Γεωπολιτικά παιχνίδια στη Μέση Ανατολή

Στέφανος Κωνσταντινίδης*
Τα τελευταία γεγονότα στην Αίγυπτο, με τη σύγκρουση ανάμεσα στους ισλαμιστές και τις κοσμικές
πολιτικές δυνάμεις, αναδεικνύουν για άλλη μια φορά την στρατηγική σημασία της χώρας αυτής και
τον ρόλο της στον ευρύτερο χώρο της Μέσης Ανατολής. Τα γεγονότα στην Αίγυπτο ξεκίνησαν όταν ο ισλαμιστής πρόεδρος της χώρας Μωχάμετ Μόρσι, εκμεταλλευόμενος τον ρόλο που διαδραμάτισε στην εκεχειρία ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Γάζα, περιβλήθηκε με έκτακτες δικτατορικές εξουσίες. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι Αμερικανοί που συνεργάστηκαν στενά με τον Μόρσι για την εκεχειρία αυτή, στην παρούσα κρίση τον στήριξαν ουσιαστικά, καλώντας μάλιστα τους αντιπάλους του να δείξουν μετριοπάθεια.
Αυτό δείχνει τους διαύλους επικοινωνίας που υπάρχουν ανάμεσα στους ισλαμιστές της Αιγύπτου και την Ουάσιγκτον. Καθώς οι Αμερικανοί αποδίδουν μεγάλη σημασία στη γεωπολιτική θέση της Αιγύπτου, επιδιώκουν καλές σχέσεις με τον Μόρσι και τους ισλαμιστές και αδιαφορούν για την εμπέδωση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα αυτή.
Εξάλλου, η Ουάσιγκτον που εκτίμησε το ρόλο του Μόρσι στην τελευταία κρίση ανάμεσα στο Ισραήλ
και τη Γάζα, επιθυμεί τη σταθεροποίηση των ισλαμιστών στην Αίγυπτο υπολογίζοντας ότι θα αποτελέσουν αντίβαρο στην ιρανική επιρροή τόσο στη Γάζα όσο και στον αραβικό κόσμο και την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Με άλλα λόγια η Αίγυπτος των ισλαμιστών θα μπορούσε να ενταχτεί σε έναν ευρύτερο συνασπισμό εναντίον των ιρανικών φιλοδοξιών στην περιοχή. Έτσι, οι Αμερικανοί είναι έτοιμοι να επαναλάβουν το ίδιο πείραμα που έκαναν στο παρελθόν στηρίζοντας τους Τούρκους ισλαμιστές. Διότι, παρά τις δυσκολίες και τα προβλήματα των αμερικανοτουρκικών σχέσεων, η Τουρκία παραμένει επί της ουσίας σταθερός αντίπαλος του Ιράν στην περιοχή, καθώς και οι δύο χώρες διεκδικούν ρόλο περιφερειακής ηγεμονικής δύναμης. Καθώς μάλιστα οι σχέσεις ανάμεσα στο Κάιρο και την Άγκυρα είναι καλές, ένας άξονας Καΐρου-Άγκυρας εναντίον της Τεχεράνης, εκτιμούν οι Αμερικανοί, είναι πάντα δυνατός. Ειδικά τώρα που το Ιράν στηρίζει στη Συρία το καθεστώς Άσαντ και η Τουρκία έχει ταχτεί με αυτούς που το πολεμούν, και οι οποίοι είναι κατά βάση ισλαμιστές που ενισχύονται από τους συμμάχους των Αμερικανών Σαουδάραβες και τους εμίρηδες του Κόλπου. Εξάλλου, οι Αμερικανοί θεωρούν θετική την επιρροή της Αιγύπτου στη Γάζα και στους Παλαιστίνιους όχι μόνο ως αντίβαρο στην ιρανική επιρροή, αλλά και γιατί απομακρύνει και ελαχιστοποιεί τον ρόλο της Τουρκίας που θεωρείται αρνητικός, ιδιαίτερα με τις κατά καιρούς ρητορικές εξάρσεις του Ερντογάν εναντίον του Ισραήλ.
Είναι καθαρό ότι μετά τη λεγόμενη Αραβική Άνοιξη, η αμερικανική πολιτική επιδιώκει τη συνεργασία με τη νέα ισλαμική τάξη στην περιοχή και επενδύει σε αυτή για να την αντιτάξει στις ιρανικές φιλοδοξίες. Είναι έτσι έτοιμη να θυσιάσει-για ακόμη μια φορά- τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία στον αραβικό κόσμο από τη στιγμή που δεν θίγονται τα άμεσα στρατηγικά της συμφέροντα. Η αμερικανική αυτή πολιτική ενισχύεται από το γεγονός ότι η νέα αυτή ισλαμική τάξη στη Μέση Ανατολή είναι σουνιτική, σε αντίθεση με το σιϊτικό Ιράν και τους συμμάχους του. Αν εξαιρέσει κανείς την Αλ Κάιντα και την ομάδα των σαλαφιστών, το σουνιτικό Ισλάμ είναι συντηρη- τικό και δεν απειλεί τα αμερικανικά συμφέροντα. Άλλωστε, οι Αμερικανοί φαίνεται να έχουν επιτύχει τη χειραγώγηση της νέας αυτής σουνιτικής ισλαμικής τάξης στη Μέση Ανατολή από τον άλλο παραδοσιακό σύμμαχό τους στην περιοχή, τη Σαουδική Αραβία, της οποίας το καθεστώς παραμένει ένα από τα πιο αρχαϊκά, αυταρχικά και αντιδημοκρατικά της περιοχής. Βέβαια σε όλα αυτά τα γεωπολιτικά παιχνίδια, τις συμμαχίες και τις λεπτές ισορροπίες όπως καθοδηγούνται από τους Αμερικανούς, υπάρχει η αβεβαιότητα της Συρίας και το παλαιστινιακό πρόβλημα που συνταράσσει πάντα την περιοχή. Είναι, επίσης, πολύ πιθανόν η αμερικανική πολιτική για την περιοχήνα αποδειχτεί για άλλη μια φορά κοντόφθαλμη, επειδή προσπαθεί να στηριχτεί στα νέα αυταρχικά ισλαμικά καθεστώτα που αναδύονται και περιφρονεί τη λαϊκή οργή που αργά ή γρήγορα θα ξεσπάσει. Τα αυταρχικά και αντιδημοκρατικά καθεστώτα δεν είναι ποτέ οι καλύτεροι σύμμαχοι μιας χώρας που θέλει να παρουσιάζεται με κάθε ευκαιρία υπέρμαχος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έτοιμη όμως και να τα θυσιάσει στον βωμό των στρατηγικών της συμφερόντων.
*Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης.
E-mail stephanos.constantinides@gmail.com



Πηγή: Ο Φιλελεύθερος
Δημοσιεύτηκε στις 09/12/2012