφθηκε ένα σώμα χειρογράφων του υπό τον γενικό τίτλο «Διάλογοι στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης». Περιέχει 37 σκετς του μεγάλου καμπαρετίστα. Από το σκετς «Σημεία στίξης» παρουσιάζουμε ένα μικρό απόσπασμα σε πρόχειρη μετάφραση από τα γερμανικά. Ηρωες είναι δύο πρόσωπα, ο Α και ο Β. Ο Βάλεντιν, προφανώς, υποδυόταν τον δεύτερο.

Διάλογοι. «Α. Καταδικάζετε τη βία;

Β. Την καταδικάζω.

Α. Βάζετε τελεία;

Β. .....

Α. Και παύλα;

Β. Δεν σας καταλαβαίνω.

Λήμματα

Του Βασίλη Παπαβασιλείου

 

Απορία. Οσοι απορούν γιατί άλλες ευρωπαϊκές χώρες (σε αντίθεση με την Ελλάδα) μπόρεσαν να αξιοποιήσουν τη λίστα Φαλσιανί και να εισπράξουν φορολογικά έσοδα από πολίτες τους που είχαν παράνομες καταθέσεις στην Ελβετία, δεν ξέρω αν το συνειδητοποιούν, αλλά προσβάλλουν βάναυσα την ιερή έννοια της ελληνικής ιδιαιτερότητας. Η τελευταία συνοψίζεται στο γνωστό «με τον παρά μου (σ.σ.: όχι ακριβώς) και την κυρά μου» και στο γνωστότερο «θα τα κάψω τα ρημάδια τα λεφτά μου».

Λήμματα

Βασίλης Παπαβασιλείου

 

 

αγορές. Οι μοίρες του σύγχρονου κόσμου. Δεν δρουν. Αντιδρούν. Δεν τρέχουν πιο γρήγορα από όλους (βλ. λήμμα «αργός»). ΕΙΝΑΙ ο πραγματικός χρόνος.

άεργος. Ο άνευ αντικειμένου εργασίας.

Ελλάδα - Λήμματα - Αναπάντεχο, έξοδος, επταετία, τραπέζι.

Του Βασίλη Παπαβασιλείου

 

Αναπάντεχο. Και ενώ οι συνέπειες της καταστροφής του νεοελληνικού κράτους (που οι ευαίσθητες ψυχές επιμένουν να ονομάζουν «κρίση») σαρώνουν τους μη προνομιούχους, μη έχοντες και κατέχοντες, μη κλέφτες και λωποδύτες Ελληνες, μία ανώτερη δύναμη έρχεται αναπάντεχα να παρέμβει διαμορφώνοντας χριστουγεννιάτικα καιρικές συνθήκες που θυμίζουν Πάσχα. Μέσα σε κλίμα εσωτερικής υποτίμησης και αδυσώπητης δημοσιονομικής προσαρμογής η πρωτοβουλία αυτή θα μπορούσε να εκληφθεί σαν έμμεση πρόταση συγχώνευσης των δύο κορυφαίων γιορτών της χριστιανοσύνης. Τι δηλαδή;

Ελλάδα - Λήμματα: Εισαγωγή, έθεση, θέση, Μεσαίων, τοπίο.

 

Βασίλης Παπαβασιλείου

 

Εισαγωγή. Το χειρόγραφο που έφθασε στα χέρια μας φέρει τον τίτλο «Χρονικόν Καινού Μεσαίωνος». Υπογράφεται, κατ' αναλογίαν προφανώς προς την ιστορική «Ελληνική Νομαρχία», από τον Ανώνυμο τον Τρισέλληνα. Υποθέτουμε ότι ο τριπλασιασμός της ιδιότητας του Ελληνα οφείλεται στους δύο αιώνες που πέρασαν από την εποχή της «Νομαρχίας» και, κυρίως αυτό, στην εμπειρία βίου στο πλαίσιο του νεοελληνικού κράτους.

Ελλάδα - Λήμματα - Αγγελία, αγωνιστής, ελίτ, Νταίζη.

Του Βασίλη Παπαβασιλείου

 

αγγελία. Ενόψει εορτών η στήλη αφιερώνεται σήμερα στα βιβλία. Πρόκειται για εκδόσεις που θα κυκλοφορήσουν μέσα στον επόμενο μήνα.

αγωνιστής. Αυτό είναι το επάγγελμα του κεντρικού ήρωα του μυθιστορήματος «Μήτσος ο μικροπρεπής - Η περήφανη απάντηση» που υπογράφει ο πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας Γιώργος Αντιμονίδης. Ο Μήτσος γεννήθηκε και μεγάλωσε στους κόλπους μιας οικογένειας που περιλάμβανε τρεις γενιές αγωνιστών. Ο ίδιος, παιδί της Μεταπολίτευσης, είπε να κάνει την οικογενειακή ιδιότητα επάγγελμα καθότι «αυτήν τη μετάλλαξη την ευνοούσαν, αν δεν την επέβαλαν, οι νέες συνθήκες».

Ελλάδα - Λήμματα - Αγάπη, βρέφη, επανάσταση, κλήρωση.

Του Βασίλη Παπαβασιλείου

 

Αγάπη. Πολιτική μούσα της Ελληνοσύνης. Προσθέτεις τη Στοργή και την Προστασία και έχεις το τρίπτυχο λάβαρο του πελατειακού κράτους. Κάτω απ' αυτό πορεύτηκε η νέα Ελλάδα. Χάρη σ' αυτό σημειώθηκαν αξιόλογες επιδόσεις σε διάφορους τομείς της εθνικής ζωής. Βεβαίως, υπολείπονταν αρκετά βήματα να γίνουν, όταν μας βρήκε από το πουθενά η εποχή των Μνημονίων.

Ελλάδα - Λήμματα - αναγνώριση, αποσύνθεση, Ντέξετον, υπογράφω.

Του Βασίλη Παπαβασιλείου

 

αναγνώριση. «Το ελληνικό κρατικοδιοικητικό σύστημα, τρία χρόνια περίπου μετά την υπογραφή του πρώτου Μνημονίου, παραμένει ένα άταφο πτώμα. Μην ξεχνάμε ότι εκείνη η υπογραφή, τον Μάιο του 2010, επισφράγισε τον "αιφνίδιο θάνατο" του ελληνικού Δημοσίου. Η αθώα φράση "στις 19 Μαΐου δεν θα έχουμε να πληρώσουμε μισθούς και συντάξεις" αυτό σήμαινε επί της ουσίας. Αρα, με όρους ιστορικού χρόνου, η Ελλάδα το τέλος το έχει πίσω της. Αυτό, όμως, δεν έχει αναγνωριστεί, επειδή οι φυσικοί αυτουργοί αυτής της καταστροφής (το σύστημα εξουσίας με την ευρύτερη έννοια του όρου) είναι πάντα εδώ. Οι ολετήρες φόρεσαν από την πρώτη μέρα μάσκες επίδοξων σωτήρων.

Ελλάδα - Λήμματα - Ακράτεια, γωνία, πυρήνας, πρωτοτυπία, συνάδελφοι.

Του Βασίλη Παπαβασιλείου

 

Ακράτεια. Ο γνωστός μας Τζον Ντέξετον, καθηγητής του Πανεπιστημίου του Γουισκόνσιν, συγγραφέας του βιβλίου «Το ελληνικό ναυάγιο» (που θα κυκλοφορήσει, υπενθυμίζουμε, σε ελληνική μετάφραση την Πρωτοχρονιά του 2013), ξαναχτύπησε. Το νέο του πόνημα έχει τίτλο «Το νεοελληνικό φαινόμενο» και πραγματεύεται το πέρασμα μιας κρατικοεθνικής επικράτειας στο στάδιο της ακράτειας, κοντολογίς την αυτοκατάργηση μιας δυτικής, τυπικά τουλάχιστον, χώρας έπειτα από δύο αιώνες ζωής. Η πρωτοβουλία του έρχεται να επιβεβαιώσει αφενός το τεράστιο ενδιαφέρον που υπάρχει παγκοσμίως για την «ελληνική περίπτωση» και, αφετέρου, να ενισχύσει την άποψη ότι αναλύσεις της περίπτωσης αυτής δεν μπορούμε να περιμένουμε από εγχώριους θεωρητικούς και στοχαστές. Η εξήγηση είναι απλή: όσοι εξ αυτών τυγχάνουν ακαδημαϊκοί δάσκαλοι ασχολούνται με πολύ σοβαρότερα θέματα, όπως είναι, π.χ., η εκλογή (ή η αποτροπή εκλογής) των Συμβουλίων Διοίκησης των ελληνικών ΑΕΙ, όσοι δε, ελάχιστοι, θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν «ελευθέρας βοσκής», μπροστά στα αποκαΐδια του παρόντος και μην έχοντας να βοσκήσουν τίποτα γύρισαν στις φωλιές τους δίνοντας κι αυτοί τη σκληρή μάχη για την επιβίωση.

