Το βιβλίο ως μόδα

Ψάχνουν οι εκδότες κέρδη στα «σκουπίδια»;

Μανώλης Πιμπλής

Πρόκειται για δύο διαφορετικές φωνές διεθνούς βεληνεκούς: ο Στιούαρτ Πρόφιτ είναι διευθυντής εκδόσεων του λονδρέζικου εκδοτικού οίκου Penguin, ο οποίος έφερε επανάσταση στον χώρο του βιβλίου τη δεκαετία του '30, όταν πρωτοεμφανίστηκε^•

ο Ερίκ Βίνι είναι διευθυντής στον τομέα

του δοκιμίου του γαλλικού εκδοτικού οίκου Gallimard, που έχει στους καταλόγους του τα μεγαλύτερα ονόματα της γαλλικής και της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Κονταροχτυπιούνται επιχειρηματολογώντας, ο μεν πρώτος ότι με την παγκοσμιοποίηση το βιβλίο φτάνει παντού, ο δε δεύτερος ότι παντού φτάνουν μόνο οι «μετριότητες». Και στη Γαλλία οι εκδόσεις βιβλίων αποτελούν σε μεγάλο ποσοστό υπόθεση ευρύτερων μιντιακών ομίλων, δημιουργώντας μάλιστα μονοπωλιακές καταστάσεις , η γαλλική οπτική ωστόσο παραμένει αρκετά διαφορετική από την αγγλοσαξονική.

Ολα αυτά σε μια εποχή όπου η Amazon έχει πλήξει καίρια τις αλυσίδες βιβλιοπωλείων, που θεωρούνται οι βασιλιάδες στον χώρο των εκδόσεων. Μια Amazon όμως που και αυτή αλλάζει μορφή.

Ενώ ξεκίνησε από το βιβλίο και έγινε το μεγαλύτερο ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο στον κόσμο, η Amazon έχει διεισδύσει πλέον παντού. «Αφού τραυμάτισε την εκδοτική βιομηχανία, έριξε τις τιμές στα ηλεκτρονικά προϊόντα και έκανε τη βιομηχανία παιχνιδιών να τρέμει, η Amazon εισβάλλει και στην αγορά της υψηλής ραπτικής», έγραψαν πρόσφατα οι «Νιου Γιορκ Τάιμς».

Αυτή τη φορά ο διευθυντής της Τζεφ Μπέζος προσπαθεί να πείσει τους μεγάλους οίκους μόδας ότι θα εργαστεί μαζί τους και όχι εναντίον τους, άρα ότι δεν θα κάνει πόλεμο τιμών. Ο ίδιος πάντως δεν ξέρει τίποτε από τον χώρο αυτόν - όταν του ζητήθηκε να ονομάσει τις μάρκες των ρούχων που φορούσε, δεν ήταν σε θέση να το κάνει. Να ήταν γι' αυτόν και το βιβλίο μια... μόδα που πέρασε;

Η νοσταλγία δεν βοηθά. Σήμερα τα βιβλία είναι βελτιωμένα

Μία από τις μεγάλες αλλαγές των τελευταίων 30 χρόνων στα διεθνή εκδοτικά πράγματα είναι ότι οι εκδοτικοί οίκοι πέρασαν από τα χέρια οικογενειών στην ιδιοκτησία μεγάλων ομίλων με διεσπαρμένο μετοχικό κεφάλαιο. Οταν ήταν οικογενειακές επιχειρήσεις ο τζίρος δεν είχε άλλο σκοπό από το να διατηρήσει το κοινωνικό στάτους των ιδιοκτητών. Οι συνεργάτες ήταν κακοπληρωμένοι και εξαρτιόνταν οικονομικά από άλλες δουλειές. Αντίθετα, όταν διευθύνεις μια εταιρεία με μετοχική σύνθεση ικανοποιείς τους μετόχους, που σε γενικές γραμμές ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη της εταιρείας και την καταβολή των μερισμάτων, κάνοντας διαχείριση πιο ορθολογική. Η συχνότερη ένσταση είναι ότι η αναζήτηση της λογοτεχνικής ποιότητας υποκαταστάθηκε από την αναζήτηση του κέρδους από την πλευρά των εκδοτών. Κάτι που οδηγεί τους τελευταίους στο να εκδίδουν διάφορα σκουπίδια αντί να διεκδικούν ένα υψηλότερο επίπεδο που είναι, θεωρητικά, το ζητούμενο της εκδοτικής δραστηριότητας.

Προσωπικά πιστεύω ότι, αντίθετα, το πέρασμα στο νέου τύπου ιδιοκτησιακό καθεστώς ενίσχυσε τον επαγγελματισμό. Επιπλέον, τα βιβλία πωλούνται, προβάλλονται και διακινούνται στην αγορά πολύ καλύτερα από ό,τι προηγουμένως, τουλάχιστον στη χώρα που γνωρίζω καλύτερα, τη Μεγάλη Βρετανία.

Με άλλα λόγια, οι εκδοτικοί οίκοι έγιναν πιο αποτελεσματικοί στο να φέρνουν σε επαφή τους συγγραφείς με τους αναγνώστες. Επίσης, έτσι εκδίδονται περισσότεροι τίτλοι, άρα ο αναγνώστης έχει μεγαλύτερες επιλογές. Εξάλλου αξιοποιήθηκε και η επανάσταση στις επικοινωνίες. Οι εκδότες κινούνται πιο ευέλικτα και οι ιδέες διαδίδονται πιο γρήγορα. Η παγκοσμιοποίηση επένδυσε στην εκδοτική δραστηριότητα - όπως σε κάθε άλλη - και τη διεύρυνε. Οι συγγραφείς φθάνουν σε ευρύτερα στρώματα και έχουν πολύ μεγαλύτερη επιτυχία από άλλοτε. Το να φθάσεις σε τόσο καλό αποτέλεσμα είναι βέβαια δύσκολο και υπάρχουν κάποιες κατηγορίες βιβλίων που δεν επωφελούνται. Αυτό σημαίνει άραγε συρρίκνωση του πλουραλισμού και επέλαση της μετριότητας; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα εξαρτάται από τον στόχο.

- Ο Στιούαρτ Πρόφιτ είναι διευθυντής εκδόσεων του λονδρέζικου εκδοτικού οίκου Penguin

Πώς η «Αναζήτηση» του Προυστ να συμπιεστεί σε ένα tweet;

Στη Γαλλία υιοθετούν το αγγλοσαξονικό μοντέλο με τις εμπορευματοποιημένες μεθόδους. Και οι συνέπειες φαίνονται διά γυμνού οφθαλμού στην ξένη λογοτεχνία: η προσδοκία να γίνει ένα βιβλίο σίριαλ στην τηλεόραση ή χολιγουντιανή ταινία έχει ως συνέπεια να γεμίζουν τα ράφια των βιβλιοπωλείων με μέτρια αγγλικά και αμερικανικά μυθιστορήματα, των οποίων το αφηγηματικό και στυλιστικό επίπεδο δεν μπορεί να συγκριθεί με τις μεταφράσεις από ιταλικά, φινλανδικά ή κορεατικά βιβλία.

Ωστόσο οι πιο ύπουλες συνέπειες της παγκοσμιοποίησης βρίσκονται αλλού: στην ίδια τη σύλληψη του βιβλίου ως εμπορικού αντικειμένου.

Η μία άποψη, η πιο παλιά, είναι ότι το βιβλίο χρειάζεται χρόνο, ότι ανοίγει ορίζοντες και διαμορφώνει στον αναγνώστη μια άποψη για τον κόσμο. Αντίθετα η παγκοσμιοποίηση επισπεύδει τους χρόνους της ζωής του προϊόντος-βιβλίου και επιζητεί ένα περιεχόμενο που να προσαρμόζεται στην τεχνολογία της περιόδου έκδοσης.

Αυτό έχει δύο συνέπειες: Πρώτον, το ίδιο το κείμενο προσαρμόζεται από τους συγγραφείς στο φορμάτ των νέων τεχνολογιών. Λες και η «Αναζήτηση του χαμένου χρόνου» θα μπορούσε να συμπιεστεί σε ένα tweet.

Το βιβλίο όμως έχει τα χαρακτηριστικά

του αργού χρόνου, του αναστοχασμού και της απόστασης. Οι καινούργιες τεχνολογίες θα έπρεπε να υπηρετούν αυτή την ιδιαιτερότητα και όχι να φέρνουν το βιβλίο στα μέτρα τους. Το να υποκύψεις σε όλες αυτές τις νέες απαιτήσεις σημαίνει ότι αποδέχεσαι πως η επιπόλαιη και γεμάτη πληροφορίες γρήγορη επικοινωνία εξοστρακίζει την ώριμη πληροφορία, που είναι αναγκαία για τη διαμόρφωση της συνείδησης.

Δεύτερη συνέπεια: η εμπορική κυκλοφορία αρχίζει και παίζει πρωταρχικό ρόλο με βασικό μοχλό εμπορευματοποίησης τον μηχανισμό διακίνησης του βιβλίου.

Μοντέλο είναι η μαζική παραγωγή: πέφτουν οι τιμές, γίνονται εκπτώσεις και προσφορές, δημιουργείται το μονοπώλιο των αλυσίδων πώλησης, εγκαταλείπεται οποιοδήποτε προϊόν δεν αρχίζει να κινείται αμέσως.

Το ηθικό δικαίωμα των συγγραφέων στα έργα τους προσβάλλεται καθώς τους ζητούνται προσαρμογές με βάση εμπορικά κριτήρια. Και οι τίτλοι που δεν έχουν διαμορφωθεί για πλατιές μάζες δεν μπορούν να προωθηθούν.

- Ο Ερίκ Βίνι είναι διευθυντής στον τομέα του δοκιμίου του γαλλικού εκδοτικού οίκου Gallimard

Previous

Ψάχνουν οι εκδότες κέρδη στα «σκουπίδια»;

 Μανώλης Πιμπλής

Πρόκειται για δύο διαφορετικές φωνές διεθνούς βεληνεκούς: ο Στιούαρτ Πρόφιτ είναι διευθυντής εκδόσεων του λονδρέζικου εκδοτικού οίκου Penguin, ο οποίος έφερε επανάσταση στον χώρο του βιβλίου τη δεκαετία του '30, όταν πρωτοεμφανίστηκε^•

ο Ερίκ Βίνι είναι διευθυντής στον τομέα

του δοκιμίου του γαλλικού εκδοτικού οίκου Gallimard, που έχει στους καταλόγους του τα μεγαλύτερα ονόματα της γαλλικής και της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Κονταροχτυπιούνται επιχειρηματολογώντας, ο μεν πρώτος ότι με την παγκοσμιοποίηση το βιβλίο φτάνει παντού, ο δε δεύτερος ότι παντού φτάνουν μόνο οι «μετριότητες». Και στη Γαλλία οι εκδόσεις βιβλίων αποτελούν σε μεγάλο ποσοστό υπόθεση ευρύτερων μιντιακών ομίλων, δημιουργώντας μάλιστα μονοπωλιακές καταστάσεις , η γαλλική οπτική ωστόσο παραμένει αρκετά διαφορετική από την αγγλοσαξονική.

Ολα αυτά σε μια εποχή όπου η Amazon έχει πλήξει καίρια τις αλυσίδες βιβλιοπωλείων, που θεωρούνται οι βασιλιάδες στον χώρο των εκδόσεων. Μια Amazon όμως που και αυτή αλλάζει μορφή.

