Δέκα λόγοι που η κυπριακή οικονομία παράγει
και αναπαράγει ανέργους
Του Μάριου Μαυρίδη*
Η Κύπρος βιώνει τη μεγαλύτερη αύξηση ανεργίας σε ολόκληρη την
Ευρώπη. Με βάση τα επίσημα στοιχεία της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού, η
ανεργία στην Κύπρο έχει σχεδόν τριπλασιαστεί σε λιγότερο από πέντε
χρόνια, από 3,5% που ήταν τον Δεκέμβριο του 2007 στο 11,3% τον Ιούνιο
του 2012. Κατά την ίδια περίοδο, η ανεργία στους νέους 15-24 ετών
αυξήθηκε από 10,2% στο 27,6%, ενώ η μακροχρόνια ανεργία (άνω των 6
μηνών) αυξήθηκε από 16,3% στο 25%. Μέρος της δραματικής αύξησης της
ανεργίας μπορεί να αποδοθεί στην ύφεση της οικονομίας, η οποία ξεκίνησε
το τρίτο τρίμηνο του 2011 και συνεχίζεται με αυξητική τάση.
Στο τέλος του δεύτερου τριμήνου του 2012, η οικονομική δραστηριότητα συρρικνώθηκε κατά 2,3% σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2011. Το μεγαλύτερο όμως μέρος της ανεργίας οφείλεται σε άλλους παράγοντες, οι οποίοι δεν είναι οφθαλμοφανείς και κρύβονται πίσω από διαρθρωτικά προβλήματα της οικονομίας. Η δραματική αύξηση της ανεργίας μπορεί επίσης να αποδοθεί και στις λανθασμένες πολιτικές και πρακτικές που η πολιτεία ακολουθεί τα τελευταία 20 χρόνια, σε ό,τι αφορά στην τριτοβάθμια ακαδημαϊκή και τεχνική εκπαίδευση.
Η ανεργία στην Κύπρο έχει βαθιές ρίζες και χρήζουν περισσότερης μελέτης. Σε αυτό το άρθρο, απλά θα αναφερθώ και θα εξηγήσω τους λόγους για τους οποίους η ανεργία είναι ψηλή στην Κύπρο, διότι, όπως λέει και μια αρχαία ρήση, «όταν γνωρίζεις από πού έρχεσαι, γνωρίζεις και πού πηγαίνεις». Δυστυχώς η ανεργία στην Κύπρο έχει αφεθεί τα τελευταία χρόνια εκτός ελέγχου, και έχει αποκτήσει τη δική της δυναμική. Έχει δηλαδή δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος ανεργίας και ύφεσης, με την ύφεση να τροφοδοτεί την ανεργία και την ανεργία να τροφοδοτεί την ύφεση. Χρειάζεται πολλή δουλειά και πολλά χρόνια για να αντιμετωπίσουμε την ανεργία αποτελεσματικά.
1)Σε μια οικονομία, η απασχόληση είναι συνάρτηση της παραγωγής και της οικονομικής δραστηριότητας, δεδομένου ότι η τεχνολογία παραμένει σταθερή. Αύξηση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) σημαίνει και δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Με βάση το δεύτερο τρίμηνο του 2012, η οικονομία τρέχει με ύφεση 2,3%, δηλαδή η παραγωγή συρρικνώνεται κατά 2,3%. Συνεπώς, οι θέσεις εργασίας στην οικονομία μειώνονται ανάλογα. Μείωση του ΑΕΠ κατά μία ποσοστιαία μονάδα σημαίνει απώλεια παραγωγής και εισοδημάτων ύψους €180 εκατ. Με βάση τον διάμεσο ετήσιο μισθό που ανέρχεται στις €19.200, τα €180 εκατομμύρια ισοδυναμούν με 9.375 θέσεις εργασίας.
Υπερβολική προσφορά πτυχιούχων.
