Η ιδεολογική φόρτιση του βραβείου Νόμπελ αλλά και κάθε βραβείου

Καταφύγιο

ΚΩΣΤΑΣ ΓΕΩΡΓΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ

 

Είναι η εποχή που δίδονται τα Νόμπελ και θεωρούμε πως η Ελλάδα, με το μικρό της πληθυσμό, υπήρξε τυχερή που τιμήθηκε με δύο Νόμπελ. Αν όμως, χωρίς να είμαστε κάπηλοι, ομολογήσουμε πως ανεξάρτητα από την αναμφισβήτητη αξία του έργου του Σεφέρη και του Ελύτη, οι μείζονες Ελληνες λογοτέχνες Παλαμάς, Καβάφης, Σικελιανός και Καζαντζάκης έμειναν εκτός.

Οταν έμειναν εκτός μεγέθη όπως ο Στρίντμπεργκ, ο Προυστ, ο Τζόυς, ο Τεν. Ουίλλιαμς, ο Αρθουρ Μίλλερ, ο μέγας Εζρα Πάουντ, ο μέγιστος Σελίν και βέβαια ένας Μπρεχτ.
Από την άλλη σκέφτεται κανείς πως η πόλωση των ιδεολογικών στρεβλών κανόνων, που προσέγραψε στην Αριστερά και στα ομόλογα βραβεία Λένιν τον Βάρναλη, τον Ρίτσο, ενώ σημάδεψε έναν Πάστερνακ που πήρε το Νόμπελ με δεξιά ιδεολογική φόρτιση (!), οδηγεί συχνά τη σκέψη πως τέτοιοι θεμελιώδεις διεθνείς θεσμοί αναγνώρισης μεγάλου έργου παγιδεύονται και χάνουν την αξιοπιστία τους με αποφάσεις πέραν από τις ακραιφνώς αξιολογικές του είδους που βραβεύεται.

Σκέφτομαι πως ο Μπρεχτ δεν βραβεύτηκε ούτε στη Δύση ούτε στην Ανατολή· στη Δύση γιατί δήλωνε μαρξιστής και στην Ανατολή γιατί δεν ήταν ούτε σταλινικός ούτε δογματικός.
Οταν κατόρθωσε να διαφύγει από τη ναζιστική Γερμανία ως Εβραίος, δεν κατέφυγε στη σταλινική Σοβιετική Ενωση, πέρασε μόλις λίγες ώρες για να καταφύγει στη Φινλανδία και αργότερα στην Αμερική, όπου βέβαια έγραφε με ψευδώνυμο ελαφρά σενάρια για να ζήσει στην κοινωνία της κατανάλωσης.
Τα τελευταία χρόνια η επιτροπή των Νόμπελ έχει τιμήσει ποιητές μικρών γλωσσών (Πολωνία, Τσεχία κ.τ.λ.), μια δήλωση, προς τιμήν της, πως όταν το παν χάνεται μέσα στο χρηματιστήριο των αξιών, καταφύγιο είναι η ποίηση.

Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 18 Σεπτεμβρίου 2013