Γεωπολιτική - Ανατολική Μεσόγειος

Του Στέφανου Κωνσταντινίδη*

Η Ανατολική Μεσόγειος είχε πάντοτε την στρατηγική της σημασία  και υπήρξε σταυροδρόμι μεγάλων πολτισμών και μεγάλων αυτοκρατοριών. Στις μέρες μας οι ραγδαίες εξελίξεις στην περιοχή  την κατέστησαν κέντρο παγκοσμίου ενδιαφέροντος. Από την μια η ανακάλυψη του φυσικού αερίου και η πιθανότητα ύπαρξης μεγάλων ποσοτήτων υδρογονανθράκων και από την άλλη  η  πολιτική αποσταθεροποίηση της περιοχής λόγω των πολλαπλών διενέξεων, δημιουργούν μια εκρηκτική κατάσταση.

Η βαθιά κρίση του αραβικού κόσμου επηρεάζει την σταθερότητα του χώρου και διασυνδέεται με  τις επεμβάσεις και τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων όπως  αυτά εκφράζονται από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Κίνα. Στον πόλεμο της Συρίας, την χαώδη κατάσταση στο Ιράκ και το Παλαιστινιακό προστέθηκε τώρα και η πολιτική κρίση στην Αίγυπτο, την μεγαλύτερη αραβική  χώρα με ηγετικό  ρόλο τόσο στην περιοχή όσο και στον αραβικό κόσμο. Η διένεξη για τα υποτιθέμενα πυρηνικά όπλα του Ιράν είναι πάντα ένα καυτό πρόβλημα, η Τυνησία αποσταθεροποιείται καθημερινά,  η Λιβύη  κυβερνάται από διάφορες ομάδες χωρίς ουσιαστικά να διαθέτει κεντρική κυβέρνηση και ο Λίβανος ζει στην σκιά  της συριακής κρίσης. Αλλά και όλες οι υπόλοιπες  χώρες της περιοχής, αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα ή μικρότερα προβλήματα.

Εκτός από τα εγγενή προβλήματα της περιοχής, ο ανταγωνισμός ανάμεσα στη Ρωσία και τις δυτικές χώρες, ιδιαίτερα ο ανταγωνισμός με τις ΗΠΑ, για την προστασία των συμφερόντων τους δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο. Η αντοχή του καθεστώτος Ασάντ στη Συρία ενδυναμώνει τόσο τη Μόσχα όσο και την Τεχεράνη και αποδυναμώνει τις ΗΠΑ και τους συμμάχους της. Η αντοχή του συριακού καθεστώτος ανέτρεψε επίσης τους τουρκικούς σχεδιασμούς αποδεικνύοντας ότι οι επιλογές  Ερντογάν-Νταβούτογλου υπήρξαν στρατηγικά λανθασμένες. Μετά δε την ανατροπή των ισλαμιστών στην Αίγυπτο, η Τουρκία είναι ο μεγάλος χαμένος της περιοχής. Η τουρκική στροφή προς τον αραβικό κόσμο και ειδικά προς τους ισλαμιστές της περιοχής όχι μόνο δεν απέδωσε για την Άγκυρα αλλά τις δημιουργεί τριβές στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και χειροτερεύει αυτές με το Ισραήλ. Εν τούτοις με κανένα τρόπο δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί η Τουρκία και ο ρόλος της στην περιοχή, δεδομένης της γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής της σημασίας και της υσχυρότατης στρατιωτικής της παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Το Ισραήλ με την σταθερή στήριξη της Δύσης και ιδιαίτερα των ΗΠΑ, παραμένει επίσης ένας πολύ ισχυρός παράγοντας για τις μελλοντικές εξελίξεις στην περιοχή.

Με όλες αυτές τις εξελίξεις η στρατηγική επιλογή της Κύπρου για την εγκαθίδρυση μιας ισχυρής σχέσης με το Ισραήλ είναι σωστή και εν μέρει μονόδρομος, δεδομένων των τουρκικών απειλών που δέχεται. Το δυστύχημα βεβαίως είναι ότι στην κατάσταση που βρίσκεται τόσο η Κύπρος όσο η  Ελλάδα, η σχέση αυτή κινδυνέυει να αποδειχθεί ετεροβαρής. Είναι γι’αυτό που χρειάζονται  λεπτοί χειρισμοί τόσο από την Κύπρο όσο και από τη Ελλάδα στην οικοδόμηση αυτής της σχέσης. Με κανένα τρόπο δεν θα πρέπει να διαταραχτούν οι παραδοσιακά καλές σχέσεις με τον αραβικό κόσμο. Αντίθετα Ελλάδα και Κύπρος θα μπορούσαν να αποτελέσουν γέφυρα επαφής του αραβικού κόσμου με το Ισραήλ. Στα προβλήματα εξάλλου της ΑΟΖ και της εκμετάλλευσης του ενεργειακού δυναμικού της Ανατολικής Μεσογείου, δεν αρκούν μόνο οι καλές σχέσεις με το Ισραήλ αλλά θα χρειαστεί η συνεργασία χωρών όπως η Αίγυπτος και ο Λίβανος.

Αν αληθεύουν οι υπολογισμοί των ειδικών ότι η Ανατολική Μεσόγειος θα αναδειχτεί προσεχώς ένας από του πιο σημαντικούς κόμβους παραγωγής ενέργειας, οι ανταγωνισμοί ανάμεσα σε μικρούς και μεγάλους παίκτες της περιοχής στα χρόνια που έρχονται θα γίνουν ακόμη οξύτεροι. Η  στρατηγική αναβάθμιση της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι δεδομένη αλλά για να επωφεληθεί από αυτή θα πρέπει να γίνουν οι αναγκαίες επιλογές συμμαχιών και να τηρηθούν λεπτές ισορροπίες με όλους τους δρώντες της περιοχής. Δεδομένης της τουρκικής εχθρότητας απενάντι στην Κύπρο και την Ελλάδα και τις προσπάθειες της Άγκυρας να εμποδίσει τις δύο χώρες από το να εκμεταλλευτούν τα ενεργειακά αποθέματα που διαθέτουν, η Λευκωσία και η Αθήνα δεν έχουν την πολυτέλεια να δημιουργήσουν και άλλους εχθρούς στην περιοχή. Αυτός είναι και ένας λόγος που επιβάλλει στην Κύπρο να παραμείνει εντός της Ευρωζώνης. Διότι χώρες όπως το Ισραήλ και η Ρωσία δεν θα επιδείκνυαν το ίδιο ενδιαφέρον για τη Κύπρο αν κάποια στιγμή βρισκόταν εκτός Ευρωζώνης.

*Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης.

email: stephanos.constantinides@gmail.com



Πηγή: Ο Φιλελεύθερος
Δημοσιεύτηκε στις 11/08/2013