H «ψευδαίσθηση της ιστορίας» τελειώνει, εκτιμά ψυχολογική έρευνα

Επιστήμονες ισχυρίζονται ότι ένα νέο ψυχολογικό φαινόμενο που θα κάνει τους ανθρώπους ανίκανους να προβλέψουν τις μελλοντικές αλλαγές αντικατοπτρίζει την «αποτυχία της προσωπικής φαντασίας».

Αυτήν την εβδομάδα, το περιοδικό Science εξέδωσε μια σημαντική ψυχολογική ανάλυση με σημαντικά κοινωνικά, πολιτικά και φιλοσοφικά συμπεράσματα. Σε μια ογκώδη μελέτη η οποία εξέτασε τις προσωπικότητες, τις αξίες και τις προτιμήσεις περισσότερων από 19.000 ανθρώπων, μια ομάδα τριών ψυχολόγων από τα πανεπιστήμια του Χάρβαρντ και της Βιρτζίνια βρήκε ότι οι άνθρωποι όλων των ηλικιακών ομάδων -ακόμη κι όσων ισχυρίζονται ότι έχουν αλλάξει κατά πολύ στο παρελθόν- τείνουν συστηματικά να υποτιμούν πόσο ο χαρακτήρας και το αξιακό τους σύστημα θα αλλάξει μελλοντικά.
Ονομάζοντας αυτήν την πεποίθηση ως «το τέλος της ιστορικής ψευδαίσθησης», οι συγγραφείς καταλήγουν πως «οι άνθρωποι, όπως φαίνεται, θεωρούν ότι το παρόν αποτελεί την πιο κρίσιμη στιγμή στη ζωή τους καθώς σ’ αυτό ολοκληρώνονται ως προσωπικότητες για την υπόλοιπη ζωή τους». Γιατί δεν έχουμε εκείνες τις δεξιότητες να φανταστούμε τις αλλαγές -ατομικές και συλλογικές- που έρχονται; Σύμφωνα με τους συγγραφείς της έρευνας που δημοσιεύτηκε στο Science, ένας λόγος είναι «η αποδεδειγμένη τάση των ανθρώπων να υπερεκτιμούν τη δική τους μοναδικότητα».
Αν είμαστε τόσο υπέροχοι στο παρόν, γιατί να θέλουμε ν’ αλλάξουμε στο μέλλον; Ακόμα και αν υπάρχει μια δραματοποιημένη υπερεκτίμηση για τη μοναδικότητα της φιλελεύθερης δημοκρατίας και του παγκόσμιου καπιταλισμού, εδώ φαίνεται ότι υπάρχουν πολλά περισσότερα διακυβεύματα.
Το πιο σημαντικό είναι ότι η προβλεψιμότητα του μέλλοντος μας παρέχει ένα αίσθημα ασφάλειας. Ενώ βέβαια οι επιλογές του παρελθόντος μάς έχουν βοηθήσει να γίνουμε αυτοί που είμαστε σήμερα, οι μελλοντικές αλλαγές είναι εξ’ ορισμού άγνωστες και άρα απειλητικές για την κατασκευή του Εαυτού μας. Για τους περισσότερους, η ιδέα ότι δεν θ’ αναγνωρίζουν τις αξίες τους σε μια δεκαετία από τώρα, είναι αρκετά ενοχλητική. Ένας παρόμοιος φόβος φαίνεται να ταλαιπωρεί οποιαδήποτε προοπτική της κοινωνικής αλλαγής. Ωστόσο, ό,τι και αν συμβεί το μόνο πράγμα που μένει το ίδιο είναι πως «όλα αλλάζουν».