Το ιστολόγιο Πενταλιά πήρε το όνομα από το όμορφο και ομώνυμο χωριό της Κύπρου. Για την επικοινωνία μαζί μας είναι στη διάθεσή σας το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: pentalia74@gmail.com
Ιταλίδα ερευνήτρια που ασχολείται με τα αρχεία ενός παλιού
τυπογραφείου του Λιβόρνου ίσως να έχει στα χέρια της και την απάντηση
για ένα από τα πιο… γοητευτικά μυστήρια της νεότερης Ελληνικής Ιστορίας:
Το όνομα του συγγραφέα της «Ελληνικής Νομαρχίας» του ανατρεπτικού
κειμένου που θεωρείται από πολλούς και επαναστατικό μανιφέστο του
νεοελληνικού διαφωτισμού, οι πολιτικοκοινωνικές διεργασίες του οποίου
συνέβαλαν καθοριστικά στην Εθνεγερσία.
Μια αναφορά της διευθύντριας Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών Δέσποινας
Βλάμη στο διεθνές συνέδριο «Παροικιακός Ελληνισμός και Επανάσταση του
1821» που διοργανώνει στην Βενετία το Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και
Μεταβυζαντινών Σπουδών «πυροδότησε» νέο ενδιαφέρον σχετικά με τον
εντοπισμό του συγγραφέα και το κατά πόσον θα μπορούσε να ξεδιαλυθεί το
μυστήριο γύρω από την ταυτότητά του.
Περισσότερα από 3.000.000 άτομα σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό
Φωτ. Intimenews
Newsroom
Περισσότερα από 3.000.000 άτομα βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικό αποκλεισμό στην Ελλάδα, αποτελώντας σχεδόν το 30% (28,9%) του γενικού πληθυσμού.
Παρότι το συγκεκριμένο ποσοστό είναι αισθητά μειωμένο σε σχέση με το
υψηλό του 2014 (36%), το πρόβλημα της φτώχειας παραμένει σημαντικό,
επηρεάζοντας δυσμενώς εκατομμύρια συμπολίτες μας.
Ας δούμε, όμως, με τη βοήθεια της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), ποιο είναι το προφίλ όσων αντιμετωπίζουν τα μεγαλύτερα οικονομικά προβλήματα.
Το μεγάλο πολιτικό θέμα για την πόλη της Αθήνας είναι οι ταράτσες
της. Αυτός ο αχανής, σκληρός, ανεκμετάλλευτος χώρος που πνίγει την
ελληνική πρωτεύουσα, που την πυρώνει το καλοκαίρι, που την ασχημαίνει
από κάθε σημείο. Ακούγεται ίσως παράδοξο πώς ένα θέμα κατεξοχήν
λειτουργικό και αισθητικό μπορεί να είναι μοχλός πολιτικής πρωτοβουλίας
και να θεραπεύσει το μείζον πρόβλημα της πόλης, που το θυμόμαστε κάθε
φορά που οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν.
Με το που πάτησε το πόδι
του στην Ευρώπη ο Τζο Μπάιντεν κήρυξε τον νέο Ψυχρό Πόλεμο! Το ΝΑΤΟ στην
υπηρεσία του! Και μάλιστα διμέτωπο. Πρωταρχικός στόχος βέβαια η Κίνα,
αλλά και η Ρωσία δεν εξαιρείται. Κι ίσως αυτό να είναι το μοιραίο λάθος
της Δύσης, να βάλει στην ίδια μοίρα τις δύο χώρες. Και να τις οδηγήσει
να σχηματίσουν ένα κοινό μέτωπο άμυνας ενάντια στην επίθεση που δέχονται
ήδη. Λείπει το στρατηγικό μυαλό ενός Κίσινγκερ που στη δεκαετία του
1970 πέτυχε να στρέψει την Κίνα εναντίον της Ρωσίας δίνοντας το βάρος
της επίθεσης ενάντια στον κύριο αντίπαλο. Ήταν μια πετυχημένη στρατηγική
που οδήγησε στην κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Βεβαίως η Σοβιετική
Ένωση δεν κατέρρευσε μόνο από την τότε αμερικανική στρατηγική, υπήρχαν
και πολλαπλοί άλλοι λόγοι. Εξάλλου οι σημερινές συνθήκες είναι πολύ
διαφορετικές από εκείνες της τότε εποχής. Και σίγουρα η Κίνα δεν είναι
Σοβιετική Ένωση.
Σε μια κίνηση που έχει
προκαλέσει την έντονη αντίδραση της Λευκωσίας, έχουν προχωρήσει τα
Ηνωμένα Έθνη διά της απεσταλμένης τους, Τζέιν Χολ Λούτ. Σύμφωνα με
ασφαλείς πληροφορίες, κατά τη διάρκεια της συνάντησης που είχε την
περασμένη Τρίτη με τον Πρόεδρο Αναστασιάδη, στη Λευκωσία, η κ. Λουτ
βολιδοσκόπησε τις προθέσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς για το
ενδεχόμενο να συναινέσει στην παραχώρηση νέων «δώρων» στην τουρκική
πλευρά.
Η «Κ» επικοινώνησε με τον υπεύθυνο της έρευνας που έχει προκαλέσει συζητήσεις στην επιστημονική κοινότητα
Tο
τηλεσκόπιο Blanco στο όρος Cerro Tololo των Χιλιανών Ανδεων. Εχει
διάμετρο κατόπτρου τέσσερα μέτρα και ονομάστηκε έτσι το 1995 προς τιμήν
του Πορτορικανού αστρονόμου Victor Manuel Blanco.
