Ελένη Ξένου
Αίθουσα 72, στον τελευταίο όροφο του Βρετανικού Μουσείου. Έχω ήδη διασχίσει την αρχαία Ρώμη, Ελλάδα και Αίγυπτο και κατευθύνομαι προς την Αρχαία Κύπρο. Γύρω μου εκατοντάδες επισκέπτες, άνθρωποι από όλο τον κόσμο, να περιεργάζονται τα εκθέματα, άλλοι παίρνοντας σημειώσεις και άλλοι βγάζοντας φωτογραφίες με το smart-phone τους. Μια μεγάλη επιγραφή με «υποδέχεται» στην γκαλερί που φέρει το όνομα του δωρητή της Αναστάσιου Γ. Λεβέντη, όπου κάτω από τον τίτλο «Αρχαία Κύπρος» προλογίζεται η σημασία του νησιού στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά.
Αποφεύγω να περιεργαστώ τις προθήκες, για να αφήσω τον ίδιο τον επιμελητή της πρόσφατα ανακαινισμένης αυτής αίθουσας (τόσο σε περιεχόμενο, όσο και σε τρόπο παρουσίασης), Thomas Kiely, ο οποίος ήδη με περιμένει στο γραφείο του, για να με ξεναγήσει στα 1200 περίπου κυπριακά εκθέματα.
Ένας παλιός χάρτης της Κύπρου είναι κολλημένος στην πόρτα του γραφείου του. «Τον αγόρασα την πρώτη φορά που επισκέφθηκα τη Κύπρο» μου λέει χαμογελώντας. Κάθεται απέναντί μου και φαίνεται ήδη ενθουσιασμένος που θα διηγηθεί (για ακόμη μια φορά) τη διαδικασία και το σκεπτικό ανακαίνισης της αίθουσας κυπριακών αρχαιοτήτων. Έχει περάσει σχεδόν ένας μήνας από τα εγκαίνια της και 25 περίπου χρόνια από τη δημιουργία της. Η απόφαση για την ανανέωσή της λήφθηκε μετά από εισήγηση του κ. Βάσου Καραγιώργη, όπως με πληροφορεί ο κ. Kiely, καθώς και με παρότρυνση της επικεφαλής του τμήματος αρχαιοελληνικών και ρωμαϊκών αρχαιοτήτων, Λέσλι Φίτον. Η σκέψη γεννήθηκε με αφορμή την Κυπριακή Προεδρία στο συμβούλιο της Ε.Ε. και βέβαια τίποτα από όλα αυτά δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί χωρίς την πρωτοβουλία του Ιδρύματος Λεβέντη. «Αντί να διοργανώσουμε, στα πλαίσια της προεδρίας, μια προσωρινή έκθεση, θεωρήσαμε πως ήταν πολύ πιο σημαντικό να προχωρήσουμε στον εκσυγχρονισμό της γκαλερί. Εδώ και 25 χρόνια η αίθουσα (και το περιεχόμενό της) παρέμενε η ίδια και πλέον ο τρόπος παρουσίασής των ήταν πλέον παρωχημένος και θα τολμούσα να πω όχι ιδιαίτερα ελκυστικός στο μάτι του θεατή», επεξηγεί ο κ. Kiely. «Που επικεντρώνει ένας επιμελητής την προσοχή του ώστε να διηγηθεί με ένα «μοντέρνο» τρόπο 5.000 χρόνια ιστορίας, ρωτώ. Χαμογελάει και το χαμόγελό του υπονοεί πως δεν είναι καθόλου απλή υπόθεση, αλλά προηγούνται μήνες μελέτης και πολλών συζητήσεων. «Υπάρχουν πολλοί τρόποι να ερμηνεύσεις μια συλλογή», μου λέει. «Και με δεδομένο ότι ο κόσμος πια δεν θέλει να περνά πολλή ώρα σε μια γκαλερί, δεν θέλει να διαβάζει μακροσκελή επεξηγηματικά κείμενα, έχει ήδη περάσει από τόσες άλλες αίθουσες μέχρι να φτάσει στην αίθουσα 72, με όλα αυτά τα δεδομένα είναι σημαντικό να βρεις τον τρόπο να γαργαλίσεις την περιέργεια του».