Ενώ ξεκίνησε από το βιβλίο και έγινε το μεγαλύτερο ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο στον κόσμο, η Amazon έχει διεισδύσει πλέον παντού. «Αφού τραυμάτισε την εκδοτική βιομηχανία, έριξε τις τιμές στα ηλεκτρονικά προϊόντα και έκανε τη βιομηχανία παιχνιδιών να τρέμει, η Amazon εισβάλλει και στην αγορά της υψηλής ραπτικής», έγραψαν πρόσφατα οι «Νιου Γιορκ Τάιμς».

Αυτή τη φορά ο διευθυντής της Τζεφ Μπέζος προσπαθεί να πείσει τους μεγάλους οίκους μόδας ότι θα εργαστεί μαζί τους και όχι εναντίον τους, άρα ότι δεν θα κάνει πόλεμο τιμών. Ο ίδιος πάντως δεν ξέρει τίποτε από τον χώρο αυτόν - όταν του ζητήθηκε να ονομάσει τις μάρκες των ρούχων που φορούσε, δεν ήταν σε θέση να το κάνει. Να ήταν γι' αυτόν και το βιβλίο μια... μόδα που πέρασε;

Η νοσταλγία δεν βοηθά. Σήμερα τα βιβλία είναι βελτιωμένα

Μία από τις μεγάλες αλλαγές των τελευταίων 30 χρόνων στα διεθνή εκδοτικά πράγματα είναι ότι οι εκδοτικοί οίκοι πέρασαν από τα χέρια οικογενειών στην ιδιοκτησία μεγάλων ομίλων με διεσπαρμένο μετοχικό κεφάλαιο. Οταν ήταν οικογενειακές επιχειρήσεις ο τζίρος δεν είχε άλλο σκοπό από το να διατηρήσει το κοινωνικό στάτους των ιδιοκτητών. Οι συνεργάτες ήταν κακοπληρωμένοι και εξαρτιόνταν οικονομικά από άλλες δουλειές. Αντίθετα, όταν διευθύνεις μια εταιρεία με μετοχική σύνθεση ικανοποιείς τους μετόχους, που σε γενικές γραμμές ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη της εταιρείας και την καταβολή των μερισμάτων, κάνοντας διαχείριση πιο ορθολογική. Η συχνότερη ένσταση είναι ότι η αναζήτηση της λογοτεχνικής ποιότητας υποκαταστάθηκε από την αναζήτηση του κέρδους από την πλευρά των εκδοτών. Κάτι που οδηγεί τους τελευταίους στο να εκδίδουν διάφορα σκουπίδια αντί να διεκδικούν ένα υψηλότερο επίπεδο που είναι, θεωρητικά, το ζητούμενο της εκδοτικής δραστηριότητας.

Προσωπικά πιστεύω ότι, αντίθετα, το πέρασμα στο νέου τύπου ιδιοκτησιακό καθεστώς ενίσχυσε τον επαγγελματισμό. Επιπλέον, τα βιβλία πωλούνται, προβάλλονται και διακινούνται στην αγορά πολύ καλύτερα από ό,τι προηγουμένως, τουλάχιστον στη χώρα που γνωρίζω καλύτερα, τη Μεγάλη Βρετανία.

Με άλλα λόγια, οι εκδοτικοί οίκοι έγιναν πιο αποτελεσματικοί στο να φέρνουν σε επαφή τους συγγραφείς με τους αναγνώστες. Επίσης, έτσι εκδίδονται περισσότεροι τίτλοι, άρα ο αναγνώστης έχει μεγαλύτερες επιλογές. Εξάλλου αξιοποιήθηκε και η επανάσταση στις επικοινωνίες. Οι εκδότες κινούνται πιο ευέλικτα και οι ιδέες διαδίδονται πιο γρήγορα. Η παγκοσμιοποίηση επένδυσε στην εκδοτική δραστηριότητα - όπως σε κάθε άλλη - και τη διεύρυνε. Οι συγγραφείς φθάνουν σε ευρύτερα στρώματα και έχουν πολύ μεγαλύτερη επιτυχία από άλλοτε. Το να φθάσεις σε τόσο καλό αποτέλεσμα είναι βέβαια δύσκολο και υπάρχουν κάποιες κατηγορίες βιβλίων που δεν επωφελούνται. Αυτό σημαίνει άραγε συρρίκνωση του πλουραλισμού και επέλαση της μετριότητας; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα εξαρτάται από τον στόχο.