Φωτ. CTIO / NSF’S NOIRLAB / AURA / H. STOCKEBRAND
ΔΙΟΝΥΣΗΣ Π. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ*
Η ΚΑΘΗΜΗΕΡΙΝΗ
Τις τελευταίες 15 ημέρες στον διεθνή και εγχώριο Τύπο δημοσιεύθηκαν
διάφορα άρθρα, τα οποία διατυπώνουν την άποψη ότι η Γενική Θεωρία της
Σχετικότητας (ΓΘΣ) του Αλμπερτ Αϊνστάιν (1879-1955)
ίσως να είναι λανθασμένη με βάση τα αποτελέσματα των ερευνών μιας
κοινοπραξίας με την επωνυμία Επισκόπηση Σκοτεινής Ενέργειας (Dark Energy
Survey-DES), που ανακοινώθηκαν στα τέλη του περασμένου μήνα.
Η πολυεθνική αυτή ομάδα των 400 ερευνητών από 25 ερευνητικά κέντρα σε
επτά χώρες ανακοίνωσε όντως τα αποτελέσματα της συνεχιζόμενης μελέτης
των παρατηρήσεων που έκανε από το 2013 έως το 2019, μια μελέτη στην
οποία εξετάστηκαν 226 εκατομμύρια γαλαξίες και χιλιάδες αστρικές
εκρήξεις σουπερνόβα.
Η εξαιρετικής λεπτομέρειας έρευνα της DES έγινε με τη βοήθεια μιας
ιδιαίτερα ευαίσθητης ψηφιακής φωτογραφικής μηχανής τεσσάρων τόνων, που
αποτελείται από 62 ευαίσθητα CCD με 570 εκατομμύρια εικονοστοιχεία
(megapixels). Η μηχανή αυτή είναι τοποθετημένη στο μεγάλο τηλεσκόπιο
Blanco (με διάμετρο κατόπτρου τεσσάρων μέτρων) που βρίσκεται στην κορυφή
Cerro Tololo των χιλιανών Ανδεων. Τα αποτελέσματα, όμως, αυτά δεν
συνάδουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο με όσα αναφέρει μέρος τουλάχιστον του
Τύπου.
Ενα
τμήμα από τον χάρτη της Σκοτεινής Υλης όπως καταγράφηκε από την DES
(ομάδα 400 ερευνητών από 25 ερευνητικά κέντρα σε επτά χώρες).
Η σύγκριση
Γιατί όταν η DES συνέκρινε τα δικά της αποτελέσματα με τη
μικροκυματική ακτινοβολία υποβάθρου του διαστημικού τηλεσκοπίου Planck,
που δίνει μια ακριβή εικόνα του σύμπαντος πριν από 13,8 δισεκατομμύρια
χρόνια, καθώς και με το καθιερωμένο κοσμολογικό μας πρότυπο που
προβλέπει με ποιον τρόπο η σκοτεινή ύλη θα έπρεπε να έχει εξελιχθεί
μέχρι σήμερα, επιβεβαιώνουν με μεγάλη ακρίβεια το μοντέλο της ψυχρής
σκοτεινής ύλης και μιας κοσμολογικής σταθεράς, σαν αυτή που προβλέπεται
από τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας αν και οι μετρήσεις της DES, όπως
και άλλων παρόμοιων γαλαξιακών επισκοπήσεων, μας πληροφορούν ότι το
σημερινό σύμπαν είναι λιγότερο πυκνό απ’ ό,τι προβλέπει το μοντέλο μας.
Οι μικροδιαφορές αυτές, ωστόσο, δεν οφείλονται αποκλειστικά σε πιθανά
λάθη του κοσμολογικού μας μοντέλου. Γι’ αυτό άλλωστε στις 29 εργασίες
που δημοσιεύθηκαν δεν αναφέρεται οτιδήποτε που να έχει άμεση σχέση με
λάθη της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας.
Για να ξεκαθαρίσει το σημείο αυτό στις αναφορές του Τύπου,
επικοινώνησα με τον διευθυντή της κοινοπραξίας DES Ρίτσαρντ Κρον
(Richard Kron), καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου και ερευνητή στο
Fermilab, ο οποίος με διαβεβαίωσε ότι: «Παρόλο που η έρευνά μας
συνδέεται με τον Αϊνστάιν λόγω του ότι το καθιερωμένο κοσμολογικό
μοντέλο μας βασίζεται στη ΓΘΣ, και στο οποίο έχουν ενσωματωθεί με φυσικό
τρόπο η σκοτεινή ύλη και η σκοτεινή ενέργεια, εντούτοις τα αποτελέσματα
των παρατηρήσεών μας δεν σημαίνουν ότι η ΓΘΣ τίθεται σε αμφισβήτηση.
Αντιθέτως, βρήκαμε μια αξιοσημείωτη συμφωνία του καθιερωμένου
κοσμολογικού μας μοντέλου, με τα δεδομένα πολύ διαφορετικών πειραμάτων
που μετρούν διαφορετικά πράγματα με διαφορετικούς τρόπους».
Τα ανωτέρω επιβεβαίωσαν σε πρόσφατη συζήτησή μας και δύο από τους πιο
έγκριτους Ελληνες επιστήμονες, ο Μανώλης Πλειώνης και ο Σταύρος
Κατσανέβας. Ο διακεκριμένος καθηγητής του Πανεπιστημίου των Παρισίων Στ.
Κατσανέβας, ο οποίος διευθύνει επίσης το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο
Βαρύτητας (EGO-VIRGO) στην Πίζα της Ιταλίας, επιβεβαίωσε πρώτα απ’ όλα
«τις εκπληκτικής ακρίβειας μετρήσεις που έκαναν οι συνάδελφοι της DES,
οι οποίοι μετά από πολλά στάδια διαδοχικής βαθμονόμησης κατόρθωσαν να
δημιουργήσουν την πληρέστερη και μεγάλης ακρίβειας τρισδιάστατη εικόνα
του σύμπαντος. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι και η διαπίστωση πως ο ρυθμός
διαστολής του σύμπαντος παραμένει σταθερός στον χρόνο και πλησιάζει με
μεγάλη ακρίβεια (περίπου 3%) την κοσμολογική σταθερά της ΓΘΣ του
Αϊνστάιν την οποία ταυτίσαμε πρόσφατα με τη σκοτεινή ενέργεια και η
οποία δεν δείχνει, προς το παρόν, να έχει χαρακτηριστικά πεδίου αλλά
παραμένει μάλλον ως σταθερά, όπως εισήχθη πριν από 100 χρόνια από τον
ίδιο τον Αϊνστάιν. Η δεύτερη σημαντική διαπίστωση των μετρήσεων της DES
είναι ότι η ύπαρξη της σκοτεινής ύλης είναι ποσοστιαία πολύ κοντά στις
μετρήσεις που έκανε το 2018 ο ευρωπαϊκός δορυφόρος Planck, γεγονός
ιδιαίτερα εκπληκτικό αφού ο Planck μετράει τις παραμέτρους του
κοσμολογικού μας μοντέλου την περίοδο της Μεγάλης Εκρηξης, πριν από 13,8
δισεκατομμύρια χρόνια, ενώ οι μετρήσεις της DES ξεκινούν 7
δισεκατομμύρια χρόνια αργότερα και μέχρι σήμερα».
Και ο Στ. Κατσανέβας συνέχισε ως εξής: «Εκεί όπου όντως παρατηρήθηκε
μια μικρή διαφορά είναι στα φαινόμενα ασθενούς εστίασης. Στη ΓΘΣ η μάζα
καμπυλώνει τον χώρο με αποτέλεσμα να δημιουργούνται διάφορα φαινόμενα
εστίασης όπως “οπτικές απάτες”, φαινόμενα προσέγγισης, κατοπτρισμού
κ.λπ. Στις μετρήσεις αυτές βρέθηκαν τιμές “κοσμικής διάτμησης” (cosmic
shear) σε απόκλιση των μετρήσεων του Planck, που όμως δεν είναι ακόμη
στατιστικά σημαντικές για να θεμελιώσουν μια πραγματική απόκλιση από το
καθιερωμένο κοσμολογικό μας μοντέλο. Θα χρειαστούν περισσότερες
μετρήσεις από τα επόμενα δεδομένα της DES και τις παρατηρήσεις που θα
κάνουν τα επόμενα μερικά χρόνια τα τηλεσκόπια Vera Rubin στη Χιλή και
Euclid στο Διάστημα. Αν αυτές οι αποκλίσεις επιβεβαιωθούν στατιστικά θα
έχουν σίγουρα επίδραση στην κοσμολογία, αν και θα πρέπει να προσθέσουμε
ταυτόχρονα ότι ο δρόμος για τη διάψευση της ΓΘΣ αυτής καθ’ εαυτήν, και
όχι του κοσμολογικού μοντέλου που βασίστηκε σε αυτήν, είναι ακόμη πολύ
μακρύς».
Από
αριστερά, ο διευθυντής της κοινοπραξίας DES, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο
του Σικάγου και ερευνητής στο Fermilab Ρίτσαρντ Κρον, ο καθηγητής
Παρατηρησιακής Κοσμολογίας στο ΑΠΘ Μανώλης Πλειώνης και ο καθηγητής του
Πανεπιστημίου των Παρισίων Σταύρος Κατσανέβας.
Η διευκρίνιση
Τέλος, από τη δική του πλευρά, ο καθηγητής Παρατηρησιακής Κοσμολογίας
στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Μανώλης Πλειώνης, γενικός
διευθυντής και πρόεδρος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, μου
διευκρίνισε επίσης ότι «η μεγάλης κλίμακας δομή του κοσμικού ιστού, που
δημιουργείται από βαρυτικές αλληλεπιδράσεις, παρόλο που συνάδει με τις
γενικές προβλέψεις του βασικού κοσμολογικού μας προτύπου, παρουσιάζει
όντως κάποιες ενδείξεις για αποκλίσεις σε ορισμένες κλίμακες μεγεθών.
Οποτε εμφανίζονται παρόμοιες αποκλίσεις μεταξύ δεδομένων και
θεμελιωμένων θεωριών απαιτείται, φυσικά, η εφαρμογή επιστημονικά
εξαντλητικών και αυστηρών διαδικασιών ελέγχου, που ακόμη όμως δεν έχουν
γίνει. Οι αποκλίσεις αυτές θα μπορούσαν να ερμηνευτούν με αρκετούς
διαφορετικούς τρόπους, ένας μόνον από τους οποίους είναι και η διόρθωση
ίσως της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας στις αναλογούσες κλίμακες.
