Ακόμη ένας οικονομολόγος μιλά για την Ελλάδα

Ποια μέτρα δεν πρέπει να συζητήσετε με την τρόικα

Τζέφρι Σακς, οικονομολόγος

Είναι η ώρα να κάνετε τα πράγματα σωστά και οι εταίροι να δώσουν κατάλληλη βοήθεια  Της Ελενης Βαρβιτσιωτη «Εχετε μιάμιση ώρα για να δείτε το Μουσείο της Ακρόπολης», μας  λέει ο κ. Στέλιος Ζαββός, πρόεδρος του Harvard Business Club  στην Ελλάδα, αλλά και οικοδεσπότης και φίλος ενός από τους  πιο διάσημους οικονομολόγους του κόσμου, του Τζέφρι Σακς. Και βέβαια, μιάμιση ώρα μαζί με τον Τζέφρι Σακς είναι «πολυτέλεια», αν σκεφτεί κανείς ότι ο καθηγητής του Columbia University κατάφερε στις (μόλις) 36 ώρες που βρέθηκε στην Αθήνα να δώσει μία ομιλία εκφράζοντας  την άποψή του και καταθέτοντας την εμπειρία του για το πώς μπορεί η Ελλάδα να βγει από την κρίση, δείπνησε με κορυφαίους επιχειρηματίες της χώρας, συναντήθηκε με τον υπουργό Οικονομικών Γιάννη Στουρνάρα, ενώ είχε και τηλεφωνική επικοινωνία με την διευθύντρια  του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, Κριστίν Λαγκάρντ. Και βέβαια, η τοποθέτησή του για την κατάσταση  στη χώρα μας και για το «πώς θα βγούμε από την κρίση» αποκτά επιπρόσθετο ενδιαφέρον καθώς ο κ. Σακς  είναι ειδικός σύμβουλος του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ Μπαν Κι Μουν, ενώ έχει διατελέσει  στο παρελθόν σύμβουλος σε δεκάδες κυβερνήσεις  χωρών που αντιμετώπιζαν οικονομικά προβλήματα  και θεωρείται ειδήμων σε θέματα χρέους. Βρισκόμαστε με τον κ. Σακς στο Σύνταγμα και περπατώντας στα σοκάκια της Πλάκας ξεκινάμε τη συζήτηση. «Ξέρεις, είμαι πολύ αισιόδοξος για την Ελλάδα, γιατί έχετε ανθρώπους με ταλέντο, μία από τις ομορφότερες  χώρες του κόσμου, την πιο υγιεινή διατροφή παγκοσμίως, ενώ διαθέτετε ενεργειακά αποθέματα αναξιοποίητα. Και εκτός από  όλα αυτά, έχετε γεννήσει τον δυτικό πολιτισμό, παγκοσμίως όλοι σας ξέρουν και όλοι θέλουν να σας επισκεφθούν γι’ αυτόν τον λόγο. Προχθές ήμουν στο Βατικανό για να συναντήσω τον Πάπα. Ξέκλεψα λίγη ώρα από το πρόγραμμά μου για να δω τον πίνακα του Ραφαήλ “Η σχολή των Αθηνών”. Ηθελα να ρίξω ξανά μια ματιά στον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη και τον Σωκράτη.  Αυτές οι προσωπικότητες της Ιστορίας είναι  και ο βασικός λόγος που θα έρχονται πάντα άνθρωποι στη χώρα σας». Αν και καταλαβαίνω τον ενθουσιασμό του, η αισιοδοξία  του μου φαίνεται λίγο υπερβολική, ειδικά όταν περνάμε  από μια σειρά άδειων καταστημάτων «προς ενοικίαση». Ο ίδιος, όμως, με διαψεύδει, καθώς φαίνεται να είναι πολύ καλά ενημερωμένος για ό,τι έχει συμβεί στη χώρα μας.  «Νομίζω ότι αυτή η μακρά και βαθιά συστολή της οικονομίας που ζείτε είναι μοναδική στον κόσμο. Ζείτε ως χώρα το Κραχ του 1929. Ρεαλιστικά, έχετε φτάσει στον πάτο· και εννοώ ότι από εδώ και εμπρός υπάρχει η προοπτική για ανάκαμψη και μια καλύτερη ζωή. Τώρα είναι η ώρα να κάνετε  τα πράγματα σωστά και οι εταίροι σας να σας δώσουν την κατάλληλη βοήθεια». Με την έκφραση «σωστά πράγματα» ο κ. Σακς εννοεί βασικά ένα ζητούμενο το οποίο τονίζει με όποια ευκαιρία βρει στη συζήτησή μας και αυτό δεν είναι άλλο από τις εξαγωγές. «Ξέρετε, άκουσα από πολλούς εδώ  στην Ελλάδα να λένε ότι η Γερμανία πρέπει να καταναλώσει  περισσότερο για να πωλήσει και η Ελλάδα με τη σειρά της περισσότερο ή ότι αν η Γερμανία δεν μειώσει το εμπορευματικό  της πλεόνασμα, η Ελλάδα δεν θα καταφέρει να μειώσει  το εμπορευματικό της έλλειμμα. Αυτό θα ίσχυε αν η Ευρωζώνη ήταν ένα κλειστό σύστημα που μπορούσες μόνο να εξάγεις στα κράτη-μέλη της. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται  τη Γερμανία ή την Ιταλία για να πωλήσει τα προϊόντα της.  Η Ελλάδα πρέπει να κοιτάξει στη Μέση Ανατολή αλλά και στην Κίνα». Φτάνοντας στο προαύλιο του Μουσείου της Ακρόπολης, κάτω από το γυάλινο δάπεδο της εισόδου στο οποίο πατάμε, διακρίνεται μια γυναίκα να δουλεύει με γάντια και μάσκα στο ψηφιδωτό  που ήρθε στο φως όταν χτιζόταν το μουσείο. «Αυτό ακριβώς σου έλεγα. Τα θεμέλια αυτής της χώρας είναι πολύ βαθιά  και τώρα ήρθε η ώρα να κοιτάξετε έξω», συμπληρώνει γελώντας. «Εσείς μπορεί να ζείτε τις συνθήκες του Κραχ του 1929, όμως  αυτό δεν το βιώνει ολόκληρη η παγκόσμια οικονομία, όπως  συνέβη τη δεκαετία του ’30. Η αγορά είναι εκεί έξω και είναι τεράστια. Αυτή τη στιγμή, η παγκόσμια οικονομία αθροίζεται σε 90 τρισεκατομμύρια δολάρια και σε αυτήν η Ελλάδα έχει ένα πολύ μικρό κομμάτι». Για τον Τζέφρι Σακς είναι εντυπωσιακό ότι ακόμα και η Κίνα  με 1,3 δισεκατομμύρια κατοίκους, «100 φορές πάνω  από τον πληθυσμό της Ελλάδας», όπως τονίζει, δεν κοιτάει την εσωτερική της κατανάλωση αλλά βασίζει την οικονομία της στις εξαγωγές. «Αν η Κίνα με τέτοια εγχώρια αγορά  κοιτάει έξω, είναι τρελό να μην κοιτάτε εσείς...». Ο πρωθυπουργός να αναλάβει τη διπλωματία των εξαγωγών Για τον κορυφαίο Αμερικανό οικονομολόγο συνιστά ιδιαίτερα σημαντική στρατηγική ο ίδιος ο πρωθυπουργός της Ελλάδας να «προωθήσει» τους κορυφαίους Ελληνες επιχειρηματίες στο εξωτερικό και να γίνει ο υπεύθυνος για τη διπλωματία των εξαγωγών.  «Ο πρωθυπουργός σας πρέπει να συστήσει τους επιχειρηματίες σας στη Μέση Ανατολή, στην Αφρική και την Ασία». Παράλληλα, να κατανοήσουν όλοι ότι η εποχή που περίμενες από το κράτος  να σου δημιουργήσει ευκαιρίες ανήκει πια στο παρελθόν, «σήμερα οι αγορές είναι εκεί έξω και πρέπει να βγείτε να τις κερδίσετε». Μπαίνοντας στο Μουσείο της Ακρόπολης και μπροστά σε μια γιγαντιαία οθόνη Samsung, o κ. Τζέφρι Σακς θυμάται το παράδειγμα της Κορέας. «Η Νότια Κορέα πέρασε μια τεράστια οικονομική κρίση το 1997. Οταν πήγα  εκεί, οι Κορεάτες επιχειρηματίες ήταν σίγουροι ότι θα ξεπεράσουν την κρίση πολύ γρήγορα. Εγώ, ωστόσο, δεν  καταλάβαινα από πού αντλούσαν αυτή την αισιοδοξία. “Σε λίγα χρόνια θα αποκτήσουμε τεράστιο πλεόνασμα και θα  ξεπληρώσουμε το χρέος μας”, μου έλεγαν με σιγουριά. Ηταν θέμα ψυχολογίας και πολύ σκληρής δουλειάς. Είχαν τη θέληση να κοιτάξουν και να βγουν έξω και να κατακτήσουν τις αγορές, ενώ συγχρόνως αποφάσισαν να ρίξουν το βάρος τους στις νέες τεχνολογίες». Και όντως λίγοι θα περίμεναν πριν από μερικά χρόνια ότι η κορεατική Samsung θα ξεπερνούσε την τότε πανίσχυρη Nokia και θα συναγωνιζόταν την Apple. «Νομίζω ότι το μοντέλο της Κορέας είναι πολύ σημαντικό  και χαρακτηριστικό για την Ελλάδα, γιατί και οι ίδιοι βρίσκονταν  σε πολύ βαθιά οικονομική κρίση αλλά τώρα έχουν μια οικονομία  που έχει εκτοξευθεί». Ομως, όπως η Νότια Κορέα αποφάσισε να ρίξει το βάρος της  στην τεχνολογία, έτσι κατά τη γνώμη του κ. Σακς είναι ιδιαίτερα  σημαντικό η Ελλάδα να ρίξει το βάρος της ανάπτυξης σε έναν  άλλο τομέα, την ενέργεια. «Η Ευρώπη πρέπει να ξανασκεφτεί  το ενεργειακό της σύστημα και να επικεντρώσει το βάρος της στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας συνδέοντας τέτοιες  πηγές από τη Βόρεια Αφρική και την Νοτιοανατολική Ευρώπη στην υπόλοιπο ήπειρο. Σε αυτόν τον τομέα η Ελλάδα μπορεί να διαδραματίσει έναν πολύ σημαντικό ρόλο. Εχετε τεράστιες  δυνατότητες παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Αλλά αυτό βέβαια επιτυγχάνεται στρατηγικά μόνο μέσα από ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό σχέδιο, για την εκπλήρωση  του οποίου δυστυχώς πολλά λέγονται αλλά λίγα γίνονται. Η Ελλάδα πρέπει να πιέσει τους Ευρωπαίους εταίρους της προς αυτή την κατεύθυνση». Η μείωση επιτοκίου είναι πιο πιθανό να  προκριθεί από το «κούρεμα» Εκτός από τις εξαγωγές και την αξιοποίηση των ενεργειακών αποθεμάτων της χώρας μας, ο κ. Τζέφρι Σακς τονίζει  ότι για να επιτευχθεί το ταχύτερο δυνατόν η ανάπτυξη, βασική προϋπόθεση είναι και η μείωση του χρέους της Ελλάδας άμεσα.  