Λήμματα

 

Βασίλης Παπαβασιλείου

 

Αλογο. Βάλλεται αδίκως από τους Ελληνες, και ως τετράποδο και ως φιλοσοφική έννοια. Πρόκειται για αποθέωση της στρεψοδικίας και της αχαριστίας. Διότι, με την πρώτη σημασία της λέξης είναι προφανές ότι δεν ευθύνεται το ίδιο αν το κρέας του πουλήθηκε σαν χοιρινό ή βοδινό. Δεν έγινε μόνο του κιμάς και πήγε παρακάτω. Από την άλλη, ως έννοια, έχει προσφέρει ανυπολόγιστες υπηρεσίες στη δόμηση της ελληνικής αντοχής και της ομόλογης διάρκειας.

Απολογία (1). Υπάρχουν εκείνοι που πιστεύουν ότι ελληνικό σημαίνει αποθέωση του λόγου. Πυρήνας παντός του ελληνικού θεωρείται η ισχύς του λόγου με κάποιες προσμείξεις αλόγου. Για να το πούμε μεταφορικά, όλα τα ελληνικά προϊόντα (έργα, δράσεις, συμπεριφορές, νοοτροπίες αγαθά κ.λπ.) στην τελική τους διατύπωση προκύπτουν έλλογα. Το άλογο στοιχείο συμμετέχει σ' αυτά σαν καρύκευμα. Νομίζω ότι οι θιασώτες αυτής της αντίληψης απολυτοποιούν μια ελάχιστη στιγμή μέσα στη μεγάλη διάρκεια, συγκεκριμένα τον 5ο αιώνα π.Χ., μια στιγμή που είναι συνδεδεμένη με την ισχύ του αθηναϊκού άστεως. Γενικεύοντας και επεκτείνοντας αυτή την αίσθηση τείνουν να εκλάβουν καθετί ελληνικό ως λογικό, συμπεριλαμβανομένων και των εμφυλίων πολέμων, των αλληλοσφαγών, των χρεοκοπιών κ.λπ. Πόσο στέκει μια τέτοια άποψη; Και πόσο αδικεί το άλογο;

Απολογία (2). Ελληνικό είναι αυτό που θέλει να είναι λογικό αλλά ξέρει πόσο δύσκολο είναι κάτι τέτοιο. Για να το πούμε μεταφορικά, ξέρει ότι το τελικό ψωμί της ζωής και του κόσμου μπορεί (ή πρέπει) να έχει τη γεύση του λογικού, αλλά μόνο με την προϋπόθεση ότι θα ζυμωθεί κατάλληλα η μαγιά γι' αυτό το ψωμί, που είναι το άλογο. Ολα κρίνονται από το πώς ζυμώνουν οι άνθρωποι το άλογο στοιχείο της ζωής. Και σ' αυτόν τον τομέα η ελληνική μακρά διάρκεια (που δεν περιλαμβάνει μόνο στιγμές δόξας και μεγαλείου, κάθε άλλο...) αποδεικνύεται ένα διαρκές εργαστήριο που περιέχει πολλές εκπλήξεις, οδύνες και ανατροπές. Αρα η υποτίμηση του αλόγου σημαίνει υποτίμηση της μαγιάς που παράγει τον άρτο της Ιστορίας.

Επικράτειες. Η διάλυση του ηλικίας δύο περίπου αιώνων νεοελληνικού κράτους που επισφραγίζεται με την υπογραφή των Μνημονίων παράγει ένα φαινόμενο που θα μπορούσε να περιγραφεί ως πολλαπλότητα επικρατειών. Αυτό σημαίνει ότι η υποτιθέμενη ενότητα μιας εθνοκρατικής επικράτειας τινάζεται στον αέρα. Μπορεί, όπως λένε κάποιοι, να αποκαλύπτεται με αυτόν τον τρόπο ότι η εν λόγω ενότητα δεν ήταν ποτέ μια φυσική κατάσταση, αλλά ένα δημιούργημα. Δεν χαρακτηρίζεται τυχαία η Ελλάδα πειραματόζωο - είναι η πρώτη δυτική, εντός ή εκτός εισαγωγικών, χώρα που διαλύεται υπό συνθήκες ειρήνης υποκύπτοντας όχι στις πολεμικές αξιώσεις μιας άλλης χώρας, αλλά στις αυτοκρατορικές αξιώσεις του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού. Η καταστροφή φωτίζει απλώς το επίπλαστο της ενότητας της συγκεκριμένης επικράτειας. Αποκαλύπτεται ότι μπήκαμε σε μια άλλη φάση της Ιστορίας, όχι αυτού του τόπου αλλά του ίδιου του κόσμου. Η Ελλάδα αποδείχθηκε ιδανικό πεδίο δοκιμών γι' αυτή τη μετάβαση, αφού, ως ουραγός στις διαδικασίες συγκρότησης του παλαιού, ήταν ο πιο κατάλληλος παίκτης για να πρωταγωνιστήσει στη διάλυσή του. Θα ήταν υπερβολή να λεχθεί ότι το ψωμί της παγκόσμιας συνύπαρξης (γεωπολιτικής και οικονομικής) ζυμώνεται σήμερα αλλιώς, αλλά πάντα με τη μαγιά του αλόγου; Εφαρμογή της ίδιας μαγιάς δεν ήταν η περίφημη «ανταλλαγή των πληθυσμών» που δημιούργησε την Ελλάδα του 20ού αιώνα; Ετσι γίνεται με αυτή τη μαγιά: όταν εκδηλώνεται ως συμβάν μοιάζει με άλογη φαινομενικότητα ωσότου αποκρυσταλλωθεί σε μια νέα τάξη πραγμάτων, που θα 'θελε να μοιάζει «λογική» μέχρις αποδείξεως του εναντίου....

Θεατρικότητα. Η ενέργεια που εκλύεται από τις διαδικασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη (βλ. παραπάνω), μόνο στο μέτωπο, π.χ., των σχέσεων δημοκρατίας - καπιταλισμού προσδίδει στο παιχνίδι των υφιστάμενων δομών του παλαιού κόσμου έναν χαρακτήρα εξωπραγματικό, ας τον πούμε κατ' οικονομίαν θεατρικό. Δεν είναι μόνο τα πρόσωπα και τα χαρακτηριστικά τους, ο Γκρίλο και ο Μπερλουσκόνι, για τους οποίους μιλούσαμε το περασμένο Σάββατο. Είναι οι ίδιες οι καταστάσεις που παράγονται από την πολλαπλότητα και τη φαινομενική ετερογένεια των επικρατειών. Παράδειγμα, το ψυχόδραμα των απολύσεων στο ελληνικό Δημόσιο. Εχουμε μια ελληνική κυβέρνηση που κυβερνά πολιτικώς και την τρόικα των δανειστών που κυβερνά διοικητικώς. Η κυβέρνηση, ως (ο καλός) πολιτικός εργοδότης των πελατών της, θέλει να αποφύγει το πικρό ποτήρι. Εμφανίζεται, όμως, ο (κακός) διοικητικός-οικονομικός εργοδότης (τρόικα) και θέλει να ταπεινώσει τον «πολιτικό» ομόλογό του ζητώντας όχι «κινητικότητες» και «μετατάξεις» αλλά κοινές απολύσεις ενός συγκεκριμένου αριθμού υπαλλήλων. Ποιον να πείσεις ότι η συγκεκριμένη κατάσταση δεν αποτελεί αντιγραφή από τον «Καλό άνθρωπο του Σετσουάν» του Μπρεχτ, με τον κύριο Μανιτάκη στον ρόλο της καλής Σεν-Τε και τον κύριο Τόμσεν σ' αυτόν του «κακού αδελφού» της, Σουί-Τα;

 

 

Πηγή: Τα Νέα

Δημοσιεύτηκε στις 09/03/2013