Γωνία. Η οπτική γωνία από την οποία ο συγγραφέας προσεγγίζει το αντικείμενό του παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ο Ντέξετον επιμένει ότι η νεοελληνική εμπειρία υπάγεται, για όποιον την αντιμετωπίζει απέξω, στην «αισθητική του δράματος». Ισχυρίζεται ότι όλη αυτή η περιπέτεια, που άρχισε γύρω στα 1830, διαδραματίστηκε στη σκηνή της Ιστορίας με συμμετοχή όλων των θεατρικών ειδών: τραγωδία, κωμωδία, μελόδραμα, φάρσα, οπερέτα κ.λπ. Βλέπει τους ιστορικούς πρωταγωνιστές (πολιτικούς, στρατιωτικούς, θρησκευτικούς κ.ά.) σαν αναδιπλασιασμένα προσωπεία μιας σκηνικής πινακοθήκης που ενεργοποιείται από την «κλήση της Ιστορίας» για να επιδοθεί στην «αναζήτηση του ανέφικτου». Είναι μοναδικές οι σελίδες που αφιερώνει, μεταξύ άλλων, στον Καποδίστρια, στον Μακρυγιάννη, στον Ελευθέριο Βενιζέλο, στον Κωνσταντίνο Καραμανλή και στον Ανδρέα Παπανδρέου.

Πυρήνας. Το σημείο της επιχειρηματολογίας του Ντέξετον το οποίο προβλέπεται να προκαλέσει τις περισσότερες συζητήσεις είναι εκείνο το οποίο αφορά ακριβώς το «ανέφικτο» ενός νεοελληνικού κράτους δυτικού τύπου. Ο συγγραφέας διατυπώνει την άποψη ότι από τον ελληνικό χώρο απουσίαζε το νομιμοποιητικό υπόβαθρο στο οποίο είναι θεμελιωμένη η έλευση του κράτους στη Δύση και δεν είναι άλλο από τον «εμφύλιο του Χριστιανισμού», δηλαδή την αιματηρή διαμάχη καθολικών-προτεσταντών. Αναφέρεται (αυτός είναι ο πυρήνας της θεώρησής του) στην ιστορία των θρησκευτικών πολέμων, στη Μεταρρύθμιση και στην Αντιμεταρρύθμιση ως παραγόντων που εμπέδωσαν τη ζήτηση ενός «κοσμικού διαιτητή». Τον ρόλο αυτόν επωμίστηκαν διαχρονικά οι ποικίλες μορφές του δυτικού κράτους. «Τέτοια ζωτικής σημασίας ανάγκη δεν καταγράφεται στον ελληνικό χώρο», λέει ο Ντέξετον. Γι' αυτό και το κράτος, στη νεοελληνική εκδοχή του, είναι εξαρχής ένα «ψευδοκράτος», ένα πελατειακό μόρφωμα, ένα κράμα φατριών και συμμοριών.

Πρωτοτυπία. Το κενό της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού προσδιοριζόταν μέχρι σήμερα ως ο κύριος παράγων για το χάσμα ανάμεσα στη νεότερη Ελλάδα και στη Δύση. Εκ πρώτης όψεως πρόκειται για πολιτισμικό, κατά βάση, παράγοντα, με αναπόδραστες, όμως, πολιτικοκοινωνικές συνέπειες. Πρέπει να παραδεχθούμε ότι η προσέγγιση του Ντέξετον φωτίζει το «νεοελληνικό δράμα» με ένα καινούργιο φως. Σε τι συνοψίζεται αυτό το δράμα; Στο ότι «αυτό το κράτος δεν το χρειαζόταν κανείς πλην των δυνάμεων που το δημιούργησαν και το επέβαλαν στο όνομα των τότε γεωπολιτικών αναγκαιοτήτων και των ομόλογων συμφερόντων».

Συνάδελφοι. Ο αμερικανός καθηγητής, προλαβαίνοντας κατά κάποιον τρόπο την παρατήρηση που κάναμε πιο πάνω (βλ. λήμμα «ακράτεια»), αναφέρεται στους έλληνες συναδέλφους του με πνεύμα κατανόησης και επιείκειας: «Δεν είναι εύκολο σήμερα να είσαι έλληνας επιστήμονας, να δουλεύεις στην Ελλάδα και να γράφεις για την Ελλάδα. Και δεν είναι εύκολο γιατί εξ ορισμού ανήκεις στα "πάσχοντα πρόσωπα" ενός δράματος που βρίσκεται σε εξέλιξη με απρόβλεπτη έκβαση. Ο θεωρητικός, ο ερευνητής, ο αναλυτής χρειάζονται μια απόσταση από τα πράγματα. Η εμπλοκή σου σε ένα γίγνεσθαι που θέτει υπό αμφισβήτηση το αύριο το δικό σου και της οικογένειάς σου, που σε εντάσσει στο σύνολο των "κοπιώντων και πεφορτισμένων", δηλαδή στο μεγαλύτερο τμήμα του ελληνικού λαού, δεν είναι ο καλύτερος σύμβουλος για κάτι τέτοιο. Γράφοντας αυτό το βιβλίο ένιωσα κάποια στιγμή ότι μπορεί να μιλώ εξ ονόματος και των ελλήνων συναδέλφων μου που βρίσκονται σήμερα μέσα στον κλοιό του φόβου και της ανάγκης».

 

 

Πηγή: Τα Νέα

Δημοσιεύτηκε στις 26/10/2012

Ελλάδα - Λήμματα - Ανακοίνωση, ασφυξία, δημιουργικότητα, δοσολόγος, δραχμολόγος, μετρολόγος, συμπέρασμα

Του Βασίλη Παπαβασιλείου

ανακοίνωση. Τα «Λήμματα» επιθυμούν να διαψεύσουν τις φήμες που κυκλοφόρησαν και αναφέρονται σε πιθανή μεταφορά της έδρας τους στο εξωτερικό. Η στήλη δεν είναι γιαούρτι ή αναψυκτικό. Επιπλέον, ως μορφή εκδήλωσης διανοητικού κεφαλαίου που δεν επενδύεται στην παραγωγή κάποιου υλικού αγαθού αλλά παραμένει, ως προϊόν, άυλο (κάποιοι κακεντρεχείς θα έλεγαν «αέρας κοπανιστός»), δεν διαθέτει έδρα με διεύθυνση και τηλέφωνο πλην της κεφαλής και της εγκεφαλικής ουσίας του συντάκτη της - καλώς ή κακώς. Μια τέτοια έδρα, εφόσον υπάρχει, γιατί και αυτό μπορεί να αμφισβητηθεί, εξ ορισμού δεν μεταφέρεται.

Ελλάδα - Λήμματα - διάδρομος, διακανονισμός, κράτος (νεοελληνικό), λογική, μεγαλοφυΐα, παράσταση, χειρονομία.

Βασίλης Παπαβασιλείου

 
διάδρομος. Οργανο άθλησης. Εξασφαλίζει τη φυσική κατάσταση του αθλουμένου. Σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. κύριος Τόμσεν) την υπερεξασφαλίζει και κάνει τον άνθρωπο απάνθρωπο.

διακανονισμός. Ο βαθμός διαπλοκής του ελληνικού συστήματος με τον χρόνο του Υπερπέραν, τον οποίο υπαινιχθήκαμε το περασμένο Σάββατο, επιβεβαιώθηκε πανηγυρικά χάρη στην αποκάλυψη της ρύθμισης καταβολής χρεών που έγινε υπέρ συγκεκριμένου οφειλέτη του ΙΚΑ. Με βάση τη ρύθμιση αυτή η τελευταία δόση προβλέπεται να καταβληθεί τον Μάρτιο του 2404. Ερώτηση: Από ποιον;

Ελλάδα - Λήμματα - ανισόρροποι, δικαιοσύνη, επενδυτές, επίορκοι, κλίμα, ληστοκρατία, λιστοκρατία, ομογενείς (α'), ομογενείς (β'), σταυροδρόμι, τέσσερα (έψιλον).

Βασίλης Παπαβασιλείου

ανισόρροποι. Κατηγορία δημοσίων υπαλλήλων αναγνωρισμένη επισήμως από την Πολιτεία. Λόγω του προβλήματός τους απέχουν των καθηκόντων τους, αλλά, φυσικά, εξακολουθούν να μισθοδοτούνται. Είπαμε, το νεοελληνικό κράτος θεμελιώθηκε πάνω στις αρχές της αγάπης και της ανθρωπιάς. Μία από αυτές συνίσταται στον διαχωρισμό των εννοιών υπηρεσία και μισθολόγιο. Κοντολογίς, μπορούμε να μην προσερχόμαστε στην υπηρεσία, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν δικαιούμαστε να περνάμε κάθε μήνα από το ταμείο.