Λήμματα

Βασίλης Παπαβασιλείου

Ιταλία. Πρωτοπορεί και πάλι. Ο λαός, με την ψήφο του, επιλέγει κωμικούς. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας πηγαίνει στο άλλο άκρο και συγκροτεί μια άτυπη «επιτροπή σοφών», στην οποία αναθέτει τη διατύπωση προτάσεων για την άρση του πολιτικού αδιεξόδου που αντιμετωπίζει η γειτονική χώρα. Η όλη μεθόδευση εγείρει ερωτήματα που έχουν ευρύτερο ενδιαφέρον, δεν αφορούν, κοντολογίς, μόνο τις περιπέτειες της ιταλικής χερσονήσου.

Λαός. Οι Ιταλοί είναι σίγουρα ένας ιστορικός λαός. Φυσικά, δεν συγκρίνονται με τους Ελληνες που είναι απείρως ιστορικότερος. Για τις ανάγκες του έργου «Τα πάθη της ευρωζώνης» Ιταλοί και Ελληνες, αντάμα με Ισπανούς, Πορτογάλους και Κύπριους, συναπαρτίζουν το ομαδικό πρόσωπο, κάτι σαν ημιχόριο στο αρχαίο δράμα, δηλαδή, που λέγεται «Νότος». Απέναντί τους έχουν το ημιχόριο που λέγεται «Βορράς» και συγκροτείται από τη Γερμανία και τις χώρες που θεωρούνται «δορυφόροι» της. Κορυφαία του «Βορρά» είναι βέβαια η γερμανίδα Καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ. Κορυφαίος του «Νότου» δεν υπάρχει. Θα ήθελε να είναι, υποθέτουμε, ο κύριος Αλέξης Τσίπρας, αλλά δεν θέλει να είναι ο κύριος Αντώνης Σαμαράς. Οπότε υπάρχει ένα κενό, μια εκκρεμότητα, μια ασυμμετρία σε ό,τι αφορά τη διάταξη των δύο ημιχορίων. Ομως, όχι μόνο τη διάταξη, αλλά και τη διάθεση. Ο «Βορράς» εμφανίζεται συγκροτημένος και εκφέρει αρθρωμένο λόγο (σ' αρέσει, δεν σ' αρέσει), ενώ ο «Νότος» εκπέμπει κραυγές, οιμωγές, κατάρες και θρήνους. Α, ναι, μεταξύ των δύο ημιχορίων περιφέρεται ένας συμπαθέστατος κύριος που λέγεται Φρανσουά Ολάντ. Αυτός μοιάζει να φλερτάρει και με τους δύο, άλλοτε να ταυτίζεται με τον «Νότο» και άλλοτε να υποτάσσεται στον «Βορρά». «Τι να σου κάνει κι αυτός; Φαίνεται πως κουβαλάει τα προβλήματα της χώρας του (Γαλλία)», λένε αναμεταξύ τους οι Νότιοι και κουνούν το κεφάλι με κατανόηση. Του αναγνωρίζουν, εν ολίγοις, τον ρόλο του μπαλαντέρ.  

Σοφός. Ετσι έχει η κατάσταση στο γήπεδο της ευρωπαϊκής παρωδίας. Εναν αιώνα μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οπότε, για να θυμηθούμε τον Τόμας Μαν, «η Ευρώπη αυτοκτόνησε», οι λαοί της καλούνται να έρθουν αντιμέτωποι με τα φορτία που κουβαλούν και με την πραγματικότητα που έχει διαμορφώσει το ημιτελές εγχείρημα της ευρωπαϊκής οικοδόμησης σε συνδυασμό με τα δεδομένα της τελευταίας φάσης της παγκοσμιοποίησης. Καταλαβαίνουν ότι ο νέος αιώνας ανήκει μάλλον στις επικράτειες (νομισματικές και άλλες) και όχι στα κράτη. Φέρουν, όμως, ακόμη το στίγμα της εθνικής μνήμης και της φενάκης, πιθανώς, της αντίστοιχης κυριαρχίας. Η πραγματικότητά τους μοιάζει με μωσαϊκό χρόνων, ένας καρναβαλισμός της Ιστορίας. Αντιλαμβάνονται ότι η εθνική αφήγηση, που έχτισε την ατομική και συλλογική τους ψυχή, αυτό που κάποιοι το λένε «ταυτότητα», είναι έκθετη στην έρημο ή στην παγωνιά του μεταεθνικού ή του υπερεθνικού. Από την άλλη φαίνεται να νιώθουν ότι δεν μπορούν να συνεχίσουν έτσι. Ισως γιατί είναι μικροί σε μέγεθος, για τα μέτρα του καιρού, και πολύ μεγάλοι σε ηλικία λόγω συσσωρευμένης ιστορίας. Επί τη ευκαιρία, η Ιστορία εμφανίζεται κατά κανόνα στους λαούς με τη μορφή ανεπιθύμητου επισκέπτη. Ετσι έγινε πριν από έναν αιώνα στην Ευρώπη. Σήμερα, μπροστά στην ιδέα της επανεμφάνισης του καρναβαλικού τέρατος, οι λαοί μπορούν να αναζητούν ομοιοπαθητικούς εξορκισμούς στο πρόσωπο των κωμικών τους, παράγοντας έτσι ακυβερνησία αφού καμία κυβέρνηση, κατά μία έννοια, δεν μπορεί να είναι «δική τους» στη φάση που βρίσκεται το παιχνίδι. Δεν είναι λογική, είναι μάλλον ανακλαστική αντίδραση. Δεν είναι, όμως, ενστικτωδώς σοφή; Κατά τα άλλα θα περιμένουμε να δούμε τι θα προτείνουν και οι επαγγελματίες σοφοί στον κύριο Τζόρτζιο Ναπολιτάνο.

Τερατογονία. «Οι εκλογές στον ευρωπαϊκό Νότο, με πιο πρόσφατα παραδείγματα την Ιταλία και την Ελλάδα, εκφράζουν τους σπασμούς του δημοκρατικού κεκτημένου απέναντι σε μια υπέρτερη πραγματικότητα που μοιάζει να το έχει καθυποτάξει. Την πραγματικότητα αυτή συνθέτουν τουλάχιστον δύο παράγοντες: η παγκόσμια χρηματοπιστωτική επέκταση, που έχει ενσωματώσει, ως χρεωμένους, σχεδόν τους πάντες, και η υπαγωγή των χωρών της Νότιας Ευρώπης σε ένα υπερεθνικό νόμισμα, το ευρώ, κοινό αλλά όχι ενιαίο λόγω της δομικής ασυμμετρίας ανάμεσα σ' αυτές και στις χώρες του Βορρά, αφενός, και της ανυπαρξίας ενιαίας οικονομικής πολιτικής στην ευρωζώνη, αφετέρου. Ούτως εχόντων των πραγμάτων, οι εκλογείς καλούνται στις κάλπες όχι για να εκδηλώσουν τη βούλησή τους αλλά για να αποδοκιμάσουν ή να επιδοκιμάσουν ρυθμίσεις υπερκείμενες της βούλησής τους. Στην ουσία, δηλαδή, δεν έχουμε να κάνουμε με γενικές εκλογές αλλά με έμμεσα δημοψηφίσματα που προάγουν τη "συμμόρφωση" του εκλογικού σώματος. Κατά συνέπειαν, όλα τα αποτελέσματα είναι πιθανά» (Τζον Λέρας, «Μυαλά στα κάγκελα»).

Πηγή: Τα Νέα

Δημοσιεύτηκε στις 06/04/2013