Ο ίδιος ξεκαθαρίζει ότι «κούρεμα» και μείωση του επιτοκίου  δανεισμού είναι το ίδιο πράγμα, όμως «το κεντρικό ερώτημα είναι ποιο θα είναι το τελικό ποσό που θα πληρώσει η Ελλάδα  στους δανειστές της αλλά και για πόσα χρόνια. Νομίζω  ότι μια μείωση επιτοκίου είναι πιο πιθανή να προκριθεί  για πολιτικούς λόγους και εκεί έχει σημασία η Ελλάδα να διαπραγματευθεί πολύ προσεκτικά». Ο «συμβιβασμός» Ο κ. Σακς, που ασχολείται με το «υπερβολικό χρέος» κρατών από τη δεκαετία του ’80, απέδειξε μαθηματικά στις περιπτώσεις των χωρών της Λατινικής Αμερικής  ότι «αν οι πιστωτές είναι πολύ σκληροί με τους οφειλέτες, τότε  οι πιστωτές θα χάσουν, ενώ ένας λογικός συμβιβασμός  των δύο πλευρών ωφελεί και τις δύο πλευρές». Ο ίδιος υπογραμμίζει την ανάγκη μιας «λογικής λύσης» για το χρέος της Ελλάδας, που θα επιτρέψει στη χώρα να επιστρέψει  σύντομα στην ανάπτυξη. Ο κ. Σακς, που υπήρξε και σύμβουλος του πρώην πρωθυπουργού  Γιώργου Παπανδρέου στο ζήτημα του χρέους το 2011, θυμάται  ότι η στάση της Ευρώπης απέναντι στην Ελλάδα τότε ήταν αρκετά κοντόφθαλμη. «Είχα παρακολουθήσει  και εγώ εκείνη τη χρονιά τις συνεδριάσεις στο Συμβούλιο  της Ευρώπης και έβλεπα ότι δεν γινόταν πραγματική  συζήτηση ανάμεσα στα κράτη-μέλη. Η Γερμανία απλά μιλούσε για το πώς πρέπει να γίνουν τα πράγματα αλλάζοντας  όμως γνώμη για τη μέθοδο πολύ συχνά. Οι υπόλοιπες  χώρες απλά ακολουθούσαν, χωρίς, ωστόσο, να υπάρχει ένας πραγματικός διάλογος». Ο ίδιος θυμάται ακόμα ότι έως και το 2011 το κλίμα που επικρατούσε στην Ευρώπη για τη χώρα μας ήταν ιδιαίτερα αρνητικό. «Στην ατμόσφαιρα πλανιόταν  η αίσθηση ότι οι εταίροι σας είχαν εξαπατηθεί από την Ελλάδα με τα λάθος στατιστικά κ.λπ. Το δυσκολότερο, κατά τη γνώμη μου τότε, ήταν ότι η Ελλάδα είχε μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση χωρίς όμως να έχει τον έλεγχο της οικονομίας της». Για τον κ. Σακς ήταν πολύ σημαντικό ότι σταμάτησε  να επικρέμαται πάνω από την Ελλάδα η απειλή για μια πιθανή έξοδο της χώρας από το ευρώ. «Από τη στιγμή που η καγκελάριος Αγκελα Μέρκελ αποφάσισε ότι ήθελε ένα βιώσιμο ευρώ, οι Ελληνες  ψήφισαν την παραμονή τους στο κοινό νόμισμα  και ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Μάριο Ντράγκι, διόρθωσε τη νομισματική πολιτική της ΕΚΤ, μπορούμε πλέον να μιλάμε για ένα θετικό αποτέλεσμα που σύντομα θα φανεί». Συγχρόνως, στην άλλη όχθη του Ατλαντικού, η αντιμετώπιση  της ελληνικής κρίσης δεν είναι κάτι που βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα της αμερικανικής κυβέρνησης, εκτιμά ο διάσημος  οικονομολόγος. «Εφόσον οι ΗΠΑ δεν χρηματοδοτούν το  ελληνικό χρέος, δεν διαδραματίζουν ρόλο σε καμία  διαπραγμάτευση. Είναι, βεβαίως, οι ΗΠΑ μια ισχυρή  φωνή μέσα στο ΔΝΤ, αλλά δεν είναι αυτό που ήταν πριν  από είκοσι χρόνια η Αμερική. Εχει και τα δικά της  προβλήματα να λύσει...». Αγγίζοντας το ζήτημα κατά πόσον η τρόικα έχει θέσει  την ανάπτυξη στην «εξίσωση» της εξόδου της Ελλάδας από την κρίση, ο κ. Σακς ήταν αρκετά κριτικός. «Η τρόικα συμπεριφέρεται περισσότερο σαν ένας αστυνόμος και όχι σαν φορέας χάραξης πολιτικής. Πολλές φορές κάνουν λάθη, αλλά η Ελλάδα πρέπει να προβάλει το δικό της  πλαίσιο λέγοντας με σαφήνεια τι θέλει να κάνει, ικανοποιώντας τα κριτήρια της τρόικας από τη μια, αλλά χωρίς να της επιτρέπει να μπαίνει σε διαδικασία μικροδιαχείρισης. Εσείς πρέπει να ορίζετε το πρόγραμμά σας και να τους το θυμίζετε αυτό ξανά και ξανά». Ελαφρύνσεις Γι’ αυτό, και για τον κορυφαίο οικονομολόγο είναι σημαντικό  να γίνουν και ορισμένες μεταρρυθμίσεις που η τρόικα μπορεί  και να μην τις εγκρίνει αρχικά. «Δώστε φορολογικές  ελαφρύνσεις σε καινούργιες επιχειρηματικές προσπάθειες, μειώστε  τον φόρο επιχειρήσεων εξισορροπώντας τον με  υψηλότερο ΦΠΑ, επιδοτήστε την εργασία των νέων  τους πρώτους 36 μήνες», λέει χαρακτηριστικά στην «Κ» ο κ. Σακς. «Αυτά είναι πολιτικές  που δεν πρέπει να τις διαπραγματευτείτε  με την τρόικα. Το γεγονός ότι αυτή τη στιγμή έχετε 60% ανεργία στους νέους σάς δίνει το πιο  δυνατό επιχείρημα σε οποιαδήποτε διαπραγμάτευση». Η συνάντηση Λόγω του περιορισμένου χρόνου του καθηγητή  Τζέφρι Σακς στην Αθήνα, το γεύμα «μετατράπηκε» σε ξενάγηση στο Μουσείο της Ακρόπολης. Το μόνο που... καταφέραμε να πιούμε ήταν από  ένα μπουκαλάκι νερό κατά τη διάρκεια της περιήγησής μας. Oι σταθμοί του 1954 Γεννιέται στο Ντιτρόιτ. 1983 Καθηγητής Οικονομικών στο Harvard. 1985 Σύμβουλος στην κυβέρνηση της Βολιβίας που αντιμετώπιζε υπερπληθωρισμό και δεν μπορούσε να καταβάλει το χρέος της στο ΔΝΤ. Αφού ακολουθήθηκε  το σχέδιό του, ο πληθωρισμός σχεδόν μηδενίστηκε. 1989 Οικονομικός σύμβουλος της πολωνικής κυβέρνησης.  Ηταν ο αρχιτέκτονας της μετάβασης από  την κομμουνιστική οικονομία στην ελεύθερη αγορά. 1991-1993 Οικονομικός σύμβουλος Σλοβενίας, Εσθονίας και Ρωσίας. 1995 Ξεκίνησε εκστρατεία για την «έξοδο της Αφρικής από τη φτώχεια» σε συνεργασία με την κυβέρνηση Κλίντον. 2002 Διευθυντής του Earth Institute στο Columbia University. 2002-2006 Διευθυντής του UN Millennium Project για τη μείωση της ακραίας φτώχειας στην Αφρική. 2005 Εκδίδει το βιβλίο «Το τέλος της φτώχειας». 2007 Σύμβουλος του γ.γ. του ΟΗΕ Μπαν Κι Μουν. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ  03/11/2013