Ιαν Μπουρούμα
Είναι εύκολο να μισήσεις τον Ράτκο Μλάντιτς. Στην αρχή, όχι μόνο μιλούσε και συμπεριφερόταν, αλλά επίσης έμοιαζε σαν κακοποιός, ένας ψυχοπαθής που θα μπορούσε να σου βγάλει έτσι απλά τα νύχια από τα δάκτυλα σου. Ανάμεσα στις βιαιότητες που έχει διαπράξει, ο «Χασάπης της Βοσνίας» είναι υπεύθυνος, το καλοκαίρι του 1995, για την μαζική δολοφονία 8.000 άοπλων βόσνιων μουσουλμάνων, αντρών κι έφηβων αγοριών, στα δάση γύρω από την πόλη Σρεμπρένιτσα.
Η είδηση της σύλληψης του στο σέρβικο χωριό Λαζάρεβο προκάλεσε ικανοποίηση, αφού με τη σύλληψη του, η Σερβία έδειξε πως μπορεί να χαίρει σεβασμού και πως σύντομα μπορεί να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ωστόσο, η επερχόμενη δίκη του Μλάντιτς εγείρει κάποια σοβαρά ερωτήματα. Κατά πρώτον, γιατί η δίκη του δεν μπορεί να γίνει στο Βελιγράδι και προτιμήθηκε το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης; Και, κυρίως, είναι φρόνιμο να τον κατηγορήσουμε, εκτός από εγκλήματα πολέμου κι εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, και για γενοκτονία;
Το πρόβλημα με τον όρο «γενοκτονία» είναι πως είναι πολύ θολός. Ο όρος αναφέρεται σε «πράξεις που έγιναν με στόχο να καταστραφεί, μερικώς ή ολικώς, μια εθνική, φυλετική ή θρησκευτική ομάδα ανθρώπων». Η έμφαση δίνεται στη λέξη «στόχο» κι όχι στον αριθμό των ανθρώπων που σφαγιάστηκαν. Γιατί με τη λογική αυτή, και ο Μάο Τσε Τουνγκ δολοφόνησε 40 εκατομμύρια κινέζους, αλλά ουδέποτε είχε σκοπό να κάνει εθνικές εκκαθαρίσεις. Σε αντίθεση με τον Χίτλερ, που όντως ειχε βάλει ως στόχο του να αφανίσει κάθε Εβραίο, αντρα, γυναίκα ή παιδί.
Η σφαγή στη Σρεμπρένιτσα φέρνει και μνήμες από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το Τάγμα των Ολλανδών της δύναμης του ΟΗΕ που βρισκόταν εκεί, ειχε υποσχεθεί να προστατεύσει τον μουσουλμανικό πληθυσμό από τυχόν επίθεση των δυνάμεων του Μλάντιτς. Η υπόσχεση τους ήταν αποτέλεσμα τύψεων επειδή, 50 χρόνια πριν, είχαν κάνει τα στραβά μάτια όταν οι Ναζί έστειλαν τα δυο τρίτα των εβραίων της Ολλανδίας στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Κι όμως, και σε αυτήν την περίπτωση απέτυχαν να προστατεύσουν τον πληθυσμό, αφού παρέδωσαν τους κατοίκους της πόλης στις πολύ μεγαλύτερες, αριθμητικά, δυνάμεις του Μλάντιτς.
Οπότε, τι ακριβώς συνιστά «γενοκτονία»; Ο Μπερνάρ Κουσνέρ, ιδρυτής των «Γιατρών Χωρίς Σύνορα», ειχε ζητήσει μια διεθνή στρατιωτική επέμβαση στη Νιγηρία το 1970, επειδή πίστευε πως η σφαγή των μελών της φυλής Ιμπο από τον νιγηριανό στρατό καθιστούσε «γενοκτονία». Όμως, άλλοι είδαν απλώς έναν εμφύλιο πόλεμο να μαίνεται και μια οποιαδήποτε στρατιωτική επέμβαση από τις ξένες δυνάμεις θα έκανε τα πράγματα χειρότερα.
Ο κόσμος μας θα ήταν πολύ πιο απλός αν επιλέγαμε να τα δούμε όλα είτε άσπρα είτε μαύρα. Και η δίκη του Μλάντιτς ενθαρρύνει ακόμη περαιτέρω μια τέτοια οπτική. Θα δικαστεί για γενοκτονία, επειδή το έκριναν έτσι το Ανώτατο Δικαστήριο του ΟΗΕ για την πρώην Γιουγκοσλαβία και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Με τον τρόπο αυτό όμως, θολώνουμε ακόμη περισσότερο τα νερά όσον αφορά στον όρο «γενοκτονία».
Ο Μλάντιτς σίγουρα έκανε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις εναντίον βόσνιων μουσουλμάνων, οι οποίες όμως δεν είναι το ιδιο με τον όρο «γενοκτονία». Και παρόμοια θολή ορολογία βοηθάει ώστε στο μέλλον να συμβούν κι άλλοι πόλεμοι καθώς και περαιτέρω στρατιωτικές επεμβάσεις. Με το να ανακαλούμε τοσο συχνά το φάντασμα του Χίτλερ, ουσιαστικά εξευτελίζουμε το μέγεθος των βιαιοτήτων που διέπραξε.
*O Ιαν Μπουρούμα είναι καθηγητής Δημοκρατίας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Κολέγιο Μπαρντ και συγγραφέας του βιβλίου «Taming The Gods: Religion and Democracy on Three Continents».
Είναι εύκολο να μισήσεις τον Ράτκο Μλάντιτς. Στην αρχή, όχι μόνο μιλούσε και συμπεριφερόταν, αλλά επίσης έμοιαζε σαν κακοποιός, ένας ψυχοπαθής που θα μπορούσε να σου βγάλει έτσι απλά τα νύχια από τα δάκτυλα σου. Ανάμεσα στις βιαιότητες που έχει διαπράξει, ο «Χασάπης της Βοσνίας» είναι υπεύθυνος, το καλοκαίρι του 1995, για την μαζική δολοφονία 8.000 άοπλων βόσνιων μουσουλμάνων, αντρών κι έφηβων αγοριών, στα δάση γύρω από την πόλη Σρεμπρένιτσα.
Η είδηση της σύλληψης του στο σέρβικο χωριό Λαζάρεβο προκάλεσε ικανοποίηση, αφού με τη σύλληψη του, η Σερβία έδειξε πως μπορεί να χαίρει σεβασμού και πως σύντομα μπορεί να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ωστόσο, η επερχόμενη δίκη του Μλάντιτς εγείρει κάποια σοβαρά ερωτήματα. Κατά πρώτον, γιατί η δίκη του δεν μπορεί να γίνει στο Βελιγράδι και προτιμήθηκε το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης; Και, κυρίως, είναι φρόνιμο να τον κατηγορήσουμε, εκτός από εγκλήματα πολέμου κι εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, και για γενοκτονία;
Το πρόβλημα με τον όρο «γενοκτονία» είναι πως είναι πολύ θολός. Ο όρος αναφέρεται σε «πράξεις που έγιναν με στόχο να καταστραφεί, μερικώς ή ολικώς, μια εθνική, φυλετική ή θρησκευτική ομάδα ανθρώπων». Η έμφαση δίνεται στη λέξη «στόχο» κι όχι στον αριθμό των ανθρώπων που σφαγιάστηκαν. Γιατί με τη λογική αυτή, και ο Μάο Τσε Τουνγκ δολοφόνησε 40 εκατομμύρια κινέζους, αλλά ουδέποτε είχε σκοπό να κάνει εθνικές εκκαθαρίσεις. Σε αντίθεση με τον Χίτλερ, που όντως ειχε βάλει ως στόχο του να αφανίσει κάθε Εβραίο, αντρα, γυναίκα ή παιδί.
Η σφαγή στη Σρεμπρένιτσα φέρνει και μνήμες από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το Τάγμα των Ολλανδών της δύναμης του ΟΗΕ που βρισκόταν εκεί, ειχε υποσχεθεί να προστατεύσει τον μουσουλμανικό πληθυσμό από τυχόν επίθεση των δυνάμεων του Μλάντιτς. Η υπόσχεση τους ήταν αποτέλεσμα τύψεων επειδή, 50 χρόνια πριν, είχαν κάνει τα στραβά μάτια όταν οι Ναζί έστειλαν τα δυο τρίτα των εβραίων της Ολλανδίας στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Κι όμως, και σε αυτήν την περίπτωση απέτυχαν να προστατεύσουν τον πληθυσμό, αφού παρέδωσαν τους κατοίκους της πόλης στις πολύ μεγαλύτερες, αριθμητικά, δυνάμεις του Μλάντιτς.
Οπότε, τι ακριβώς συνιστά «γενοκτονία»; Ο Μπερνάρ Κουσνέρ, ιδρυτής των «Γιατρών Χωρίς Σύνορα», ειχε ζητήσει μια διεθνή στρατιωτική επέμβαση στη Νιγηρία το 1970, επειδή πίστευε πως η σφαγή των μελών της φυλής Ιμπο από τον νιγηριανό στρατό καθιστούσε «γενοκτονία». Όμως, άλλοι είδαν απλώς έναν εμφύλιο πόλεμο να μαίνεται και μια οποιαδήποτε στρατιωτική επέμβαση από τις ξένες δυνάμεις θα έκανε τα πράγματα χειρότερα.
Ο κόσμος μας θα ήταν πολύ πιο απλός αν επιλέγαμε να τα δούμε όλα είτε άσπρα είτε μαύρα. Και η δίκη του Μλάντιτς ενθαρρύνει ακόμη περαιτέρω μια τέτοια οπτική. Θα δικαστεί για γενοκτονία, επειδή το έκριναν έτσι το Ανώτατο Δικαστήριο του ΟΗΕ για την πρώην Γιουγκοσλαβία και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Με τον τρόπο αυτό όμως, θολώνουμε ακόμη περισσότερο τα νερά όσον αφορά στον όρο «γενοκτονία».
Ο Μλάντιτς σίγουρα έκανε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις εναντίον βόσνιων μουσουλμάνων, οι οποίες όμως δεν είναι το ιδιο με τον όρο «γενοκτονία». Και παρόμοια θολή ορολογία βοηθάει ώστε στο μέλλον να συμβούν κι άλλοι πόλεμοι καθώς και περαιτέρω στρατιωτικές επεμβάσεις. Με το να ανακαλούμε τοσο συχνά το φάντασμα του Χίτλερ, ουσιαστικά εξευτελίζουμε το μέγεθος των βιαιοτήτων που διέπραξε.
*O Ιαν Μπουρούμα είναι καθηγητής Δημοκρατίας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Κολέγιο Μπαρντ και συγγραφέας του βιβλίου «Taming The Gods: Religion and Democracy on Three Continents».
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire