Τo τρίγωνο Κούρδοι, Τουρκία, ΗΠΑ

 

 

Στέφανος Κωνσταντινίδης*

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως το κουρδικό ζήτημα είναι το σοβαρότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Τουρκία τα τελευταία χρόνια. Η ελπίδα μιας στρατιωτικής νίκης εναντίον των ανταρτών του Κουρδικού Εργατικού Κόμματος-ΡΚΚεξανεμίστηκε αφού το κίνημα αυτό διατήρησε και μετά τη σύλληψη του αρχηγού του, Αμπντουλάχ Οτσαλάν, όλες τις αξιόμαχες δυνατότητές του. Στην Άγκυρα καταλαβαίνουν τώρα πως δεν υπάρχει άλλη λύση από την εξεύρεση ενός συμβιβασμού με τους Κούρδους. Η άνοδος του πολιτικού Ισλάμ στην εξουσία φάνηκε προς στιγμή να ευνοεί μια τέτοια προοπτική. Έγιναν έτσι δειλά βήματα αναγνώρισης της κουρδικής γλώσσας και ταυτότητας, αλλά με κανένα τρόπο οι τουρκικές πολιτικές ελίτ δεν θέλουν να αναγνωρίσουν την αυτονομία των Κούρδων και την ισότιμη με την τουρκική, ελεύθερη διδασκαλία της γλώσσας τους αλλά και του πολιτισμού τους.
Φυσικά το κουρδικό πρόβλημα έχει ευρύτερες διαστάσεις που ξεπερνούν την Τουρκία. Αν και οι Κούρδοι της Τουρκίας είναι η μεγαλύτερη κουρδική εθνική ομάδα -γύρω στα 20 περίπου εκατομμύρια- σημαντικός είναι σήμερα ο ρόλος των Κούρδων του Ιράκ-6-7 εκατομμύρια-οι οποίοι απέκτησαν πλήρη αυτονομία που θα μπορούσε εύκολα να οδηγήσει στη δημιουργία κουρδικού εθνικού κράτους. Υπάρχουν επίσης μικρότερες εθνικές ομάδες Κούρδων στο Ιράν -2 με 3 εκατομμύρια- και τη Συρία -1 με 2 εκατομμύρια- των οποίων τα δικαιώματα επίσης δεν αναγνωρίζονται.
Η μεγάλη πολιτική αλλαγή των τελευταίων χρόνων στην περιοχή υπήρξε η στρατηγική συμμαχία της Ουάσιγκτον με τους Κούρδους του Ιράκ. Έκτοτε αναπτύχθηκε μια παράξενη ισορροπία στο τρίγωνο Κούρδοι του Ιράκ, Ουάσιγκτον και Άγκυρα. Στο τρίγωνο αυτό θα πρέπει να προστεθεί βέβαια και το Ισραήλ. Στην ουσία οι Αμερικανοί απαγόρευσαν στην Άγκυρα οποιαδήποτε ουσιαστική επέμβαση στο βόρειο Ιράκ εναντίον των Κούρδων ανταρτών του ΡΚΚ, οι οποίοι βρήκαν εκεί καταφύγιο όταν εκδιώχθηκαν από τη Συρία μετά την τουρκοσυριακή προσέγγιση.
ΗΠΑ και Ισραήλ θεωρούν τους Κούρδους ως ένα πολύ σημαντικό στρατηγικό σύμμαχό τους στην περιοχή της Μέσης Ανατολής. Και οι δύο χώρες παρέχουν στήριξη στους Κούρδους του Ιράκ, αλλά ταυτόχρονα οι ΗΠΑ προστατεύεουν έμμεσα και τις ανταρτικές μονάδες των Κούρδων της Τουρκίας. Όσον αφορά δε το Ισραήλ υπάρχουν ενδείξεις ότι εκπαιδεύει Κούρδους και τους παρέχει και στρατιωτική βοήθεια. Ένας από τους λόγους της έντασης στις σχέσεις ΆγκυραςΟυάσιγκτον είναι ακριβώς αυτή η στήριξη των Αμερικανών στους Κούρδους. Ακόμη και η κρίση στις τουρκο-ισραηλινές σχέσεις οφείλεται εν μέρει και στον κουρδικό παράγοντα. Η Άγκυρα υποψιάζεται τους Αμερικανούς ότι δυνατόν να ευνοήσουν κάποια στιγμή τη δημιουργία εθνικού κουρδικού κράτους στο βόρειο Ιράκ, κάτι που θα οδηγούσε ενδεχομένως και στην ενσωμάτωση σε αυτό του τουρκικού Κουρδιστάν. Σε απάντηση των υποτιθέμενων αυτών σχεδίων ή ακόμη και σκέψεων που φαίνεται να κυκλοφορούν κατά καιρούς στην Ουάσιγκτον, η Άγκυρα προσπάθησε να δημιουργήσει ένα μέτωπο με το Ιράν και τη Συρία που αντιμετωπίζουν επίσης κουρδικό πρόβλημα έστω και αν δεν είναι της ίδιας σοβαρότητας με αυτό της Τουρκίας. Ακόμη και η προσπάθεια της Άγκυρας να ηγηθεί του ισλαμικού κόσμου και να δημιουργήσει ερείσματα στον αραβικό κόσμο είναι, εν μέρει τουλάχιστον, μια έμμεση απάντηση για τη στάση της Ουάσιγκτον στο κουρδικό πρόβλημα. Χωρίς να μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι η καχυποψία και η ένταση που επικρατεί στις αμερικανο-τουρκικές σχέσεις έχει να κάνει μόνο με το Κουρδικό, δεν υπάρχει αμφιβολία πως είναι ένας από τους παράγοντες που οδήγησαν στο σημερινό κλίμα. Το βέβαιο πάντως είναι ότι ούτε οι ΗΠΑ ούτε το Ισραήλ θα θυσιάσουν εύκολα ένα τόσο σημαντικό στρατηγικό σύμμαχο στην περιοχή όπως οι Κούρδοι. Από την άλλη όμως θα ήταν αυταπάτη να πιστέψει κανείς ότι οι ΗΠΑ θα σταματήσουν να στηρίζουν την Τουρκία, την οποία, παρά τις όποιες δυσκολίες αντιμετωπίζουν οι σχέσεις τους αυτή τη στιγμή, δεν παύουν να θεωρούν ενα σημαντικό εταίρο στην περιοχή. Ακόμη και το Ισραήλ σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες επιδιώκει αναθέρμανση των σχέσεων του με την Άγκυρα.
Συμπερασματικά λοιπόν, εκτός απροόπτου, θα συνεχιστεί η ίδια ισορροπία και αναγκαστική συνύπαρξη στο τρίγωνο αυτό γιατί οι ΗΠΑ έχουν συμφέρον να διατηρήσουν εξίσου καλές σχέσεις και με την Άγκυρα και με τους Κούρδους του Ιράκ. Η δε Τουρκία αντιλαμβάνεται πως χωρίς την αμερικανική στρατηγική υποστήριξη ούτε η ευρωπαϊκή της πορεία μπορεί να ευοδωθεί, αλλά ούτε και τα άλλα φιλόδοξά της σχέδια μπορούν να έχουν μέλλον αν σε αυτά εναντιωθεί ανοιχτά η Ουάσιγκτον.
*Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ε-mail stephanos.constantinides@gmail.com

Πηγή: Ο Φιλελεύθερος
Δημοσιεύτηκε στις 03/07/2011