Ανάμεσα στον θρύλο και την πραγματικότητα (2)

Κωνσταντίνος Σιμωνίδης: ένα άλυτο αίνιγμα

Ο τσαρλατάνος που κορόιδεψε τους επιστήμονες

«Αν κάποιος ήθελε να περιέχουν μόνο αλήθεια τα βιβλία, δεν θα έπρεπε πλέον να εκδίδει ούτε Ομηρο ούτε Ηρόδοτο, διότι αυτοί, ως γνωστόν, περιέχουν πολλές αναλήθειες». Εχοντας αυτά στο μυαλό του, ο Κωνσταντίνος Σιμωνίδης κατάφερε να ξεγελάσει την Ευρώπη και παράλληλα να επανεφεύρει την αρχαιότητα

 Σάκης Μαλαβάκης

Ο νεαρός Σιμωνίδης μεγάλωσε μέσα σε ένα καταπιεστικό περιβάλλον στη Σύμη, όπου πέρα από τον αυταρχικό πατέρα του κυριαρχούσε και ένας «αχρείος με σταυρό», ο θείος Βενέδικτος. Τα βράδια ο μοναχός συνήθιζε να επισκέπτεται το επτάχρονο αγόρι στο δωμάτιό του προκαλώντας του αποστροφή. Δέκα ετών ο Σιμωνίδης θα βρεθεί στην Αίγινα, σ' ένα πρότυπο σχολείο που ίδρυσε ο Καποδίστριας, καταφέρνοντας να απαλλαγεί από τον διεστραμμένο θείο. Οταν όμως επιστρέφει στο νησί, εκείνος είναι εκεί και συνεχίζει. Η προοπτική του να πάει να σπουδάσει στην Αθήνα τον ενθουσιάζει. Απελπίζεται όμως όταν μαθαίνει ότι πρώτα θα πρέπει να ακολουθήσει τον θείο Βενέδικτο σε κάποιες μονές του Βορρά. Αποφασίζει να δηλητηριάσει τον πατέρα του και τη μητριά του. Ρίχνει στο φαγητό τους αρσενικό αλλά όχι αρκετό ώστε να τους σκοτώσει. Τον ανακαλύπτουν και για να τον τιμωρήσουν τον στέλνουν στον Αθω, με συνοδό του τον θείο Βενέδικτο.

Δίχως να το ξέρει όμως, ο Σιμωνίδης έχει πιαστεί σε μια «θαυμάσια» παγίδα. Δίπλα στους καλόγερους της αθωνικής πολιτείας θα μάθει να χειρίζεται παλαιά χειρόγραφα και τις τεχνικές της γραφής και του σχεδίου και θα έρθει σε επαφή με ένα εξαιρετικό πλήθος παλαιών κειμένων, τα οποία θα αποτελέσουν την πρώτη ύλη τόσο της εμπορικής όσο και της πλαστογραφικής του δεινότητας. Οι πρώτοι περιηγητές-αγοραστές, οι «ευεργέτες της μορφωμένης ανθρωπότητας» από τον πολιτισμένο Βορρά, έχουν κάνει ήδη την εμφάνισή τους και αυτό που επιθυμούν είναι ό,τι επιθυμεί και ο Σιμωνίδης: να σώσουν τα ελληνικά πολιτισμικά αγαθά από τη «βάρβαρη σχέση τους» με τους Ελληνες, σημειώνει ο Σάπερ. Πέρα όμως από να τα διαφυλάξει, ο Σιμωνίδης θα αναλάβει να τα εμπλουτίσει, ακόμη και να τα εφεύρει.

Εχοντας εξελιχθεί σε δεινό πλαστογράφο, ο Σιμωνίδης θα συγγράψει, μεταξύ άλλων, ένα έργο ενός ανύπαρκτου βυζαντινού ζωγράφου του 5ου αιώνα ο οποίος υποτίθεται ότι εφηύρε την ηλιοτυπία, μια μέθοδο ζωγραφικής μέσω της ηλιακής ακτινοβολίας. Θα τον ξεσκεπάσει όμως ο αρχαιολόγος και διπλωμάτης Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής, ο οποίος θεωρούσε τον Σιμωνίδη δωσίλογο. Θα συγγράψει επίσης το περίφημο «Συμαΐς: Ιστορία της Απολλωνιάδος σχολής», μια εξαντλητική παρουσίαση μιας εξίσου ανύπαρκτης και παντελώς άγνωστης, έως το 1848 που εκδόθηκε το βιβλίο, ομάδας φιλοσόφων και μαθηματικών από την εποχή του Θεοδόσιου Β'.

Εχοντας λοιπόν στις αποσκευές του πλήθος χειρογράφων από την αστείρευτη πηγή του Αθω, ο Σιμωνίδης θα ταξιδέψει στην Ανατολή και στην Ευρώπη, άλλοτε ως δρ Φιλοσοφίας και άλλοτε ως αρχαιολόγος. Θα πραγματοποιήσει ανασκαφές στην Κωνσταντινούπολη, όπου δεν θα διστάσει να τάξει στα μέλη της Ιεράς Συνόδου τις επιστολές των Αποστόλων ενώ στο Λονδίνο θα παρουσιάσει τα χειρόγραφά του μπροστά στα 500 μέλη της Βασιλικής Φιλολογικής Εταιρείας τα οποία θα τον αποδεχθούν με ενθουσιασμό. Και στη Λειψία, θα καταφέρει να πουλήσει έναντι 5.000 ταλίρων ένα παλίμψηστο 70 φύλλων με την ιστορία των αιγυπτίων βασιλέων στον πρώσο βασιλιά. Θα πεθάνει ή στην Αλεξάνδρεια, την πόλη της θρυλικής βιβλιοθήκης, έχοντας ζήσει τα τελευταία χρόνια ως επαίτης και πλανόδιος πωλητής, ή ξεχασμένος σε μια μικρή πόλη της Αλβανίας ή από σφαίρα του Μπίλι του Τρομερού (Billy the Kid) στον πόλεμο των ράντσων του Λίνκολν Κάουντρι στις ΗΠΑ ή στη Μονή Ρουσάνου στα Μετέωρα, όπου κατέφθασε με το όνομα Βενέδικτος.

Ποιος όμως υπήρξε τελικά ο Κωνσταντίνος Σιμωνίδης; «Ενας Βυζαντινός που ήθελε να επηρεάσει την Ιστορία αλλά κοιτάζοντας προς τα πίσω» ή ένας «απατεώνας χαρισματικός, καθ' έξιν ψεύτης και προδότης, που έπλασε και επινόησε τον ίδιο του τον εαυτό»; Ενας «πειρατής» της Ιστορίας, μια «μηχανή του χρόνου», ένας «λαθρεπιβάτης της λογοτεχνίας»; Αγιος και παλιάνθρωπος μαζί; Ερμαιο της εποχής του; Πλαστογράφος του παρελθόντος ή θεμελιωτής του (τότε) παρόντος; Επιστήμονας ή τσαρλατάνος; Ευπατρίδης ή δωσίλογος; Σε κάποιο σημείο του βιβλίου του ο Σάπερ παραθέτει ένα παλιό δημοσιογραφικό ρητό το οποίο λέει ότι η έρευνα καταστρέφει τις ωραιότερες ιστορίες, και στην περίπτωση του Σιμωνίδη το ρητό αυτό μοιάζει να έχει ισχύ. Το ερώτημα για το ποιος υπήρξε ο Κωνσταντίνος Σιμωνίδης ίσως να είναι προτιμότερο να μείνει αναπάντητο.