Θέλω όμως να τονίσω ότι η ΓΘΣ συνεχίζει να επιβεβαιώνεται περίτρανα σε
διαφορετικές κλίμακες και πεδία με εξειδικευμένα πειράματα, το τελευταίο
εκ των οποίων ήταν και ο εντοπισμός βαρυτικών κυμάτων από τη συγχώνευση
μελανών οπών και αστέρων νετρονίων από τα Παρατηρητήρια Βαρυτικών
Κυμάτων LIGO και VIRGO».
Είναι γνωστό άλλωστε ότι τα τελευταία 105 χρόνια, η βαρυτική θεωρία
του Αϊνστάιν, που περιγράφεται από τη ΓΘΣ, περιλαμβάνει με τον καλύτερο
τρόπο όλα όσα γνωρίζουμε σήμερα για τον χώρο, τον χρόνο και τη βαρύτητα,
ενώ οι ενδείξεις που συγκεντρώνονται από διάφορες ερευνητικές ομάδες
οδηγούν τους επιστήμονες να συμπεράνουν ότι η ΓΘΣ όχι μόνο δεν είναι
λάθος αλλά αντιθέτως φαίνεται ότι ο Αϊνστάιν είχε για άλλη μία φορά
δίκιο στους υπολογισμούς του για το σύμπαν.
Είναι, φυσικά, μάλλον βέβαιο ότι ακόμη και αυτή η καταπληκτική θεωρία
δεν μπορεί από μόνη της να εξηγήσει όλα τα φαινόμενα που παρατηρούμε
στη φύση, διότι απλούστατα δεν περιλαμβάνει και όλα όσα παρατηρούνται
στον μικρόκοσμο. Κάποια στιγμή, δηλαδή, η σύγχρονη επιστήμη θα πρέπει να
κάνει πραγματικότητα το όνειρο του Αϊνστάιν για την ενοποίηση των
αλληλεπιδράσεων της φύσης που θα σημάνει συγχρόνως και την ενοποίηση των
δύο μεγάλων θεωριών του 20ού αιώνα: τη Γενική Σχετικότητα και την
Κβαντομηχανική.
Χιλιάδες επιστήμονες σε όλο τον κόσμο προσπαθούν να υλοποιήσουν το
όνειρο αυτό του Αϊνστάιν χωρίς μέχρι τώρα να το έχουν πετύχει. Στη
σύγχρονη εποχή όμως οι δυνατότητες που μας έχουν δώσει οι τεράστιοι
επιταχυντές των πυρηνικών φυσικών και η ευκρίνεια με την οποία μπορούμε
να παρατηρήσουμε με τα τηλεσκόπιά μας γεγονότα στο σύμπαν που απέχουν
μεταξύ τους δισεκατομμύρια έτη φωτός, και στον χώρο και στον χρόνο, μας
κάνουν να ελπίζουμε ότι και αυτό ακόμη θα επιβεβαιωθεί σύντομα, αφού
χωρίς την πειραματική επιβεβαίωση τίποτα δεν είναι σίγουρο. Οπως
τόσο χαρακτηριστικά έλεγε και ο Ρίτσαρντ Φάινμαν (Richard Feynman –
Νομπέλ Φυσικής 1965): «Δεν έχει καμιά σημασία πόσο όμορφη είναι μια
θεωρία, ή πόσο έξυπνος είναι αυτός που τη διαμόρφωσε, ή ποιο είναι το
όνομά του. Αν διαφωνεί με τα πειραματικά δεδομένα, είναι σίγουρα λάθος».
* Ο κ. Διονύσης Π. Σιμόπουλος είναι επίτιμος διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου.
Έρευνα: Δύο στους τρεις 30άρηδες ζουν με τους γονείς τους
Φωτ. Shutterstock.
Ηλιάνα Μάγρα
Οι δύο στους τρεις Ελληνες ηλικίας 18-34 ζουν με τους γονείς τους, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat,
φέρνοντας την Ελλάδα στην 6η θέση σε λίστα με 35 ευρωπαϊκές χώρες στις
οποίες οι νέοι ζουν κάτω από τη γονεϊκή στέγη. Σύμφωνα με πρόσφατη
έρευνα της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας (τα περισσότερα στοιχεία
χρονολογούνται στο 2019), ο μέσος όρος των νέων 18-34 ετών που μένουν με
γονείς για τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι κοντά στο 50%. Στην
Ελλάδα και στην Ιταλία το αντίστοιχο ποσοστό είναι 69,4% –μία αύξηση
κατά 8,7 μονάδες από το 2011–, ενώ στις χαμηλότερες θέσεις κατατάσσονται
σκανδιναβικές και βορειοευρωπαϊκές χώρες, όπως η Δανία με 17,2% και η
Φινλανδία με 19,5%.
Καταρρίφθηκε η Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Άλμπερτ Αϊνστάιν;
Όσα γνωρίζει η επιστήμη δεν είναι ψέμα, ούτε πλάνη των αισθήσεων, ούτε παραίσθηση
Φωτ. AP
ΤΙΝΑ ΝΑΝΤΣΟΥ
Όσοι διαβάζουμε τα επιστημονικά νέα στον καθημερινό ηλεκτρονικό τύπο,
πέφτουμε συχνά (πολύ συχνά για την ακρίβεια) σε άρθρα που με μεγάλους
τίτλους δηλώνουν ότι κάπου έγινε κάποιο πείραμα το οποίο διαψεύδει τη
Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Άλμπερτ Αϊνστάιν. Όλα αυτά τα άρθρα
που είναι κακές ή εντελώς στρεβλές μεταφράσεις ξενόγλωσσων πηγών, έχουν
ένα κοινό: την ομολογιακού ύφους αποκάλυψη ότι όλα όσα γνωρίζουμε είναι
ένα ψέμα, μία «πλάνη». Μία τάση που βλέπουμε να αναπτύσσεται με γοργούς
ρυθμούς στη δυτική (και πλέον κι ελληνικότατη) κουλτούρα της New Age
ψευδοεπιστήμης που περιλαμβάνει από συνομωσίες για Matrix και απόκρυφες
θεωρίες μέχρι πάντρεμα της κβαντικής φυσικής με οτιδήποτε μπορεί να
φανταστεί κανείς (κβαντική ψυχολογία, θέατρο, διατροφή κτλ).
