Από την de facto στην de jure κηδεμονία

Σταύρος Λυγερός Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές...

δεν είναι γνωστό το περιεχόμενο του πακέτου για την αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους. Είναι σαφές, όμως, ότι η διαπραγμάτευση μεταξύ της γερμανικής και της γαλλικής πλευράς για το ύψος και τη μορφή του «κουρέματος» των ομολόγων που βρίσκονται σε χέρια επενδυτών κάθε είδους πάει πακέτο με τη συζήτηση και για θεσμικό ακρωτηριασμό της ελληνικής εθνικής κυριαρχίας. Αυτή τη στιγμή, η Ελλάδα δεν έχει πάψει τυπικά να είναι κυρίαρχο κράτος. Έχει παραχωρήσει στην ΕΕ και στην Ευρωζώνη ορισμένα κυριαρχικά δικαιώματά της, αλλά όχι περισσότερα από τις υπόλοιπες χώρες-μέλη. Το ζήτημα που βρίσκεται στο τραπέζι δεν αφορά, βεβαίως, σ’ αυτά τα κυριαρχικά δικαιώματα. Αφορά στο δικαίωμα χάραξης και εφαρμογής οικονομικής πολιτικής, με την ευρύτερη έννοια του όρου. Στην πραγματικότητα, το κυριαρχικό αυτό δικαίωμα έχει ακυρωθεί από το Μάιο του 2010. Τόσο η κυβέρνηση όσο και το Κοινοβούλιο έχουν χάσει τη δημοκρατική εξουσία τους να αποφασίζουν για την πορεία της χώρας στο επίπεδο αυτό. Το αποδεικνύει το γεγονός ότι όποτε προέκυψε διαφωνία ανάμεσα στην ελληνική κυβέρνηση και στην τρόικα επικράτησε η θέση της τρόικας. Η κυβέρνηση δεν κυβερνά με την ουσιαστική έννοια του όρου. Έχει μετατραπεί σε μηχανισμό εφαρμογής των πολιτικών που υπαγορεύουν το ευρωπαϊκό ιερατείο και το ΔΝΤ. Μπορεί να διστάζει, να καθυστερεί και ορισμένες φορές να παλινδρομεί, αλλά τελικώς εκτελεί τις εντολές τους. Το ίδιο συμβαίνει και με την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Οι βουλευτές της συμπολίτευσης δεν νομοθετούν με ελεύθερη βούληση. Οι ίδιοι παραδέχονται ότι νομοθετούν εκβιαζόμενοι ότι, εάν καταψηφίσουν, θα πέσει η κυβέρνηση και θα χρεοκοπήσει η χώρα. Κάθε φορά που η Βουλή καλείται να ψηφίσει ένα νέο πακέτο επώδυνων μέτρων, τα προσχήματα παραμερίζονται και ο εκβιασμός προβάλλεται με τον πιο ωμό τρόπο. Είναι το ίδιο, γνωστό εκβιαστικό δίλημμα που επιδέχεται μονοσήμαντη απάντηση και που κάθε τόσο αλλάζει μανδύα. Όταν το «Μνημόνιο ή χρεοκοπία» φθάρηκε, μεταμφιέστηκε στο «Μεσοπρόθεσμο ή δραχμή», το οποίο με τη σειρά του σερβιρίστηκε προ ημερών ως «Πολυνομοσχέδιο ή καταστροφή». Το πώς φτάσαμε σ’ αυτή την κατάσταση είναι γνωστό. Η αδυναμία της Ελλάδας να δανειστεί οδήγησε στην ψήφιση του Μνημονίου κι αυτή, με τη σειρά της, στα όσα ακολούθησαν. Η τρόικα, όμως, δεν είναι ένας τυπικός δανειστής, που ενδιαφέρεται μόνο να πάρει πίσω τα χρήματά του. Σε αντίθεση με το ελληνικό πολιτικό σύστημα, έχει συνολικό πολιτικό σχέδιο για την Ελλάδα. Είναι η γνωστή συνταγή του ΔΝΤ για την αναμόρφωση των υπερχρεωμένων κρατών μέσω της θεραπείας-σοκ. Δεδηλωμένος στόχος είναι η εσωτερική υποτίμηση. Η εσωτερική υποτίμηση δεν έχει σκοπό να διορθώσει υπαρκτές υπερβολές, αλλά να μετατρέψει την Ελλάδα σε χώρα ευκαιριών για το ευρωπαϊκό κεφάλαιο, με τη συρρίκνωση του κόστους εργασίας και τη μαζική εκποίηση δημόσιας περιουσίας και δημόσιων επιχειρήσεων. Θα ακολουθήσουν, βεβαίως, και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις και περιουσίες, αφού η κρίση θα τις απαξιώσει και θα εξωθήσει τους ιδιοκτήτες τους να τις ξεπουλήσουν. Κάποιοι θεωρούν τη συνταγή της τρόικας καταστροφική. Κάποιοι λίγοι όχι μόνο αναγκαίο κακό, αλλά και «ευλογία» – για να θυμηθούμε τον Πάγκαλο. Αυτό που κανείς δεν μπορεί βασίμως να αμφισβητήσει είναι το ότι τη χώρα την κυβερνά η τρόικα. Την κυβερνά με την έννοια ότι υπαγορεύει και τελικώς επιβάλλει την πολιτική. Η συζήτηση στους κόλπους του ευρωπαϊκού ιερατείου δεν αφορά, λοιπόν, στην επιβολή κηδεμονίας, αλλά στην αναβάθμιση της υφιστάμενης de facto κηδεμονίας σε de jure. Δεν πρόκειται για ασήμαντη αλλαγή. Η εγκατάσταση επιτρόπων στα υπουργεία θα καταστήσει την επιβολή της πολιτικής και τον έλεγχο της εφαρμογής της από έμμεσο σε άμεσο, μετατρέποντας τον υπουργό σε εκτελεστή εντολών, σ’ ένα είδος υπερ-γενικού διευθυντή. Εκτός αυτού, καταλυτικές θα είναι οι επιπτώσεις στο επίπεδο του πολιτικού συμβολισμού. Μπορεί το βαθιά ριζωμένο στο κόμμα του Μνημονίου σύνδρομο της εξάρτησης να αναγορεύει την εγκατάσταση επιτρόπων σε λύση, αλλά η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων πολιτών θα βιώσει το νέο καθεστώς ορατής και άμεσης κηδεμονίας ως προσβολή. Δεν είναι τυχαίο ότι, ενώ στην Ευρώπη υπάρχουν αρκετές φωνές που προειδοποιούν το ιερατείο να μην τσαλαπατήσει την εθνική υπερηφάνεια των Ελλήνων, η ελληνική άρχουσα τάξη φαίνεται να νιώθει πολύ άνετα στην αγκαλιά των κηδεμόνων. Σ’ αυτή, άλλωστε, κατέφευγε κάθε φορά που τα «σκάτωνε» και ερχόταν σε σύγκρουση με την υπόλοιπη κοινωνία.