Την εποχή της χούντας

Ένας εκδοτικός οίκος

Η Νανά Καλλιανέση ήταν η άλλη μεγάλη μορφή στο εκδοτικό στερέωμα κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Ανιψιά του γιατρού Γιώργου Παπανικολάου (Pap test), με θητεία στο Τρίκερι και στους μεταπολεμικούς τόπους εξορίας, είχε ιδρύσει το 1954 με τον άντρα της, τον δημοκράτη πλωτάρχη Νίκο Καλλιανέση, τις Εκδόσεις Κέδρος που κυβέρνησε μέχρι το 1985 συσπειρώνοντας τους σημαντικότερους λογοτέχνες της Αριστεράς.

Ο Κέδρος εξέδωσε προδικτατορικά την τριλογία «Ακυβέρνητες Πολιτείες» του Τσίρκα, εκεί κυκλοφόρησαν τα έργα τους ο Ρίτσος, ο Βάρναλης, η Αξιώτη και μετά το 1971 ο Φραγκιάς, ο Κοτζιάς, ο Κουμανταρέας, η Σαρρή, η Ζέη, η Δούκα, ο Αλεξάνδρου… «Η Νανά», γράφει σήμερα η Ξανθίππη Μίχα-Μπανιά, «ήταν η επιστήθια φίλη και το αποκούμπι των λογοτεχνών της Αριστεράς, των κατατρεγμένων από τους νικητές του Εμφυλίου αλλά και από τον εσωκομματικό πόλεμο». Τον πρώτο όμως καιρό μετά το πραξικόπημα, όταν το καθεστώς έκλεισε το Θεμέλιο (τον δραστήριο εκδοτικό οίκο και πολυπολιτιστικό κριό της ΕΔΑ, που διηύθυναν οι Μαλικιώσης, Δεσποτίδης), ο Κέδρος ήταν ο εκδοτικός οίκος που τραυματίστηκε σοβαρότερα από όλους. Τα περισσότερα βιβλία του απαγορεύτηκαν οπότε οι συγγραφείς του, αποφάσισαν να αντισταθούν σιωπώντας και στράφηκαν στις μεταφράσεις υψηλής ξένης λογοτεχνίας - Πιερ Ζαν Ζουβ, Λόουρι, Φόκνερ, Παβέζε, Ντοστογέφσκι κ.ά. Η στάση τους θα αλλάξει όμως σταδιακά από το 1969, μετά την δήλωση του Σεφέρη. Και με την παρακίνηση μεταξύ άλλων του Τσίρκα, θα σπάσουν τη σιωπή τους και θα συνεργαστούν με συγγραφείς από τον συντηρητικό πολιτικό χώρο (Ρούφος, Φραγκόπουλος) στην έκδοση των «18 Κειμένων» αντιδικτατορικής πνοής, που τυπώνονται από τη Νανά Καλλιανέση τον Δεκέμβριο του 1969, έναν μήνα μετά την άρση της προληπτικής λογοκρισίας. Σε 4 μήνες θα πουλήσουν 12.000 αντίτυπα και το εγχείρημα θα επαναληφθεί απρόσκοπτα με τα «Νέα Κείμενα» (1971) και τα «Νέα Κείμενα 2» (1972). Η Νανά Καλλιανέση ωστόσο θα συλληφθεί το 1974 ως εκδότρια κομμουνιστών, αλλά όταν θα επανέλθει θα απογειώσει τον Κέδρο στη Μεταπολίτευση. Η Μάρω Δούκα στο σχετικό κείμενο του «Αρχειοτάξιου», τη θυμάται «ωραία, αγέρωχη, χαμογελαστή» και υπογραμμίζει πως «αποστρεφόταν με φανατισμό όλα όσα ήταν αναγκασμένη να αποδέχεται και να υφίσταται ως επιχειρηματίας». Εκείνη η εποχή δεν ήθελε μάνατζερ, ήθελε ψυχή.