Τα θαύματα του καπιταλισμού

ΣΚΑΝΔΑΛΑ

Ο Ελληνοαμερικανός που αποκάλυψε τον Μάντοφ

Η ιστορία της μεγαλύτερης μεταπολεμικής χρηματοπιστωτικής απάτης στις ΗΠΑ, όπως την αφηγείται ο άνθρωπος που την έφερε στο φως, ο χρηματιστής Χάρι Μαρκόπολος

Ι. Ν. ΜΠΑΣΚΟΖΟΣ | Κυριακή 21 Νοεμβρίου 2010   ΤΟ  ΒΗΜΑ

Το πρωί της 4ης Φεβρουαρίου του 2009 ο ελληνοαμερικανός χρηματιστής Χάρι Μαρκόπολος σηκώθηκε νωρίς και σε πλήρη ένταση. Σιδέρωσε το παντελόνι του κοστουμιού του για να είναι σίγουρος ότι η τσάκιση θα είναι κοφτή. Ξημέρωνε η σημαντικότερη ημέρα της ζωής του. Θα κατέθετε στο Καπιτώλιο σε μια Υποεπιτροπή της Βουλής των Αντιπροσώπων για το σκάνδαλο Μάντοφ. Λίγο προτού μπει στην αίθουσα πήγε στις ανδρικές τουαλέτες, κοίταξε στον καθρέφτη και είπε: «Αυτή τη φορά θα τα ακούσουν. Επί οκτώ χρόνια μού συμπεριφέρθηκαν σαν να ήμουν το χαλάκι στην είσοδο της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς (ΕΚ). Αυτοί οι άνθρωποι μoύ έκαναν τη ζωή κόλαση και θα τους το ανταποδώσω διπλά. Θα τους ισοπεδώσω, δεν θα μπορέσουν να ορθοποδήσουν. Θα τους κατατροπώσω, θα μιλήσω με ονόματα».


Αυτός ο νέος άνδρας δεν ήταν τυχαία εξοργισμένος. Είχε αποκαλύψει το μεγαλύτερο σκάνδαλο της αγοράς, την πυραμίδα του Μπέρνι Μάντοφ, με την οποία χιλιάδες άνθρωποι έχασαν 50 δισ. δολάρια σε όλο τον κόσμο. Επί οκτώ χρόνια η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς αγνοούσε τις πέντε έγγραφες αναφορές του, παρ΄ όλο που τα στοιχεία τα οποία παρέθετε ήταν συντριπτικά. Δύο άρθρα σε έγκυρα περιοδικά πέρασαν απαρατήρητα. Η αναφορά του στον γενικό εισαγγελέα Ελιοτ Σπίτσερ πετάχτηκε στον κάλαθο των αχρήστων. Ο ίδιος έχασε τη δουλειά του, έζησε με τον φόβο της αντεκδίκησης από τα σκοτεινά κυκλώματα που προστάτευαν τον Μάντοφ, απογοητεύθηκε, και σκέφτηκε τα χειρότερα πράγματα. Σε ένα πράγμα δεν υποχώρησε ποτέ, στη βεβαιότητά του ότι είχε ανακαλύψει τη μεγαλύτερη μεταπολεμική απάτη στη χρηματοπιστωτική και χρηματιστηριακή αγορά των ΗΠΑ.

Το 1999 ο Χάρι Μαρκόπολος, Ελληνας τρίτης γενιάς από την Πενσιλβάνια, δούλευε σε μικρή χρηματιστηριακή εταιρεία, τη Rampart. Οντας πολύ καλός στα μαθηματικά έμαθε να τα χειρίζεται δεξιοτεχνικά, χωρίς να ξεχνάει ότι οι αριθμοί από μόνοι τους έχουν μια λογική, πίσω τους όμως υπάρχει ένας βασικός παράγων που λέγεται άνθρωπος. Οι ίδιοι οι αριθμοί δεν μπορούν να πουν ψέματα, αλλά οι άνθρωποι μπορούν. Ψάχνοντας να φτιάξει ένα προϊόν, ένα hedge fund (επενδυτικό κεφάλαιο αντιστάθμισης κινδύνων) για την εταιρεία του, που θα έδινε ταυτόχρονα καλές αποδόσεις και σιγουριά έπεσε πάνω στο hedge fund του μεγιστάνα Μπέρνι Μάντοφ. Μελετώντας το, παρατήρησε ότι έδινε εξωφρενικά καλές αποδόσεις ανεξαρτήτως τού αν η αγορά έπεφτε ή ανέβαινε και ότι οι πράξεις του, με το πρόσχημα ότι είναι εξωχρηματιστηριακές, δεν αναφέρονταν πουθενά. Κανένας δεν τις ήλεγχε. Και άρχισε να το ψάχνει.

Επάγγελμα: Πληροφοριοδότης

Ο Χάρι Μαρκόπολος, ενώ καταθέτει στην επιτροπή του Κογκρέσου

Ο Χάρι Μαρκόπολος μαζί με ομάδα φίλων του, τους χρηματιστές Φρανκ Κέισι, Νιλ Τσέλο και Μάικ Οκραντ, δημοσιογράφο, ανακάλυψαν την απάτη του Μάντοφ το 1999. Προέβησαν σε διαβήματα, αναφορές, καταγγελίες, «αλλά κανείς δεν ήθελε να ακούσει». Κανείς δεν πίστευε ότι ο Μάντοφ, που διετέλεσε και πρόεδρος του χρηματιστηρίου μετοχών υψηλής τεχνολογίας Νasdaq ήταν απατεώνας, ένα πέπλο σιωπής τον κάλυπτε. Αυτό πείσμωσε τον Μαρκόπολος και αποφάσισε να κάνει το κυνήγι των απατεώνων επάγγελμα. Εγινε επαγγελματίας πληροφοριοδότης. Στη διάρκεια των ερευνών του έπεσε πάνω σε 20 σκανδαλώδεις περιπτώσεις χρηματιστηριακής απάτης, τις κατέθεσε στην ΕΚ και αυτοί τον αγνόησαν. Σημειωτέον ότι στις ΗΠΑ οι πληροφοριοδότες κατά απάτης του Δημοσίου αμείβονται. Ο Μαρκόπολος συνέχισε να ψάχνει την απάτη του Μάντοφ, συσσωρεύοντας συνεχώς στοιχεία αλλά κανείς δεν τον άκουγε.

Η αρχή του τέλους

Ο Μπέρνι Μάντοφ οδηγείται στο ομοσπονδιακό δικαστήριο στη Νέα Υόρκη. Προερχόταν από εβραϊκή οικογένεια της Νέας Υόρκης, όπου γεννήθηκε το 1938. Υπήρξε θρύλος της Γουόλ Στριτ

Ολα τελείωσαν με τον ερχομό του 2007. Το διεθνές χρηματοοικονομικό σύστημα κλονίστηκε, έσκασε η φούσκα με τα στεγαστικά δάνεια, τράπεζες έκλεισαν, εταιρείες καταστράφηκαν. Σε αυτή τη δίνη εκατοντάδες hedge funds τερμάτισαν τη δράση τους, μόνο ο Μάντοφ ισχυριζόταν ότι ήταν ακόμη κερδοφόρος. Οταν όμως οι επενδυτές τού ζήτησαν πίσω τα χρήματά τους για να πληρώσουν τους πιστωτές τους ή να προστατέψουν τις επενδύσεις τους ο Μάντοφ κατέρρευσε. Αν έπρεπε να τους πληρώσει όλους, έπρεπε να βρει πάνω από 7 δισ. δολάρια. Στις 10 Δεκεμβρίου 2008 ανακοίνωσε στους γιους του ότι η επιχείρησή του ήταν μια γιγάντια πυραμίδα τύπου Πόντσι.

Ο Μπέρνι Μάντοφ όμως ήταν απλώς η κορυφή του παγόβουνου. Το ερώτημα που γέννησε αυτή η υπόθεση είναι γιατί οι αρμόδιες αρχές, η Επιτροπή Κεφαλαιαγορά κά. Πώς γίνεται ένας τύπος όπως ο Μάντοφ να διαχειρίζεται 65 δισ. δολάρια και ενώ δεν υπάρχουν κατατεθειμένες πράξεις για αυτά κανείς να μην ανησυχεί.

Ο Χάρι Μαρκόπολος καταγράφει τις ερευνητικές προσπάθειές του μέρα τη μέρα, μήνα τον μήνα, εν μέσω ντελιριακού κρεσέντο. Θα μπορούσε να αποτελεί ένα φιλμ νουάρ στον χώρο του οικονομικού εγκλήματος, αλλά ο ήρωάς μας δεν φορούσε καμπαρντίνα ούτε είχε πίπα όπως ο Σέρλοκ Χολμς, ήταν απλώς ένα Αμερικανός που πίστευε στο Σύνταγμα της πατρίδας του. Η κομπίνα «Πόντσι»

Οι παντόφλες του Μάντοφ παρουσιάζονται στη δημοπρασία αντικειμένων που ανήκαν στον απατεώνα.Ολα τα αντικείμενα ιδιοκτησίας του εκποιήθηκαν προκειμένου να αποζημιωθούν οι επενδυτές

Πώς λειτουργούσε η κομπίνα του Μάντοφ; Ο Μπέρνι Μάντοφ έπαιρνε κεφάλαια από αφελείς μεγαλοεπενδυτές δήθεν για να τα επενδύσει,δίνοντας σε αυτούς μια σταθερή απόδοση κατ΄ έτος, ανεξαρτήτως τού αν η αγορά ήταν σε άνοδο ή κάθοδο.Με τα νέα κεφάλαια που εισέρρεαν ο Μάντοφ πλήρωνε τις σχετικά μικρές αλλά σταθερές αποδόσεις των προηγουμένων και του ιδίου τού έμεναν τα κεφάλαια που τα «έσπρωχνε» σε μια δική του κρυφή εταιρεία. Οσο κεφάλαια εισάγονταν ο Μάντοφ συγκέντρωνε κέρδη έναντι μικρών αποδόσεων που έδινε στους επενδυτές. Οσο υπήρχαν επενδυτές, αύξανε τα κέρδη του και η κομπίνα λειτουργούσε σαν ποδήλατο. Κάτι ανάλογο είχε συμβεί επί Μπερίσα στην Αλβανία αλλά και στη χώρα μας τη δεκαετία του ΄80.Η πυραμίδα αυτή στην Αμερική ονομαζόταν «Πόντσι»,από το όνομα ενός τύπου που έκανε ανάλογη κομπίνα με ταχυδρομικά κουπόνια τα οποία αντάλλασσε με γραμματόσημα,εκμεταλλευόμενος τη διαφορά τιμής τους από χώρα σε χώρα και πείθοντας επενδυτές να του δώσουν τα χρήματά τους για να τα διπλασιάσει. Συνελήφθη όταν ανακαλύφθηκε ότι για να πληρώσει όλους τους επενδυτές του χρειαζόταν 160 εκατομμύρια ταχυδρομικά κουπόνια,όταν σε όλη την Αμερική κυκλοφορούσαν μόνο 27.000.