Λογοτεχνία - Ιωάννα Καρυστιάνη: "Πρέπει να αγωνιστούμε για να μην μας πνίξει το κύμα"

Το βιβλίο που κέρδισε Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος και πούλησε περισσότερα από 100 χιλιάδες αντίτυπα επανακυκλοφορεί και μεταφέρεται στο σινεμά απ’ τον Παντελή Βούλγαρη. Η Ιωάννα Καρυστιάνη, μια απ’ τις σημαντικότερες συγγραφείς της Ελλάδας, μιλά για τα κύματα της εποχής, για την ανεργία και την παντοτινή αγάπη για τη χώρα της.

 

Συνέντευξη: Πιερής Παναγή

Ήταν εύκολη η μετατροπή ενός βιβλίου σας όπως η «Μικρά Αγγλία» σε σενάριο ταινίας; Ποτέ δεν είχα στο μυαλό μου ότι θα μπορούσε να μεταφερθεί ένα πεζό κείμενό μου στη μικρή ή τη μεγάλη οθόνη. Η μάχη την ώρα που γράφεις είναι να μπορέσεις να φτιάξεις ένα καλό πεζογράφημα. Αυτός είναι ο στόχος και η σφοδρή επιθυμία. Να τα καταφέρεις εκεί.
 

   Και στην μεταφορά του στο σινεμά; Ποιος ήταν ο στόχος; Έπρεπε να δώσω προσοχή σε δυο πράγματα: να καταφέρω να κρατήσω τη βασική πλοκή του βιβλίου και να εμπιστευτώ τον σκηνοθέτη και τους συνεργάτες του. Γιατί όταν τελειώνει ένα σενάριο το πράγμα δεν τελειώνει εκεί. Πρέπει να έχεις αδημονία, προσδοκία, περιέργεια για όλο αυτό που μπορούν να συνεισφέρουν όλοι οι συντελεστές. Και ομολογώ πως το αποτέλεσμα βγήκε καλύτερο απ' ό,τι μπορούσα να φανταστώ.
 

   Πώς ξεκίνησε η ιδέα να γίνει ταινία; Η ιδέα ήρθε απ' τους ίδιους τους κατοίκους. Ένα βράδυ στην Άνδρο, σε χαλαρή ατμόσφαιρα, ο δήμαρχος, ο αντιδήμαρχος και μερικοί Ανδριώτες μας πρότειναν να το κάνουμε. Μετά από παραίνεση του Παντελή (σ.σ. Βούλγαρη) ανέλαβα να γράψω το σενάριο. Δεν σας κρύβω πως θα προτιμούσα κάποιος άλλος να το κάνει γιατί είχα ένα φόβο πώς θα αντιμετώπιζα ένα υλικό που μέσα μου δουλεύει ακόμα ως πεζό. Τελικά όμως λειτούργησε καλά και έδεσε η μαγιά.
 

   Η Ελλάδα και οι άνθρωποι που περιγράψατε πριν 16 χρόνια στο βιβλίο σας έχουν κοινά στοιχεία με τη χώρα και τους ανθρώπους τού σήμερα; Στο βιβλίο μιλάω για το κόστος της υποταγής. Οι κόρες υποτάσσονται στη μάνα και η μάνα στις κοινωνικές, ασφυκτικές επιταγές της εποχής. Υπάρχει μάλιστα και μια κομβική, θεσπέσια, ναυτική έκφραση, το «όποιος πνίγηκε μετάνιωσε». Αυτό το τελευταίο αφορά σήμερα τους Έλληνες, τους Κύπριους και όλους τους Νότιους της Ευρώπης περισσότερο παρά ποτέ, μιας και η διχαστική κυρία Μέρκελ μας βάφτισε αποδιοπομπαίους τράγους. Πρέπει λοιπόν να αγωνιστούμε για να μη μας πάρει το κύμα και πνιγούμε. Κοινό με τότε είναι και η μοίρα των ανδρών για μεροκάματο στους μακρινούς και επικίνδυνους ωκεανούς, ενώ σήμερα υπάρχει ένα άλλου είδους φευγιό.
 

   Η μετανάστευση ως απόρροια της αυξημένης ανεργίας. Ακριβώς… Οι κυβερνήσεις αντί να αντιμετωπίσουν την ανεργία και να ανοίξουν τα εργοστάσια για να δουλέψει ο κόσμος, επιλέγουν να ανοίξουν ένα εργοστάσιο που παράγει διαβατήρια. Σφραγίζουν και έξω απ' την πόρτα. Θα έλεγα όμως να διαφυλάξουμε κάτι πολύ βασικό. Δεν πρέπει να αφήσουμε το φορτίο το τεράστιο που μας αναγκάζει να υπολογίζουμε συνεχώς χρέη, φόρους και υποχρεώσεις, να στεγνώσει ό,τι συνιστά μια ανθρώπινη ύπαρξη. Ζούμε σε μια εποχή όπου η εκτυφλωτική κρίση καταυγάζει παθογένειες και αδηφάγα συμφέροντα, αλλά αυτό δεν πρέπει να πνίξει τις ανάγκες τις ανθρώπινες για αισθήματα πλούσια και δυνατά όπως η αγάπη, η φιλιά, η αλληλεγγύη, ο σεβασμός. Τα συναισθήματα είναι σωθικά της ανθρώπινης ύπαρξης και τα υλικά που πλάθουν μια πλήρη προσωπικότητα.
 

   Μπορεί ένας συγγραφέας, ένας άνθρωπος που ασχολείται με την τέχνη, να  μείνει ανεπηρέαστος απ' αυτή την περιρρέουσα ατμόσφαιρα; Καμιά φορά με καταβάλει αυτή η μαυρίλα, γιατί άνθρωπος είμαι και δεν έχω πάντα το κουράγιο. Αισθάνομαι λοιπόν να με κατακλύζει μια τρομερή αγωνία και μια αίσθηση ματαιότητας. Αναρωτιέμαι τι νόημα έχει να γράψω άλλο ένα μυθιστόρημα όπου να επιμένω σε μια διεισδυτική ματιά στην ανθρώπινη ύπαρξη και περιπέτεια. Έρχεται αυτός ο ωμός ρεαλισμός της οικονομικής καταστροφής που κατακλύζει τις ζωές ολονών. Δεν είναι εύκολο να συγκεντρωθείς.
 

   Και πώς το αντιμετωπίζετε; Σκέφτομαι ότι η τέχνη ακόμα και στα δύσκολα μπορεί να λειτουργήσει σαν σύμμαχος. Παρηγορητικά και εμψυχωτικά. Να εμβαθύνεις τον προβληματισμό σου για τα ανθρώπινα. Στη «Μικρά Αγγλία» μιλάω για τα βαθιά νερά της ανθρώπινης περιπέτειας και τα μεγάλα κύματα που σαρώνουν τις ζωές των ηρώων. Σήμερα για άλλη μια φορά πρέπει να κολυμπήσουμε στα βαθιά. Όλη η Ιστορία μας είναι γεμάτη τραγικά γεγονότα: πολέμους, εμφυλίους, καταστροφές, μετανάστευση, δικτατορία. Κάποιοι θέλουν να πιστέψουμε πως η μοίρα του Έλληνα είναι η φτώχια και η δυστυχία. Είμαστε όλοι αμαρτωλοί και οι μόνοι αναμάρτητοι είναι οι άνθρωποι του πολιτικού συστήματος που ξέρουμε πως είναι ένοχοι και πως δεν είναι σε θέση ή δεν έχουν το πολιτικό ανάστημα να πάρουν τις τύχες της χώρας στα χέρια τους.
 

   Μπορεί να αλλάξει αυτό; Οι κυβερνήσεις, το ευρωπαϊκό ιερατείο και το ΔΝΤ βρίσκουν και κάνουν. Όταν υπάρξει μαζική αντίδραση και αντίσταση κάπου θα υπάρξει και μια αναχαίτιση. Ο κόσμος όμως είναι σε μια περίοδο μαζικής κατάθλιψης και μοιρολατρίας.
 

   Είμαστε όλοι μπερδεμένοι… Λέμε ότι δεν υπάρχει σχέδιο ούτε απ' την κυβέρνηση ούτε απ' την αντιπολίτευση. Για να υπάρξει έπεται της ύπαρξης ενός στόχου. Αυτός ο στόχος όμως δεν υπάρχει, εξ ου και δεν φτιάχνεται το σχέδιο. Αρπαζόμαστε απ' ό,τι κάτσει! Τώρα είχαμε τον τουρισμό. Με τα προβλήματα στην Αίγυπτο και την Τουρκία επωφεληθήκαμε εμείς. Μπορεί όμως μια οικογένεια, μια χώρα να στηριχθεί μόνο σε αυτό; Αύριο τι θα γίνει; Χώρες όπως η δικιά σας και η δικιά μου έχουν πολλές δυνατότητες. Υπάρχουν πλουτοπαραγωγικές πηγές, κόσμος με μυαλό και ευρηματικότητα και με όρεξη να δουλέψει. Απ' την άλλη είναι και η λάσπη πάνω μας. Η λάσπη που λέει πως οι Έλληνες είναι τεμπέληδες και διεφθαρμένοι γιατί έτσι μας βάφτισε ο Γιωργάκης Παπανδρέου παίρνοντας στο λαιμό του μια ολόκληρη χώρα. Μελέτες όμως της Eurostat δείχνουν το πόσο σκληρά δουλεύουν οι Έλληνες και πόσο χαμηλά αμείβονταν όλα τα προηγούμενα χρόνια σε σχέση με άλλους.
 

   Υπήρξαν όμως λάθη και παραλήψεις και απ' το λαό. Στις τωρινές συνθήκες δεν μπορώ να παρά να αγαπώ αυτό τον τόπο. Δεν μπορώ να επιμείνω στ' αθάνατα κουσούρια, στην έλλειψη υποδομών, στο σκουπιδομάνι. Η κατάσταση υπερβαίνει αυτές τις χρόνιες εντυπώσεις. Γι' αυτό, για να μπορέσουμε να γυρίσουμε τη σελίδα, υπάρχει μια πολύ βασική προϋπόθεση. Να ανακτήσουμε την αξιοπρέπεια μας. Ένας κόσμος που αισθάνεται ένοχος, όταν ταπεινώνεται συλλήβδην μια ολόκληρη χώρα, αυτό δεν μπορεί να λειτουργήσει θετικά. Δυστυχώς η σημερινή Αθήνα είναι ζωντανή δυσφήμηση του πολιτικού συστήματος Ελλάδας κι Ευρωπαϊκής Ένωσης. 

Πηγή: Ο Φιλελεύθερος

Δημοσιεύτηκε στις 28/10/2013