Μέχρι τον μακρινό Καναδά πωλείται χύμα το ελληνικό ελαιόλαδο
με τον τενεκέ, φαινόμενο που δυστυχώς αποβαίνει σε βάρος της αξίας και
της φήμης του προϊόντος. Η πρακτική αυτή, την οποία είχε κάνει γνωστή σε
έκθεσή του το 2019 το Γραφείο Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων του
ελληνικού Προξενείου στο Τορόντο, επισημαίνεται σε νέα έκθεση του ίδιου
φορέα η οποία δημοσιοποιήθηκε πριν από λίγες ημέρες.
Το νέο… Καλάσνικοφ είναι τουρκικό – Ύμνοι της Wall Street Journal στα drones
Η
αμερικανική εφημερίδα θεωρεί πως το επίτευγμα της πολεμικής βιομηχανίας
του Ερντογάν έχει καταφέρει να αλλάξει τα δεδομένα των πολέμων,
αποδεικνύοντας την αξία του σε Συρία, Λιβύη και Καύκασο.
OT.gr Newsroom
«Τα
οπλισμένα, χαμηλού κόστους μη επανδρωμένα αεροσκάφη, κατασκευασμένα
στην Τουρκία, αλλάζουν τη μορφή των πεδίων μάχης και της γεωπολιτικής».
Από τον τίτλο κιόλας του σχετικού ρεπορτάζ, η αμερικανική εφημερίδα Wall
Street Journal δεν αφήνει περιθώρια παρανοήσεων για την πρόθεσή της –
να… υμνήσει την πολεμική βιομηχανία του Ταγίπ Ερντογάν.
Το
κάνει δε, όπως είναι προφανές, επικεντρώνοντας σε ένα από τα προϊόντα
της που, αναμφίβολα, γνωρίζει μεγάλη επιτυχία στους πολέμους που έχουν
διεξαχθεί το τελευταίο διάστημα με την εμπλοκή της Τουρκίας, καθώς και
τις διεθνείς αγορές.
Πρόκειται για «μια νέα τακτική η οποία
αποδείχθηκε επιτυχημένη το περασμένο έτος σε περιφερειακές συγκρούσεις,
μετατοπίζοντας την ισορροπία δυνάμεων ανάμεσα σε Τουρκία και Ρωσία. Τα
drones που κατασκευάζονται στην Τουρκία, με προσιτή ψηφιακή τεχνολογία,
διέλυσαν τανκς και άλλα τεθωρακισμένα οχήματα, όπως και συστήματα
αεράμυνας, των προστατευόμενων της Ρωσίας στις μάχες που διεξήχθησαν στη
Συρία, τη Λιβύη και το Αζερμπαϊτζάν», σημειώνει το άρθρο.
Ας υποθέσουμε ότι σε κάποιο χρονικό διάστημα η κυβέρνηση του Ισραήλ
έρχεται αντιμέτωπη με μια, μάλλον γνώριμη κατάσταση για τα δεδομένα της
χώρας. Μια ομάδα εβραίων εποίκων αποφασίζει να κινηθεί σε
παλαιστινιακές περιοχές. Ακολουθούν αντιδράσεις από τη παλαιστινιακή
πλευρά. Ποια θα είναι η αντίδραση της κυβέρνησης;
Αυτό είναι ένα ερώτημα που σίγουρα θα κληθούν να απαντήσουν λίαν
συντόμως ένας κεντροδεξιός, ένας ακροδεξιός και ένας μετριοπαθής
παλαιστίνιος άραβας.
Εν ολίγοις, ο Γιαΐρ Λαπίντ, ο Ναφτάλι Μπέντε και ο Μανσούρ Αμπάς, το τρίδυμο που συγκροτεί πλέον τη νέα κυβέρνηση συνεργασίας η οποία εξεδίωξε τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου από την πρωθυπουργία έπειτα από 12 συναπτά έτη.
Η οικολογική καταστροφή στα Γεράνεια Ορη ήταν καταδικασμένη να
απασχολήσει την κοινή γνώμη όσο τα κανάλια μετέδιδαν τις φριχτές εικόνες
από τον τόπο του μαρτυρίου. Το πυκνό δάσος που ξεπρόβαλλε βόρεια του
Λουτρακίου και αγκάλιαζε τις καταπράσινες πλαγιές μέχρι το Αλεποχώρι δεν
ήταν ένας διάσημος, αναγνωρίσιμος προορισμός ακόμη και για πολλούς
Αθηναίους, που αγνοούν εντελώς τις δυτικές παρυφές του νομού τους. Ηταν
ωστόσο ένα αυθεντικό κομμάτι αττικής γης (ακόμη και αν το μεγαλύτερο
τμήμα του ανήκει διοικητικά στην Κορινθία), που συνδύαζε πεύκο και
θάλασσα και, κυρίως, είχε διασωθεί από τις μεγάλες πυρκαγιές που
κατατρώγουν τα τελευταία 40 χρόνια έναν από τους πιο προικισμένους
νομούς της χώρας. Το απέδωσε θαυμάσια, με ακρίβεια και τη σωστή
συναισθηματική θερμοκρασία ο παλιός καλός συνάδελφος εδώ στην
«Καθημερινή» Στέλιος Κοπανίδης σε ανάρτησή του στο Facebook, όπου
έγραψε, ανάμεσα σε άλλα: «Ενα σπάνιο οικοσύστημα σχηματισμένο στα βάθη
του χρόνου, κατοικία ενδημικών ειδών χλωρίδας και πανίδας δεν υπάρχει
πια. Εβδομήντα χιλιάδες στρέμματα δασικής έκτασης και αγροτοκαλλιεργειών
έγιναν στάχτη. Ενα οικοσύστημα, ενταγμένο στο πρόγραμμα Νatura 2000, με
θαυμαστή ποικιλομορφία που ανέδιδε κάθε εποχή του χρόνου χρώματα και
αρώματα χάθηκε σ’ ένα κλάσμα του δευτερολέπτου της γεωλογικής του
ηλικίας. Πλατάνια, έλατα, αγριελιές, αγριοαμυγδαλιές, πεύκα, φιλίκια,
σχίνα εκριζώθηκαν από τον αρχέγονο τόπο τους και μαζί τους έφυγαν
φιδαετοί, γεράκια, σαΐνια, πετρίτες, κούκοι, βραχοκιρκίνεζα».
Tο ρεπορτάζ «μπάζει» από παντού. Αχρονο, με ίσες αποστάσεις ανάμεσα σε
Ισραηλινούς και Παλαιστινίους, για να εξυπηρετεί το εθνικό αφήγημα των
αντιτουρκικών αξόνων και, κυρίως, «στρατευμένο» στην κυβερνητική
προπαγάνδα. Είναι τουλάχιστον θλιβερό, για να μην πω ύποπτο, τα δελτία
τριών καναλιών να συμπίπτουν τόσο πολύ με τα non paper του υπουργείου
Εξωτερικών ή του Μαξίμου.
O Νιλ Φέργκιουσον είναι senior fellow στο Ινστιτούτο Hoover του Πανεπιστημίου Stanford.
Φωτ. AP/Luca Bruno
Ο διανοούμενος ιστορικός Νιλ Φέργκιουσον στην «Κ»: Η πανδημία σώζει την παγκοσμιοποίηση, για τις ΗΠΑ, την Ευρώπη και τη ζωή μετά
Γιάννης Παλαιολόγος
Ο ιστορικός Νιλ Φέργκιουσον ανήκει σε μία μικρή ελίτ δημόσια
αναγνωρίσιμων διανοουμένων. Στο νεότερο βιβλίο του, «Doom: The Politics
of Catastrophe», εξετάζει τη μακρά ιστορία της διαχείρισης καταστροφικών
γεγονότων που έχουν πλήξει την ανθρωπότητα – και του ρόλου της
πολιτικής στην άμβλυνση ή στην επιδείνωσή τους. Ενόψει της εξ αποστάσεως
συμμετοχής του στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, συνομιλήσαμε μαζί του
μέσω Zoom για την πανδημία, τον λαϊκισμό, την Ευρώπη, το νέο πολιτικό
σκηνικό στις ΗΠΑ και άλλα πολλά.
– Θα ήθελα να
ξεκινήσουμε με την πανδημία και την παγκοσμιοποίηση. Η διεθνής
κινητικότητα των ανθρώπων διευκόλυνε τη διάδοση του κορωνοϊού, ενώ στην
αρχική φάση φάνηκε η εξάρτηση της Ευρώπης σε ζωτικά προϊόντα από χώρες
όπως η Κίνα. Παράλληλα όμως, οι βέλτιστα οργανωμένες διεθνείς
εφοδιαστικές αλυσίδες έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στο θαύμα των εμβολίων. Τι
μάθαμε τελικά για την παγκοσμιοποίηση και τη διαχείρισή της από την
εμπειρία της πανδημίας;
Είναι ακαταμάχητη η ικανότητα των ανθρώπων να αρνούνται την
πραγματικότητα, να παραδίδονται σε μύθους, φαντασιώσεις και υποσχέσεις,
παρά τις άφθονες αποδείξεις που μπορεί να παραθέτει η ζωή. Στον
Μεσαίωνα, σε τακτικά διαστήματα ξεφύτρωναν μαζικά κινήματα και μεγάλη
ταραχή στην Ευρώπη όταν ξαφνικά κάποιοι πίστευαν ότι πλησίαζε η Δευτέρα
Παρουσία, ότι σύντομα αυτοί, οι φτωχοί και αδικημένοι, θα βρίσκονταν
νικητές στο πλευρό ενός Σωτήρα Βασιλιά. Οι ξεσηκωμοί βασίζονταν σε
διάφορους «χρησμούς» και σε χαρισματικές προσωπικότητες. Οι λαϊκές
σταυροφορίες κατέληγαν πάντα σε καταστροφή για αυτούς που τις
υποκινούσαν και όσους τους ακολουθούσαν. Ομως, η πίστη ότι η ημέρα της
τελικής νίκης πλησιάζει έμενε ακλόνητη: οι επιζώντες και αυτοί που
ανυπομονούσαν για τον επόμενο ξεσηκωμό έπειθαν εαυτούς ότι το
προηγούμενο κίνημα απέτυχε επειδή οι προφητείες έλεγαν ότι η ζωή θα
γινόταν ακόμη πιο δύσκολη πριν από την τελική νίκη. Ετσι, ερμήνευαν κάθε
ήττα ως προάγγελο της τελικής νίκης, και ανέμεναν το σήμα, ή τον
κατάλληλο ηγέτη, για τη νέα εξέγερση.
Στις
18 Νοεμβρίου 2002 ο νικητής των τουρκικών εκλογών Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν
επισκέφθηκε την Αθήνα και στη συνάντησή του με τον Κώστα Σημίτη είπε:
«Ονειρεύομαι τις μέρες που θα έρθουν, όταν θα έχουν λυθεί τα προβλήματα
και θα απολαμβάνουμε τους καρπούς της ειρήνης». Τα χρόνια που
ακολούθησαν δεν επιβεβαίωσαν την ειλικρίνειά του. Φωτ. ΑΠΕ
Δράττοντας την ευκαιρία της αντιπαράθεσης ανάμεσα στον Κώστα Σημίτη
και τον Κώστα Καραμανλή στις αρχές Απριλίου 2021 για το σκέλος των
ελληνοτουρκικών στη Συμφωνία του Ελσίνκι (1999), η «Καθημερινή»
προχώρησε σε μία έρευνα για τις δύο σχολές σκέψης που προσδιορίζουν την ελληνική πολιτική στα θέματα αυτά. Κεντρικό
κομμάτι στην έρευνα είναι το χρονικό των διαφορών από τη δικτατορία έως
σήμερα, αλλά και η αναζήτηση των βαθύτερων αιτιών πίσω από αποφάσεις
που έχουν ληφθεί. Την Κυριακή 9 Μαΐου η «Κ» δημοσίευσε το Α’ Μέρος
αυτής της έρευνας, όπου εξηγήθηκε η γέννηση το 1976 και η διατήρηση έως
σήμερα της απαγόρευσης διενέργειας σεισμικών ερευνών στο Αιγαίο πέρα
από τα 6 μίλια των χωρικών υδάτων (μορατόριουμ). Εξηγήθηκε ακόμα η
αποτύπωση του διαχρονικού μορατόριουμ στα πολιτικά κείμενα της Συνόδου
του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη (1997) και της Συνόδου της Ε.Ε. στο Ελσίνκι (1999)
που λειτούργησε ως απαραίτητη βάση εκκίνησης για την προσπάθεια επίλυσης
της διαφοράς της υφαλοκρηπίδας που άρχιζε τότε με προγραμματισμένη
κλιμάκωση το τέλος του 2004. Παρουσιάστηκε η πραγματικότητα των
διερευνητικών επαφών του 2002-03 όπου Ελληνες και Τούρκοι συζητούσαν για
τα χωρικά ύδατα, επικέντρωναν στην υφαλοκρηπίδα και είχαν συμφωνήσει
στην αφαίρεση από την επερχόμενη διαπραγμάτευση ζητημάτων όπως οι
γκρίζες ζώνες, η Θράκη και η αποστρατιωτικοποίηση των νησιών. Εξηγήθηκε
τέλος γιατί η Ελλάδα δεν διακινδύνευε μονομερή προσφυγή της Τουρκίας στη
Χάγη. Στη σημερινή συνέχεια η «Κ» εξηγεί τις αιτίες που οδήγησαν στο
τουρκικό casus belli το 1995, αλλά και τον λόγο για τον οποίο στις
διερευνητικές επαφές του 2002-03 Ελληνες και Τούρκοι συζητούσαν για τη
διευθέτηση των χωρικών υδάτων, παρά το γεγονός ότι η χάραξή τους
αποτελεί μονομερές εθνικό δικαίωμα. Τέλος, γίνεται απόπειρα να
αποτυπωθεί η πραγματική ουσία της διαφοράς των δύο ελληνικών σχολών για
τα ελληνοτουρκικά, πέρα από τις επίσημες δηλώσεις.
Βρυξέλλες,
31.5.1975. Οι πρωθυπουργοί της Ελλάδας Κωνσταντίνος Καραμανλής (δεξιά)
και της Τουρκίας Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ συναντώνται στο περιθώριο της
συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ. Είναι η πρώτη ελληνοτουρκική συνάντηση κορυφής
μετά την κυπριακή κρίση και κύριο θέμα των συνομιλιών τους η ένταση στο
Αιγαίο. (Φωτ. ΜΙΧΑΛΗΣ Ν. ΚΑΤΣΙΓΕΡΑΣ «ΕΛΛΑΔΑ, 20ός ΑΙΩΝΑΣ, ΟΙ
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ»)
Παύλος Παπαδόπουλος
Το ζήτημα του Αιγαίου είναι τόσο δαιδαλώδες όσο και ο χάρτης του
Αιγαίου με τα χιλιάδες μικρά και μεγάλα νησιά. Ας επιχειρήσουμε να το
αποκωδικοποιήσουμε με αφορμή την πρόσφατη «διένεξη» Σημίτη – Καραμανλή,
που θύμισε σε αρκετούς, όχι χωρίς κάποια νοσταλγία, τις εποχές που η
πολιτική ατζέντα προσδιοριζόταν, σχεδόν σε καθημερινή βάση, από τις
διαφωνίες των δύο ηγετών. Στην τοποθέτηση του Κώστα Καραμανλή της 8ης
Απριλίου 2021 για το ελληνοτουρκικό σκέλος της συμφωνίας του Ελσίνκι
αποτυπώνεται η έντονη διαφωνία του απέναντι στην πολιτική Σημίτη στα
ελληνοτουρκικά. Η αφορμή ήταν ένα νέο κείμενο του κ. Σημίτη για τη
συμφωνία του Ελσίνκι, που περιλαμβάνεται στον συλλογικό τόμο «Η
Στρατηγική του Ελσίνκι» (εκδ. Ι. Σιδέρης) στο οποίο επικρίνεται ο κ.
Καραμανλής για τη μη εφαρμογή του οδικού χάρτη για τα ελληνοτουρκικά που
προσδιόριζε η συμφωνία αυτή. Στην αντιπαράθεση των δύο πρώην
πρωθυπουργών αντανακλώνται με εντυπωσιακή καθαρότητα οι δύο γραμμές για
τα ελληνοτουρκικά που διχάζουν την πολιτική τάξη, υπήρχαν πριν από το
Ελσίνκι και διατηρούνται ακέραιες μέχρι σήμερα. Η «Κ» συνομίλησε με
προσωπικότητες και των δύο πλευρών και παρουσιάζει την ιστορία των
ελληνοτουρκικών μέσα από τη σύγκρουση των δύο φιλοσοφιών.
Η έλλειψη
στρατηγικής, αλλά ακόμη και στοιχειώδους τακτικής για την αντιμετώπιση των τουρκικών διπλωματικών
κινήσεων οδήγησε στη Πενταμερή με τα γνωστά καταστροφικά αποτελέσματα, από την οποία όμως κάποιοιπαρουσιάζονται και ικανοποιημένοι. Η
Πενταμερής έγινε με τη δική μας συγκατάθεση και αφού δεχτήκαμε να μπει στο
τραπέζι η τουρκική πρόταση των δύο κρατών, σε παραβίαση ακόμη και αυτών των
χαλαρών ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας.Είχαμε δύο επιλογές: είτε να αρνηθούμε συζήτηση εκτός του πλαισίου των
ψηφισμάτων, είτε αφού αποδεχτήκαμε μια τέτοια συζήτηση να θέσουμε και εμείς στο
τραπέζι την πρόταση του ενιαίου κράτους ως αντίβαρο της τουρκικής πρότασης. Από
τη στιγμή που ο Γκουτέρες δεχόταν την τουρκική πρόταση για συζήτηση δεν θα
μπορούσε να αρνηθεί τη δική μας. Αλλά και πέρα από αυτό, θα μπορούσε η ελληνική
πλευρά να επιμείνει να συζητηθεί πρώτα το πλαίσιο της ασφάλειας που τέθηκε από
τον Νίκο Κοτζιά ότι «δεν νοείται κράτος μέλος της ΕΕ και του ΟΗΕ να
βρίσκεται υπό καθεστώς εγγυήσεων τρίτων. Ούτε να υπάρχουν κατοχικά στρατεύματα
ή άλλα ξένα στρατεύματα, χωρίς τη σύμφωνη γνώμη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δεν
μπορεί ένα τέτοιο κράτος να υφίσταται τις δομές και τις ‘’συνέπειες’’
αποικιοκρατικών υπολειμμάτων». Αλλά ο Κοτζιάς δεν ήταν στη Γενεύη για να επιμείνει
σε αυτή τη θέση, προς μεγάλη ικανοποίηση των οπαδών της όποιας λύσης στη
Λευκωσία και του Μητσοτάκη στην Αθήνα.
Ο Μπάιντεν, τα εμβόλια και οι πατέντες – Μύθοι, ερωτήματα και πραγματικότητα
Ο
πρόεδρος των ΗΠΑ τάραξε τα νερά με τη στήριξη της πρότασης για άρση της
πνευματικής ιδιοκτησίας στα εμβόλια για την Covid-19, εξαιτίας της
έκτακτης κατάστασης και για να αντιμετωπιστεί η πανδημία. Τι, πώς και
γιατί;
Οι
εικόνες Αποκάλυψης που έρχονται καθημερινά από την Ινδία, όπου ο ιός
μεταδίδεται πρακτικά ανεξέλεγκτος και ο αριθμός των εμβολιασμών
μειώνεται αντί να αυξάνεται, καθιστά αντικειμενικά πιο επίκαιρη την
πρόταση για άρση του δικαιώματος της ευρεσιτεχνίας – της πατέντας, όπως
είναι γνωστότερη – για τα εμβόλια κατά της Covid-19.
Είναι δε
γεγονός ότι η αλλαγή θέσης από τις ΗΠΑ και τον Τζο Μπάιντεν μοιάζουν να
φέρνουν πιο κοντά παρά ποτέ αυτό το σενάριο. Τι πρότειναν, όμως, στην
πραγματικότητα οι Αμερικανοί – και γιατί; Τι αντιτείνουν όσοι διαφωνούν;
Και πόσο μπορεί, άραγε, ένα τέτοιο μέτρο να συμβάλει αποτελεσματικά
στην αντιμετώπιση της πανδημίας;
Ad hoc πρωτοβουλία
«Πρόκειται
για μια παγκόσμια υγειονομική κρίση και οι έκτακτες καταστάσεις που
προκαλεί η πανδημία της Covid-19 μας καλούν να λάβουμε έκτακτα μέτρα. Η
κυβέρνησή μας διατηρεί ισχυρή πίστη στην προστασία της πνευματικής
ιδιοκτησίας, όμως προκειμένου να συμβάλλουμε ώστε να τελειώσει αυτή η
πανδημία, υποστηρίζει την άρση των περιορισμών για τα εμβόλια κατά της
Covid-19».
