Στο τόπο του μαρτυρίου του

Η φυλακή του Ρήγα γίνεται μουσείο

Με ελληνοσερβική συνεργασία αποκαταστάθηκε επιτυχώς ο πύργος Νέμποϊσα στο Βελιγράδι Της Ολγας Σελλα
ΙΣΤΟΡΙΑ. Ο πύργος Νέμποϊσα στην παλιά πόλη του Βελιγραδίου, στη συμβολή των ποταμών Σάβα και Δούναβη, δεν είναι απλώς ένα σημαντικό δείγμα οχυρωματικής αρχιτεκτονικής του 15ου και του 16ου αιώνα, ανάλογο με τον Λευκό Πύργο και το Γεντί Κουλέ της Θεσσαλονίκης. Είναι επίσης ο τόπος όπου θανατώθηκε, το 1798, ο Ρήγας Φεραίος και οι σύντροφοί του - ένας εμβληματικός και ιστορικός τόπος, δηλαδή, για τη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Λίγο πριν το κέλυφος του πύργου περάσει σε εμπορική χρήση και εκμετάλλευση, τόσο η σερβική όσο και η ελληνική πλευρά αποφάσισαν την αποκατάσταση και την επαναχρησιμοποίηση του πύργου Νέμποϊσα από τον Δήμο Βελιγραδίου και την ίδρυση στους χώρους του μουσείου και πολιτιστικού κέντρου. Η σύμβαση για τις εργασίες αποκατάστασής του υπογράφτηκε σε πανηγυρική τελετή στη Βουλή των Ελλήνων, στις 19 Δεκεμβρίου 2007 και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων (ΕΚΒΜΜ) -με επικεφαλής τον πρόεδρό του καθηγητή Νίκο Ζία και τη διευθύντριά του Αν. Τούρτα- σε συνεργασία με τον Δήμο Βελιγραδίου, εκπόνησε για το μνημείο ένα σχέδιο μετατροπής του σε μουσείο - πολιτιστικό κέντρο, αφιερωμένο στον Ρήγα Φεραίο.
Οι εργασίες αποκατάστασης ξεκίνησαν τον Ιούνιο του 2009 και τον ερχόμενο μήνα, τον Μάρτιο του 2011, θα εγκαινιαστεί η μόνιμη (και η πρώτη εκτός Ελλάδος) έκθεσή του για την  προσωπικότητα, την εποχή και το έργο του Ρήγα Φεραίου.
Χθες το μεσημέρι, στο αμφιθέατρο του ΥΠΠΟΤ παρουσιάστηκε η ολοκληρωση του έργου, που στοίχισε συνολικά 2.695.395,30 ευρώ (από αυτά το 1.866.666 ευρώ προέρχονται από την ελληνική πλευρά -Βουλή των Ελλήνων, ΥΔΑΣ, ΥΠΠΟΤ, ΕΚΒΜΜ- και τα 828.729,30 ευρώ από τη σερβική πλευρά).
Πρόκειται για ένα «φιλόδοξο πρόγραμμα και μια εξαιρετική συνεργασία των δύο πλευρών. Ενα κτίριο που "αποτελεί πολιτιστική κληρονομιά της Βαλκανικής" είπε η γ. γ. του ΥΠΠΟΤ, Λίνα Μενδώνη. Παρόντες στη συνέντευξη Τύπου, εκπρόπωποι του υπουργείου Εξωτερικών, του Δήμου Βελιγραδίου, ο καθηγητής Νίκος Ζίας από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων και ο βουλευτής της Ν. Δ. Γιώργος Σούρλας, που κατάγεται από το Βελεστίνο, τη γενέτειρα του Ρήγα, και που βοήθησε σημαντικά τη διαδρομή αυτού του έργου.
Συνεργάστηκαν πολλοί φορείς για την αποκατάσταση αυτού του κτιρίου. Ανάμεσά τους, η Αρχιτεκτονική Σχολή του Πολυτεχνείου του Βελιγραδίου, το Σερβικό Ινστιτούτο Προστασίας των Πολιτιστικών Μνημείων, ενώ την επίβλεψη είχε πεντεμελές επιστημονικό συμβούλιο.
Οσο για τους στόχους του έργου, είναι πολλαπλοί. Κατ’ αρχήν η ανάπτυξη ενός νέου σημαντικού τουριστικού πόλου στην καρδιά του Βελιγραδίου που θα αναβαθμίσει πολιτιστικά, τουριστικά, οικονομικά την περιοχή, η συντήρηση, αποκατάσταση και επανένταξη στη ζωή της πόλης ενός σημαντικού διατηρητέου ιστορικού κτίσματος, η δημιουργία ενός πολιτιστικού κέντρου που θα αφορά πολλές ομάδες πληθυσμού και, τέλος, η ενίσχυση της υποψηφιότητα του Βελιγραδίου να γίνει το 2020 Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Και για να είναι πιο λειτουργικό το πολιτιστικό κέντρο που θα λειτουργήσει στον πύργο Νέμποϊσα κατασκευάστηκε μια επιμήκης αίθουσα που θα μπορεί να φιλοξενεί εκθέσεις, συσκέψεις, διαλέξεις, ενημερώσεις, παρουσιάσεις κ. λπ.), αόρατη όμως ή μάλλον μη ορατή εξωτερικά.
Σε ό, τι αφορά την έκθεση, επειδή έτσι κι αλλιώς τα αυθεντικά τεκμήρια που αφορούν τον Ρήγα είναι ελάχιστα και επειδή ο χώρος δεν κατασκευάστηκε για να φιλοξενεί εκθέσεις, δόθηκε μεγάλο βάρος στη χρήση πολυμέσων.