Τουρκία - Αμφισβήτηση του αυταρχισμού

    Του Στέφανου Κωνσταντινίδη*

Η πρόσφατη εξέγερση των Τούρκων πολιτών που ξεκίνησε από την Κωνσταντινούπολη και επεκτάθηκε στην Άγκυρα, τη Σμύρνη και άλλα αστικά κέντρα της Τουρκίας αποτελεί κραυγή διαμαρτυρίας των κοσμικών παραγόντων ενάντια στο ισλαμικό καθεστώς που γίνεται συνεχώς όλο και περισσότερο αυταρχικό. Η αφορμή βέβαια ήταν τα μεγάλα έργα στην πλατεία Ταξίμ της Κωνσταντινούπολης με την καταστροφή ενός πάρκου και την αναμόρφωσή της σε εμπορικό κέντρο με ισλαμικές προδιαγραφές. Η γρήγορη όμως επέκταση της εξέγερσης δείχνει ακριβώς πως οι πολίτες περίμεναν μια ευκαιρία για να εκφράσουν την έντονη διαμαρτυρία τους στα συνεχή μέτρα ισλαμοποίησης της τουρκικής κοινωνίας που παίρνει σταδιακά ο Ερντογάν και το ισλαμικό του κόμμα ΑΚP.

Η απαγόρευση του αλκοόλ τις βραδυνές ώρες, ο νέος κώδικας ένδυσης για τις γυναίκες που σταδιακά επιβάλλουν οι ισλαμιστές, η ισλαμοποίηση του κράτους, είναι μερικά από όσα δημιουργούν έντονες ανησυχίες σε μια μεγάλη μερίδα του τουρκικού πληθυσμού. Οι ισλαμιστές, με την εξουδετέρωση του στρατού, ένοιωσαν πιο ασφαλείς να προχωρήσουν στην αποκεμαλοποίηση και την επανίδρυση ουσιαστικά της Τουρκικής Δημοκρατίας  σε ισλαμικές βάσεις. Αν και ο Ερντογάν και το κόμμα του διατηρούν ευρεία λαϊκή υποστήριξη, η τουρκική κοινωνία παραμένει βαθιά διχασμένη ανάμεσα σε αυτούς που επιθυμούν τη διατήρηση του κοσμικού κράτους και σε αυτούς που επιδιώκουν την απόλυτη επικράτηση του Ισλάμ. Τον Ερντογάν και τους ισλαμιστές στηρίζουν κυρίως τα λαϊκά στρώματα στην Ανατολία και η ανερχόμενη ισλαμική αστική  τάξη, κυρίως στην ίδια περιοχή. Αντίθετα η παραδοσιακή αστική τάξη της Κωνσταντινούπολης και των άλλων αστικών κέντρων, δημιούργημα του κεμαλισμού, βλέπει να απειλούνται τα συμφέροντά της με τη συνεχή ισλαμοποίηση του κράτους και της κοινωνίας. Την ίδια απειλή νοιώθει και η στρατογραφειοκρατική ομάδα της οποίας τα διάφορα προνόμια περιορίζονται συνεχώς. Ακόμη και κάποιες ομάδες του πληθυσμού όπως οι διανοούμενοι και τα μικροαστικά στρώματα που είδαν θετικά στην αρχή κάποιες δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις των ισλαμιστών, αντιλαμβάνονται τώρα ότι το ισλαμικό καθεστώς γίνεται με την πάροδο του χρόνου όλο και περισσότερο αυταρχικό με συνεχή περιορισμό των ατομικών ελευθεριών. Δεν είναι τυχαίο που η Τουρκία είναι η χώρα με τον μεγαλύτερο αριθμό δημοσιογράφων στις φυλακές. Η προσπάθεια των ισλαμιστών για τον έλεγχο των μέσων ενημέρωσης με μέτρα εκφοβισμού και καταπίεσης έχει αποδώσει γι’ αυτούς θετικά αποτελέσματα. Όμως αυτό που δεν προέβλεψαν ήταν ο ρόλος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Τα μέσα αυτά, όπως και σε άλλες χώρες με καταπιεστικά καθεστώτα, διαδραματίζουν σήμερα ένα σημαντικό ρόλο στην πληροφόρηση και την αφύπνιση των πολιτών. Τόσο που ο Ερντογάν πρόσφατα αποκάλεσε το twitter μάστιγα για τα σύγχρονα κράτη! Πάντως ρωγμές παρατηρούνται και στο εσωτερικό του ισλαμικού στρατοπέδου που έχουν σχέση και με τα σχέδια Ερντογάν να μεταπηδήσει στην προεδρία του κράτους και να ορίσει τον διάδοχο του επικεφαλής του κόμματος του που θα είναι και ο μελλοντικός πρωθυπουργός.

Αν και οι ισλαμιστές δεν κινδυνεύουν, τουλάχιστον για την ώρα, από τις πρόσφατες εξεγέρσεις, εντούτοις  η κατάσταση στην Τουρκία δεν θα είναι πια ποτέ η ίδια και ούτε οι ισλαμιστές και ο Ερντογάν θα μπορούν να έχουν την έξωθεν καλή μαρτυρία που είχαν ως τώρα. Ίσως και κάποιοι θαυμαστές του ισλαμο-αυταρχικού τουρκικού καθεστώτος στην Κύπρο και στην Ελλάδα να αντιληφθούν τα νέα δεδομένα και την ανάγκη πραγματικών δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων στην Τουρκία οι οποίες δεν περνούν κατ’ανάγκη μέσα από τους ισλαμιστές. Φυσικά σε περίοδο κρίσης όπως η παρούσα στην Τουρκία, η πολιτική της Άγκυρας τόσο στο Κυπριακό όσο και στα ελληνοτουρκικά θα γίνεται ακόμα πιο σκληρή. Φαίνεται επίσης ότι η νεο-οθωμανική πολιτική του Ερντογάν και των ισλαμιστών αναδεικνύεται τελικά περισσότερο επικίνδυνη και από αυτή των κεμαλιστών. Το ερώτημα είναι αν στη Λευκωσία και στην Αθήνα είναι σε θέση να παρακολουθούν και να αναλύουν σωστά τις εξελίξεις στην Τουρκία, πράγμα πολύ αμφίβολο.

*Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης.

 e-mail:  m1650@internet.uqam.ca

Πηγή: Ο Φιλελεύθερος

Δημοσιεύτηκε στις 09/06/2013