Και ο τρόπος αυτός δεν αφορά μόνο στα ίδια τα εκθέματα, αλλά και στον περιβάλλοντα χώρο τους. Η γκαλερί βάφτηκε με φωτεινά χρώματα και σχεδιάστηκε ειδικός φωτισμός. Στο μέσο της αίθουσας μέσα σε μια μακρόστενη βιτρίνα ξετυλίγεται η ιστορία της αρχαίας Κύπρου μέσα από μια χρονολογική αφήγηση. Η πιο σημαντική ωστόσο διαφοροποίηση είναι η ομαδοποίηση των αντικειμένων σε κάθε προθήκη και η προβολή ενός από αυτά σαν «κύριου αφηγητή» της συγκεκριμένης ενότητας. «Το σκεπτικό πίσω από αυτή την ιδέα» εξηγεί ο κ. Kiely «είναι να προσελκύσουμε το ενδιαφέρον του επισκέπτη σε ένα αντικείμενο, το οποίο θα του προκαλέσει την περιέργεια να ανακαλύψει περισσότερα για την ιστορία που διηγείται η συγκεκριμένη ενότητα». «Ο κόσμος ενδιαφέρεται για ιστορίες» συνεχίζει «και ιδιαίτερα όταν αυτές έχουν έναν ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα. Και η έκθεση είναι στημένη ώστε να δίνεται έμφαση στον άνθρωπο, στον τρόπο σκέψης του, στις επιρροές που υπήρχαν, στη θρησκεία, στο εμπόριο, στο πώς λειτουργούσε η κοινωνία».
ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
Τον ρωτώ κατά πόσο είναι ευχαριστημένος από το αποτέλεσμα. Μου απαντά καταφατικά. «Πολλά από τα αντικείμενα παρουσιάζονται για πρώτη φορά» με πληροφορεί και εννοεί πως βρίσκονταν για χρόνια αποθηκευμένα σε ειδικό χώρο στο Βρετανικό Μουσείο μέχρι που μέσα από την ιδέα της ανακαίνισης αποφασίστηκε και η εκ νέου αξιολόγηση της συλλογής. «Τι θα θέλατε να αποκομίσει ο επισκέπτης», τον ρωτώ. « Η γκαλερί είναι περίπλοκη» απαντά «με την έννοια ότι τα αντικείμενα που εκτίθενται καλύπτουν 5.000 ιστορίας. Η Κύπρος είναι μια χώρα που δέχτηκε τόσες επιρροές ώστε πολλές φορές είναι δύσκολο να ανιχνεύσεις την προέλευση των επιρροών στο κάθε αντικείμενο. Εκείνο που ήταν συναρπαστικό ωστόσο στον κυπριακό πολιτισμό ήταν πως παρότι υπήρχαν όλες αυτές οι επιδράσεις, οι Κύπριοι τις αφομοίωναν μέσα από το φίλτρο του δικής τους κουλτούρας. Δεν ισχύει αυτό που ενδεχομένως πιστεύουν πολλοί, ότι δηλαδή, η Κύπρος ήταν απλώς μια χοάνη επιρροών.
Αντιθέτως. Οι Κύπριοι δανείζονταν μια ιδέα και την έφερναν στα δικά τους μέτρα. Κι αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον και πολύ σύγχρονο ταυτόχρονα. Αυτή η fusion πολιτισμική αλληλεπίδραση που είναι και το χαρακτηριστικό της σημερινής εποχής, έχει ενδιαφέρον μόνο όταν η κάθε κουλτούρα την αξιοποιήσει μέσα από τον δικό της χαρακτήρα. Και ο αρχαίος κυπριακός πολιτισμός έχει αυτή ακριβώς την ιδιαιτερότητα, την οποία είναι πολύ σημαντικό να εντοπίσει ο επισκέπτης».
ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΕΚΘΕΜΑΤΑ
Πριν αρχίζει η ξενάγηση μού υπενθυμίζει πως η γκαλερί χωρίστηκε σε χρονολογικές, γεωγραφικές και θεματικές ενότητες. Και ύστερα αφού κάνουμε μια βόλτα περνώντας από όλες τις προθήκες της αίθουσας 72, κάνει μια στάση μπροστά σε εκείνη με τα αγαλματίδια της περιόδου 700 π.Χ. έως το 100 π.Χ., τα οποία εντοπίστηκαν στην περιοχή του αρχαίου Ιδαλίου και αποτελούν προσφορά και τιμή στους θεούς. Τα συγκεκριμένα αγαλματίδια -μου λέει- βγήκαν από τις αποθήκες του μουσείου περίπου 100 χρόνια μετά την τελευταία φορά που είχαν εκτεθεί σε δημόσια θέα. «Είναι λες και σου χαμογελούν», λέει και συμπληρώνει πως βρίσκει πολύ ενδιαφέρον αυτό το στοιχείο στην αρχαία κυπριακή γλυπτική.
Η επόμενή μας στάση είναι μπροστά από μια μπρούτζινη κεφαλή του 450 π.Χ., που ονομάζεται «κεφαλή του Chatsworth» και η οποία εκτιμάται ότι απεικονίζει τον θεό Απόλλωνα. Και η βόλτα μας συνεχίζεται στα 1.200 περίπου εκθέματα όπου ο κ. Kiely διηγείται εν συντομία την ιστορία τους λες και αφηγείται ένα συναρπαστικό παραμύθι. «Ποιο είναι το αγαπημένο σας αντικείμενο;». Εκείνος γελάει και βρίσκει έναν πιο ευφάνταστο τρόπο να διατυπώσει την ερώτησή μου. «Εννοείς ποιο θα έτρεχα να σώσω αν έπαιρνε φωτιά το μουσείο;» Κάπως έτσι, του απαντώ και παραδέχεται πως η «αδυναμία του» είναι τα αγαλματίδια του αρχαίου Ιδαλίου. «Εκείνα που μοιάζουν λες και σου χαμογελούν», επαναλαμβάνει…
ΤΗΕ ΒΙG PICTURE
Δεν είχε περάσει από το μυαλό του όταν σπούδαζε αρχαιολογία και αρχαία ιστορία, πως θα αφιέρωνε το διδακτορικό του στον αρχαίο κυπριακό πολιτισμό. Όλα έγιναν τυχαία, λέει και εξηγεί πως η καθηγήτρια του ήταν εκείνη που τον ώθησε. Και κάπως έτσι ξεκίνησε η αγάπη του για την αρχαία Κύπρο, η οποία συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Με πληροφορεί πως έχει αναλάβει ένα μεγάλο πρότζεκτ, το οποίο αφορά στην ηλεκτρονική αρχειοθέτηση των κυπριακών αρχαιοτήτων. Μου λέει επίσης πως τον ενδιαφέρει πολύ να μελετήσει το θέμα των ανασκαφών που γίνονταν στο νησί τον 19ο αιώνα.
«Υπάρχει ένα πολύτιμο αρχείο με όλα τα ντοκουμέντα, τα έγγραφα, τις επιστολές, τις φωτογραφίες, σχετικά με τις ανασκαφές του 19ου αιώνα, το οποίο θεωρώ πως δεν είναι μόνο συναρπαστικό, αλλά και πολύπλευρα διαφωτιστικό», λέει. Είναι σημαντική η μελέτη της ιστορίας για να μπορέσει κανείς να κατανοήσει το παρόν και το μέλλον, τον ρωτώ. «Πιστεύω πως ναι», απαντά «γιατί με αυτή τη γνώση έχεις μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα (the big picture). Και είναι σημαντικό να βλέπεις τη “μεγάλη εικόνα” γιατί δυστυχώς η ιστορία παρερμηνεύεται κάποτε για πολιτικούς ή κοινωνικούς λόγους».
Πηγή: Ο Φιλελεύθερος
Δημοσιεύτηκε στις 20/01/2013
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire