Το βιβλίο, στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς, ζει μια αληθινή υπαρξιακή κρίση

 

Μανώλης Πιμπλής

Στην Ελλάδα, αλλά και διεθνώς, το βιβλίο έχει τα δικά του προβλήματα. Η δύναμη των βιβλιοπωλείων είναι μεγαλύτερη από ποτέ, καθορίζοντας συχνά ακόμη και την ίδια την εκδοτική παραγωγή. Το μπεστ σέλερ είναι ο αγωνιώδης στόχος των περισσότερων εκδοτών και βιβλιοπωλών, αλλάζοντας την αρχιτεκτονική ενός ολόκληρου κλάδου

Στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης το επάγγελμα του εκδότη, πολλές φορές και του βιβλιοπώλη, ήταν στενά συνδεδεμένο με το πολιτικό κλίμα της εποχής. Οι εκδότες δεν μετρούσαν αντίτυπο το αντίτυπο τις πωλήσεις των βιβλίων τους, συχνά μάλιστα δεν κρατούσαν καν αρχεία και δεν ήξεραν ούτε οι ίδιοι τι αριθμούς αντιτύπων πουλούσαν! Το βιβλίο δεν ήταν ένα κοινό προϊόν, εθεωρείτο κατά βάση ένα πολιτιστικό αγαθό που διαμόρφωνε συνειδήσεις, επομένως και οι εκδότες, επιλέγοντας το επάγγελμα αυτό, ένιωθαν ότι συμμετείχαν σε μία ευρύτερη κοινωνική ζύμωση - όπως θα έλεγαν τότε.

Βέβαια, σε ΗΠΑ και Ευρώπη οι αλλαγές είχαν ήδη ξεκινήσει. Και ενώ, σήμερα ακόμα, όλοι οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι, και οι πιο μεγάλοι, δεν έπαψαν να αποτελούν οικογενειακές επιχειρήσεις, εκεί γίνονταν σταδιακά πολυμετοχικές ανώνυμες εταιρείες, που άλλαζαν μάλιστα χέρια αρκετά συχνά. Οι δε αλυσίδες βιβλιοπωλείων άρχιζαν να κάνουν ολοένα και πιο έντονη την παρουσία τους, διαμορφώνοντας ένα τοπίο όπου ο τελευταίος κρίκος στην αλυσίδα ανάμεσα στον συγγραφέα και τον αναγνώστη, δηλαδή το βιβλιοπωλείο, αποκτούσε εξαιρετικά μεγάλη δύναμη.

Σήμερα το βιβλίο, στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς, ζει μια αληθινή υπαρξιακή κρίση. Η δύναμη των βιβλιοπωλείων είναι μεγαλύτερη από ποτέ, καθορίζοντας συχνά ακόμη και την ίδια την εκδοτική παραγωγή. Το μπεστ σέλερ είναι ο αγωνιώδης στόχος των περισσότερων εκδοτών και βιβλιοπωλών, αλλάζοντας την αρχιτεκτονική ενός ολόκληρου κλάδου. Στον αγγλοσαξονικό κόσμο αλλά και στην Κεντρική Ευρώπη έχουν δημιουργηθεί ολιγοπώλια. Και το βήμα του χώρου του βιβλίου, ανάμεσα στην πλήρη απελευθέρωση της αγοράς και την κρατική προστασία ως πολιτιστικού αγαθού, παραμένει διστακτικό και μετέωρο.

Στην Ελλάδα της κρίσης, η γνωστή στρέβλωση της αγοράς οδηγεί σε ιδιόρρυθμες καταστάσεις: κάποιες μεγάλες αλυσίδες, παρεξηγώντας την έννοια της ισχύος, κάνουν και άτυπη στάση πληρωμών, στραγγαλίζοντας τους εκδότες. Τακτική που αποτελεί παγκόσμια πρωτοτυπία, αν πιστέψουμε και τον γαλλοαμερικανό εκδότη Αντρέ Σιφρίν (πρώην εκδότη της Pleiade και του Pantheon Books) που ήταν στη Θεσσαλονίκη και μας έλεγε σε σχετική ερώτηση ότι δεν έχει ακούσει ποτέ για κάτι ανάλογο σε Ευρώπη και ΗΠΑ. Την ελληνική αυτή πατέντα την ενστερνίστηκαν πάντως εδώ ακόμη και ξένα καταστήματα τα οποία, αν έκαναν κάτι τέτοιο στη χώρα όπου εδρεύουν, θα αντιμετώπιζαν πολύ μεγάλες κυρώσεις.

Η ιταλική εφημερίδα «Ρεπούμπλικα», με την ευκαιρία της Διεθνούς Εκθεσης Βιβλίου του Τορίνο που ολοκληρώθηκε πρόσφατα, έθεσε το ερώτημα για το μέλλον του βιβλίου σε εκπροσώπους δύο εκδοτικών οίκων παγκόσμιας επιρροής, του βρετανικού Penguin και του γαλλικού Gallimard.

Παρά το γεγονός ότι και οι Γάλλοι έχουν σε πολλά μιμηθεί τους αγγλοσάξονες, οι δύο απόψεις εκπροσωπούν δύο πολύ διαφορετικές οπτικές γωνίες. Η παγκοσμιοποίηση κάνει τα βιβλία να πωλούνται καλύτερα και να φθάνουν παντού, λέει ο ένας, η πλήρης απελευθέρωση της αγοράς επιβραβεύει τη μετριότητα, λέει ο άλλος. 

 

Πηγή: www.tanea.gr

Δημοσιεύτηκε στις 09/06/2012