ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΟΒΙΕΤΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΕΡΓΑ, ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΜΕΝΑ ΣΤΟ ΟΥΖΜΠΕΚΙΣΤΑΝ

Θησαυροί τέχνης στην έρηµο

 

Της Βίκυς Χαρισοπούλου

Στους Δρόµους του Μεταξιού, µερικές χιλιάδες χιλιόµετρα από τη µυθική Σαµαρκάνδη, σε µια χώρα που δεν υπάρχει στον χάρτη (είναι αυτόνοµη περιφέρεια στο κράτος του Ουζµπεκιστάν) βρίσκεται το Καρακαλπακστάν – Καρα-καλπάκ, από τα µαύρα καπέλα που συνήθιζαν να φορούν οι µουσουλµάνοι κάτοικοί της. Εκεί, όπου το µεροκάµατο είναι ένα (!) δολάριο την ηµέρα.

Δύο αµερικανοί κινηµατογραφιστές ανακάλυψαν, σ’ αυτή τη χαµένη στον χάρτη γωνιά του κόσµου, έναν ανέλπιστο θησαυρό. Τη δεύτερη (µετά τη συλλογή της Γκαλερί Τρετιακόφ στη Μόσχα) µεγαλύτερη στον κόσµο συλλογή απαγορευµένων – από το πρώην σοβιετικό καθεστώς – έργων τέχνης.

Πάνω από 40.000 έργα των Λιουµπόβ Ποπόβα, Βλαντίµιρ Μαλέβιτς, Αλεξάντρ Ροτσένκο, Σοφρόνοβα, ονοµάτων-µύθων της ρωσικής εικαστικής πρωτοπορίας, το κασέ των οποίων έχει φτάσει τα τελευταία χρόνια στα ύψη στις διεθνείς αγορές της τέχνης, βρίσκονται στοιβαγµένα, ασυντήρητα, διασωσµένα όµως από τη µήνιν του σταλινικού καθεστώτος, στις αίθουσες και τις αποθήκες του µουσείου. Μέρος των συνολικά 90.000 έργων τέχνης που στεγάζει το κτίριο στη µέση του πουθενά, στην αχανή έρηµο του Ουζµπεκιστάν. Και να σκεφτεί κανείς ότι η περίφηµη Συλλογή Κωστάκη, µε 1.270

έργα της ρωσικής πρωτοπορίας, θεωρείται η πιο ακριβή αγορά τέχνης για το ελληνικό κράτος...

Ο µυστικός – για τη Δύση τουλάχιστον, µέχρι σήµερα – θησαυρός αποκαλύφθηκε στο ντοκιµαντέρ της Αµερικανίδας Αµάντας Πόουπ και του σοβιετικής καταγωγής Αµερικανού Τσάβνταρ Γκεοργκίεφ «Η έρηµος της απαγορευµένης τέχνης». Μια ταινία περιζήτητη στα τέλη του 2010 απ’ όλα τα φεστιβάλ του κόσµου – προβλήθηκε ήδη σε εβδοµήντα.

Μόνον που το ντοκιµαντέρ κινητοποίησε τους συλλέκτες και κυνηγούς έργων τέχνης. «Εµποροι τέχνης απ’ όλον τον κόσµο καταφθάνουν συχνά διεκδικώντας τους καλύτερους πίνακες της συλλογής», δηλώνει η Μαρινίκα Μπαµπαναζάροβα, διευθύντρια του Κρατικού Μουσείου Τέχνης «Ιγκόρ Σαβίτσκι» στην πόλη Νούκους – 1.200 χιλιόµετρααπό την πρωτεύουσα της χώρας Τασκένδη. Η ίδια εκφράζειφόβους για επιδροµές καταστροφής του εικαστικού θησαυρού του µουσείου από τους νότιους γείτονες, τους αφγανούς Ταλιµπάν.

Τα γυρίσµατα της ταινίας που προβάλλεται απόψε στο 13ο Φεστιβάλ Ντοκιµαντέρ της Θεσσαλονίκης (θα διαρκέσει έως τις 20 Μαρτίου) άρχισαν µε «τουριστική οπτική» το 2003 προκειµένου να καταγραφούν οι... θρυλικοί γαλάζιοι θόλοι της Σαµαρκάνδης, οι παραµυθένιοι δρόµοι του µεταξιού κ.λπ. Ωσπου οι δηµιουργοί ενηµερώθηκαν για την ύπαρξη του εικαστικού θησαυρού στα µακρινά δυτικά σύνορα του Ουζµπεκιστάν – στην πόλη Νούκους («το χειρότερο µέρος του κόσµου», σύµφωνα µε τους «Sunday Τimes») – και άλλαξαν ρότα.Καταγράφοντας στον φακό τους ένα συγκλονιστικό «παραµύθι»...