Ο μύθος του πλανήτη Αρη - Προπαντώς από τα τέλη του 19ου αιώνα εξάπτει την ανθρώπινη φαντασία

Γ. ΣΚΑΦΙΔΑΣ- ΧΡ. ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ
Απολύτως ταυτισμένος στη συνείδηση του κόσμου με την ύπαρξη εξωγήινης ζωής, ο πλανήτης Αρης έχει εξάψει την ανθρώπινη φαντασία όσα ελάχιστα άλλα πράγματα τα τελευταία περίπου 100 χρόνια.
Ηδη από το 1898 και το μυθιστόρημα «Ο Πόλεμος των Κόσμων» του Βρετανού Χέρμπερτ Τζορτζ Γουέλς άρχισαν να χτίζονται ποικίλοι μύθοι γύρω από τον συγκεκριμένο πλανήτη: ιστορίες επιστημονικής φαντασίας για αρειανούς που εισβάλλουν στη γη και για ανθρώπους που αντιστέκονται, ιστορίες που ξεκίνησαν από τη λογοτεχνία για να έρθουν εν συνεχεία να κατακτήσουν συνολικά τη δυτική ποπ κουλτούρα (τη μουσική, τα κόμικς, τον κινηματογράφο).

Πολλοί ήταν εκείνοι που φαντάστηκαν τον «κόκκινο πλανήτη» ως μια εναλλακτική γη, απλώς λίγο διαφορετική από τη δική μας αλλά απολύτως κατοικήσιμη. Οσο για τους αρειανούς, αυτοί στο διάβα του χρόνου πήραν πολλές μορφές κι ήρθαν σε επαφή μαζί μας, άλλοτε ως υπερμεγέθη αμφίβια χταπόδια κι άλλοτε ως ανθρωπόμορφα πλάσματα κόκκινου ή πράσινου χρώματος.

Καλλιτεχνική απεικόνιση του ρομποτικού οχήματος Curiosity της NASA

Πλέον, με την αποστολή του ρομπότ της ΝΑSA, η γνώση μας για τον Αρη μπαίνει σε μια νέα φάση. Οσο για τη φαντασία μας, αυτή συνεχίζει να καλπάζει ακάθεκτη.

ΕΠΙΣΤΗΜΗ
Η έρευνα από το 1534 π.Χ. μέχρι σήμερα
Συνυφασμένη με τη μαγευτική ιστορία της αστρονομίας και της τεχνολογίας είναι η ιστορία του Αρη, του τέταρτου πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος. Η εντατική και ενδελεχής εξερεύνηση που έχει ξεκινήσει τα τελευταία περίπου 60 χρόνια από τη NASA και έχει δώσει σημαντικά στοιχεία για τις συνθήκες που επικρατούν στον «κόκκινο πλανήτη» έχει διαλύσει διάφορους μύθους που περιέβαλλαν τον Αρη, όμως την ίδια ώρα έχει εξάψει τη φαντασία της επιστημονικής κοινότητας για μελλοντικά ταξίδια και για τη διεύρυνση του κόσμου των ανθρώπων.

Ο Γαλιλαίος ήταν ο πρώτος που έστρεψε το τηλεσκόπιό του προς τον Αρη το 1610

Το ανθρώπινο είδος παρατηρεί τον Αρη εδώ και χιλιάδες χρόνια, είτε με γυμνό μάτι, είτε με εργαλεία αστρονομικών παρατηρήσεων. Η πρώτη καταγεγραμμένη αναφορά στον «κόκκινο πλανήτη» είναι το 1534 π.Χ. από Αιγύπτιους αστρονόμους.
Οι Βαβυλώνιοι αστρονόμοι κρατούσαν αρχεία και ήξεραν ότι ο Αρης συμπληρώνει 42 ζωδιακούς κύκλους κάθε 79 χρόνια. Αναφορές επίσης υπάρχουν στον Αριστοτέλη, ενώ ο Πτολεμαίος προσπάθησε να λύσει το μυστήριο της τροχιάς του Αρη στην Αλμαγέστη του, που έμελλε να καθορίσει την ιστορία της αστρονομίας για τους επόμενους 14 αιώνες.

Εκατοντάδες είναι οι ταινίες για Αρειανούς στο παγκόσμιο σινεμά

Στη συνέχεια τον 17ο αιώνα με τον Αρη ασχολήθηκε και ο Τίχο Μπράχε και ο Γιόχανες Κέπλερ, ο οποίος με βάση τις παρατηρήσεις του Μπράχε για τον Αρη προσπάθησε να υπολογίσει την απόσταση Ηλιου - Γης και ο οποίος προέβλεψε ότι γύρω από τον Αρη περιστρέφονται δύο δορυφόροι.
Ο «κόκκινος πλανήτης» έγινε αντικείμενο παρατήρησης και του άλλου μεγάλου άνδρα της παγκόσμιας επιστήμης του Γαλιλαίου, ο οποίος ήταν ο πρώτος που έστρεψε το τηλεσκόπιό του προς αυτόν το 1610. Ο πρώτος χάρτης με στοιχεία της επιφάνειας του «κόκκινου πλανήτη» ζωγραφίστηκε λίγο αργότερα από τον Ολλανδό αστρονόμο Κρίστιαν Χόιχενς.

Το βιβλίο «Κόκκινος Αρης» του Κιμ Στάνλεϊ Ρόμπινσον

Λεπτομερέστερο χάρτη του Αρη, στον οποίο παρουσιάζονταν κάποια «κανάλια» (αργότερα αποδείχτηκε ότι είναι οφθαλμαπάτες) έφτιαξε ο Ιταλος αστρονόμος Τζιοβάνι Σκιαπαρέλι το 1877, ενώ τη σκυτάλη για την παρουσίαση του μαγικού κόσμου του «κόκκινου πλανήτη» πήρε ο Πέρσιβαλ Λόουελ, ο οποίος και αυτός έκανε αναφορές σε κανάλια. Η πρώτη παρατήρηση, που δεν εμφανίστηκαν αυτές οι μαύρες ραβδώσεις στην επιφάνεια του πλανήτη, έγινε το 1909 από τον Φλαμάριον.
Τις αμφιβολίες και τους μύθους για κανάλια και απέραντες υδάτινες εκτάσεις ήρθε να διαλύσει η δεκαετία του 1960 και 1970 με τις αποστολές Mariner και Viking της NASA, ενώ η γνώση μας για τον πλανήτη έκτοτε έχει βελτιωθεί τόσο πολύ ώστε με την αποστολή του Curiosity οι επιστήμονες να θεωρούν ότι ανοίγεται ο δρόμος για να πατήσει ο άνθρωπος το πόδι του σε αυτόν τον ξένο και παράξενο κόσμο.

ΣΙΝΕΜΑ
Το... διάγγελμα Γουέλς και η φρενίτιδα στην 7η Τέχνη
Μια πρόχειρη αναζήτηση με τον όρο «Αρης» στη βάση δεδομένων IMDB (το μεγαλύτερο κινηματογραφικό αρχείο του Διαδικτύου) δίνει γύρω στα... 350 αποτελέσματα. Τόσες είναι οι ταινίες που έχουν τα τελευταία περίπου 100 χρόνια μεταφέρει στην οθόνη Αρειανούς.
Η αρχή έγινε το 1910 οπότε ο Αμερικανός Τόμας Εντισον γύρισε μια βωβή ταινία μικρού μήκους (διάρκειας μόλις πέντε λεπτών) με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Ενα ταξίδι στον Αρη». Ωστόσο, η αρειανή φρενίτιδα έμελλε να ξεκινήσει τον Οκτώβριο του 1938, με αφορμή μια ραδιοφωνική εκπομπή. Ηταν 30 Οκτωβρίου του 1938, ανήμερα της γιορτής του Χαλοουίν (Απόκριες), όταν ο γνωστός ηθοποιός Ορσον Γουέλς άρχισε να εξιστορεί στο αμερικανικό ραδιόφωνο, υπό μορφή δελτίων ειδήσεων, μια ιστορία περί εισβολής Αρειανών στις Ανατολικές Ακτές των Ηνωμένων Πολιτειών (βασισμένη στο βιβλίο «Ο πόλεμος των κόσμων» του Βρετανού Χέρμπερτ Τζορτζ Γουέλς).

Στη μεγάλη επιτυχία Rocket-man του 1972 ο Ελτον Τζον μιλάει για την περιπέτεια 

ενός αστροναύτη που φεύγει για τον Αρη

Μάλιστα, ο ρεαλιστικός τόνος στην αφήγηση του Αμερικανού ήταν τέτοιος που πολλοί καταλήφθηκαν από πανικό και άρχισαν να εγκαταλείπουν τις εστίες τους, θεωρώντας πως η εισβολή ήταν πραγματική. Ηταν να μη γίνει η αρχή. Δέκα χρόνια αργότερα (1948), η εταιρεία Γουόρνεν δημιούργησε τον Μάρβιν τον Αρειανό, έναν χαρακτήρα κινουμένων σχεδίων, ο οποίος θέλει να καταστρέψει τη Γη επειδή αυτή του κόβει τη θέα προς τον πλανήτη Αφροδίτη.

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
Η αρειανή εισβολή έγινε ανάγνωσμα από το 1898
Εξωγήινα όντα, έλλογα και προηγμένα τεχνολογικά, εγκαταλείπουν τον πλανήτη τους που πεθαίνει και εισβάλλουν στη Γη. Προσγειώνονται μέσα σε μεταλλικούς κυλίνδρους κάπου στη Νότια Αγγλία και προελαύνουν προς το Λονδίνο πάνω σε πανύψηλες μηχανές πολέμου επονομαζόμενες Τρίποδα. Οπλισμένοι με θερμικές ακτίνες και υπερσύγχρονα χημικά όπλα, σπέρνουν στο διάβα τους τον πανικό και τον όλεθρο. Οι άνθρωποι τρέχουν να κρυφτούν.
Η ανθρώπινη ύπαρξη απειλείται. Με την παραπάνω ιστορία του 1897 (η οποία κυκλοφόρησε σε βιβλίο το 1898 με ονομασία «Ο πόλεμος των κόσμων») ο Βρετανός συγγραφέας Χέρμπερτ Τζορτζ Γουέλς έγινε ουσιαστικά ο άνθρωπος που έχτισε τις βάσεις του «μύθου» περί Αρειανών και εξωγήινης εισβολής, ενός «μύθου» που έμελλε να κυριαρχήσει τις επόμενες δεκαετίες στη δυτική ποπ κουλτούρα και κυρίως στον κινηματογράφο.
Στην πορεία, ο Αρης ως θέμα έμελλε να μεταπηδήσει στα χέρια του Αμερικανού συγγραφέα Εντγκαρ Ράις Μπάροουζ. Γνωστός στο ευρύ κοινό ως δημιουργός του Ταρζάν, ο Μπάροουζ ξεκίνησε να εκδίδει φανταστικές ιστορίες για τον Αρη (τον οποίο ονόμαζε Μπαρσούμ) ήδη από το 1912. Ωστόσο, σε αντίθεση με τον Γουέλς, ο Αμερικανός δεν έφερε τους Αρειανούς στη Γη. Ακολούθησε αντίστροφη πορεία και έστειλε στο μακρινό Μπαρσούμ έναν άνθρωπο, τον διαπλανητικό μαχητή Τζον Κάρτερ.
Εκεί, ο Κάρτερ βρέθηκε αντιμέτωπος με κόκκινους και πράσινους ιθαγενείς, πάλεψε, ερωτεύτηκε, παντρεύτηκε, απέκτησε παιδιά και ζήσαν αυτοί καλά και εμείς καλύτερα. Τα χρόνια που ακολούθησαν, με τον Αρη ασχολήθηκαν και άλλοι μεγάλοι μυθιστοριογράφοι. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν οι: Ρέι Μπράντμπερι («Τα χρονικά του Αρη» 1950), Ρόμπερτ Ανσον Χάινλάιν («Ξένος σε ξένη χώρα» 1961) και Κιμ Στάνλεϊ Ρόμπινσον («Κόκκινος Αρης» 1993).

ΜΟΥΣΙΚΗ
Ο Μπάουι και οι... διάσημοι Αρειανοί του πενταγράμμου
Λουσμένος στην αστερόσκονη, με έντονο μακιγιάζ και μαλλιά βαμμένα σε χρώμα... καροτί, ο Ντέιβιντ Μπάουι (Βρετανός αστέρας της ροκ μουσικής) στις αρχές της δεκαετίας του 1970 πράγματι θύμιζε πλάσμα από άλλο πλανήτη. Η μεταμόρφωσή του ξεκίνησε το 1969 με το άλμπουμ «Space oddity» («Διαστημική αλλοκοτιά» ελληνιστί), την ίδια χρονιά που ο Νιλ Αρμστρονγκ πάτησε στο φεγγάρι, και έμελλε να κορυφωθεί τα επόμενα χρόνια με τον Βρετανό καλλιτέχνη να υιοθετεί την περσόνα του ανδρόγυνου Ziggy Stardust, να ονομάζει την μπάντα του «Αράχνες από τον Αρη» (Spiders from Mars) και να τραγουδάει για αστρανθρώπους που περιμένουν στον ουρανό να μας γνωρίσουν (Starman, Life on Mars?). Κι αν ο Ντέιβιντ Μπόουι ξεχωρίζει ως ο επιφανέστερος Αρειανός της μουσικής βιομηχανίας, ωστόσο υπήρξαν και πολλοί άλλοι που τραγούδησαν για τον «κόκκινο πλανήτη». Περίπου την ίδια περίοδο με τον Μπόουι, και πιο συγκεκριμένα το 1972, ένας άλλος αστέρας της ροκ επίσης από τη Βρετανία, ο Μαρκ Μπόλαν και η μπάντα του, η επονομαζόμενη T.Rex, ήθελαν να χορέψουν στις «Πίστες του Αρη» (Ballrooms of Mars).
Περισσότεροι επιθετικοί, οι Αμερικανοί πανκ ρόκερ Misfits μεταμφιέστηκαν λίγα χρόνια αργότερα, στα τέλη της δεκαετίας του 1970, σε «Εφήβους από τον Αρη» (Teenagers from Mars, I turned into a martian) που προσγειώνονται κάπου στην Αριζόνα αποφασισμένοι να καταστρέψουν το ανθρώπινο είδος. Με τον Αρη ασχολήθηκε και ο Βρετανός τραγουδιστής Ελτον Τζον.
Συγκεκριμένα, στη μεγάλη επιτυχία Rocketman του 1972, o Ελτον Τζον μιλάει για την περιπέτεια ενός αστροναύτη ο οποίος φεύγει για τον Αρη κι αφήνει την οικογένειά του πίσω στη Γη. Κολλημένος όσο λίγοι με το διάστημα (συγκεκριμένα με τον πλανήτη Κρόνο), ο θρύλος της τζαζ Sun Ra ξεχωρίζει επίσης ως ένας από τους καλλιτέχνες που έχουν γράψει όχι ένα, αλλά πολλά τραγούδια εμπνευσμένα από τον «κόκκινο πλανήτη».

• Ο Αρης είναι γνωστός και ως «Κόκκινος Πλανήτης» εξαιτίας του χρώματος που παίρνει η επιφάνειά του από τις τεράστιες ποσότητες τριοξειδίου του σιδήρου που υπάρχουν στο έδαφός του
  
• Στον Αρη βρίσκεται το ψηλότερο γνωστό βουνό του ηλιακού μας συστήματος, το όρος Ολυμπος, ενώ η μεγαλύτερη κοιλάδα του ονομάζεται «Ελλάς»
  
• Δύο είναι τα φεγγάρια που πλαισιώνουν τον «Κόκκινο Πλανήτη», ο Φόβος και ο Δείμος. Είναι ιδιαίτερα μικροί σε μέγεθος δορυφόροι και το σχήμα τους είναι περίεργο
  
• Ο Αρης έχασε τη μαγνητόσφαιρά του πριν από 4 δισεκατομμύρια χρόνια και έτσι ο ηλιακός άνεμος έχει σοβαρή επίδραση στην ατμόσφαιρά του, η οποία αποτελείται κατά 95,32% από διοξείδιο του άνθρακα
  
• Η μέση απόσταση του Αρη από τον Ηλιο είναι 227.000.000 χλμ. και η περιστροφή γύρω από τον Ηλιο διαρκεί 686 ημέρες, 23 ώρες και 31 λεπτά

Πηγή: Έθνος
Δημοσιεύτηκε στις 11/08/2012