- Ο Στιούαρτ Πρόφιτ είναι διευθυντής εκδόσεων του λονδρέζικου εκδοτικού οίκου Penguin

Πώς η «Αναζήτηση» του Προυστ να συμπιεστεί σε ένα tweet;

Στη Γαλλία υιοθετούν το αγγλοσαξονικό μοντέλο με τις εμπορευματοποιημένες μεθόδους. Και οι συνέπειες φαίνονται διά γυμνού οφθαλμού στην ξένη λογοτεχνία: η προσδοκία να γίνει ένα βιβλίο σίριαλ στην τηλεόραση ή χολιγουντιανή ταινία έχει ως συνέπεια να γεμίζουν τα ράφια των βιβλιοπωλείων με μέτρια αγγλικά και αμερικανικά μυθιστορήματα, των οποίων το αφηγηματικό και στυλιστικό επίπεδο δεν μπορεί να συγκριθεί με τις μεταφράσεις από ιταλικά, φινλανδικά ή κορεατικά βιβλία.

Ωστόσο οι πιο ύπουλες συνέπειες της παγκοσμιοποίησης βρίσκονται αλλού: στην ίδια τη σύλληψη του βιβλίου ως εμπορικού αντικειμένου.

Η μία άποψη, η πιο παλιά, είναι ότι το βιβλίο χρειάζεται χρόνο, ότι ανοίγει ορίζοντες και διαμορφώνει στον αναγνώστη μια άποψη για τον κόσμο. Αντίθετα η παγκοσμιοποίηση επισπεύδει τους χρόνους της ζωής του προϊόντος-βιβλίου και επιζητεί ένα περιεχόμενο που να προσαρμόζεται στην τεχνολογία της περιόδου έκδοσης.

Αυτό έχει δύο συνέπειες: Πρώτον, το ίδιο το κείμενο προσαρμόζεται από τους συγγραφείς στο φορμάτ των νέων τεχνολογιών. Λες και η «Αναζήτηση του χαμένου χρόνου» θα μπορούσε να συμπιεστεί σε ένα tweet.

Το βιβλίο όμως έχει τα χαρακτηριστικά

του αργού χρόνου, του αναστοχασμού και της απόστασης. Οι καινούργιες τεχνολογίες θα έπρεπε να υπηρετούν αυτή την ιδιαιτερότητα και όχι να φέρνουν το βιβλίο στα μέτρα τους. Το να υποκύψεις σε όλες αυτές τις νέες απαιτήσεις σημαίνει ότι αποδέχεσαι πως η επιπόλαιη και γεμάτη πληροφορίες γρήγορη επικοινωνία εξοστρακίζει την ώριμη πληροφορία, που είναι αναγκαία για τη διαμόρφωση της συνείδησης.

Δεύτερη συνέπεια: η εμπορική κυκλοφορία αρχίζει και παίζει πρωταρχικό ρόλο με βασικό μοχλό εμπορευματοποίησης τον μηχανισμό διακίνησης του βιβλίου.

Μοντέλο είναι η μαζική παραγωγή: πέφτουν οι τιμές, γίνονται εκπτώσεις και προσφορές, δημιουργείται το μονοπώλιο των αλυσίδων πώλησης, εγκαταλείπεται οποιοδήποτε προϊόν δεν αρχίζει να κινείται αμέσως.

Το ηθικό δικαίωμα των συγγραφέων στα έργα τους προσβάλλεται καθώς τους ζητούνται προσαρμογές με βάση εμπορικά κριτήρια. Και οι τίτλοι που δεν έχουν διαμορφωθεί για πλατιές μάζες δεν μπορούν να προωθηθούν.

- Ο Ερίκ Βίνι είναι διευθυντής στον τομέα του δοκιμίου του γαλλικού εκδοτικού οίκου Gallimard

Previous