2)Επικρατεί η αντίληψη στην Κύπρο ότι το πτυχίο του πανεπιστημίου είναι διαβατήριο για μια σταθερή θέση εργασίας με ψηλές απολαβές και καλές προοπτικές. Πράγματι, εκατοντάδες μελέτες σε ολόκληρο τον κόσμο, καταδεικνύουν ότι οι απολαβές των εργαζομένων συνδέονται άμεσα με το επίπεδο μόρφωσής τους, δηλαδή ψηλότερο επίπεδο μόρφωσης σημαίνει και ψηλότερες απολαβές. Επειδή, όμως, η επένδυση στη μόρφωση ήταν οικονομικά συμφέρουσα, η προσφορά πτυχιούχων αυξήθηκε τόσο πολύ που η οικονομία δεν μπορεί να τους απορροφήσει.
3)Η υπερβολική μόρφωση (overeducation) αναφέρεται στην απόκτηση περισσότερης μόρφωσης από ό,τι απαιτεί μια θέση εργασίας, για να αυξηθούν οι πιθανότητες εργοδότησης. Στην Κύπρο, το φαινόμενο της υπερβολικής μόρφωσης παρατηρείται έντονα λόγω της υπερβολικής προσφοράς πτυχιούχων. Ο έντονος ανταγωνισμός στη διεκδίκηση μιας θέσης εργασίας, αναγκάζει τους πτυχιούχους να αποκτήσουν μεταπτυχιακό ή/και κάποιο επαγγελματικό πτυχίο για να έχουν περισσότερες πιθανότητες να κερδίσουν μια θέση εργασίας. Σύμφωνα με μελέτες της Φοιτητικής Μέριμνας του Πανεπιστημίου Κύπρου, το ποσοστό των φοιτητών που συνέχισαν για μεταπτυχιακό το 2003 ήταν 33%, ενώ το 2009 το ποσοστό αυτό ανήλθε στο 50%. Το φαινόμενο της υπερβολικής μόρφωσης επηρεάζει την ανεργία με δύο τρόπους. Πρώτον, οι υποψήφιοι εργαζόμενοι ψάχνουν για εργασία για περισσότερο χρόνο αφού προσπαθούν να βρουν μια θέση εργασίας αντάξια των πτυχίων και προσόντων τους. Δεύτερον, ο εργοδότης δεν εργοδοτεί εύκολα ένα άτομο με υπερβολική μόρφωση, διότι πολύ πιθανόν να του φύγει μόλις βρει κάτι καλύτερο.
4)Στην Κύπρο, ο επαγγελματικός προσανατολισμός είναι σχεδόν ανύπαρκτος. Οι συμβουλευτικές υπηρεσίες επαγγελματικού προσανατολισμού δεν βασίζονται σε εξειδικευμένες μελέτες που να αναδεικνύουν τα επαγγέλματα του μέλλοντος, αλλά στις προσωπικές προτιμήσεις του μαθητή. Ουσιαστικά, οι απόφοιτοι σχολών μέσης παιδείας επιλέγουν να σπουδάσουν ό,τι τους αρέσει χωρίς να γνωρίζουν αν η σπουδή που ακολουθούν έχει προοπτικές εργοδότησης. Το εκπαιδευτικό σύστημα δεν εξυπηρετεί τις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Σε κάποια επαγγέλματα υπάρχει πλεόνασμα υποψηφίων εργαζομένων και σε άλλα έλλειμμα. Το φαινόμενο παρατηρείται ακόμα έντονα στην κυπριακή κοινωνία αλλά δεν προκαλούσε ανεργία διότι οι πτυχιούχοι μπορούσαν εύκολα να βρουν δουλειά, ανεξάρτητα από το αντικείμενο των σπουδών τους. Σήμερα όμως το φαινόμενο αυτό αυξάνει σημαντικά την ανεργία, διότι πολλοί πτυχιούχοι που σπουδάζουν χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις προοπτικές εργοδότησης, παραμένουν στην ανεργία για αρκετό καιρό. Στις ανεπτυγμένες οικονομίες, το συνταίριασμα (matching) στην αγορά εργασίας βασίζεται στο μηχανισμό της αγοράς, προσφοράς και ζήτησης. Τα προσοδοφόρα επαγγέλματα ελκύουν περισσότερους σπουδαστές μέχρι το επάγγελμα να κορεσθεί και όταν δημιουργηθεί πλεόνασμα πτυχιούχων, τότε οι απολαβές του επαγγέλματος μειώνονται (επειδή κατανέμονται σε περισσότερους), με αποτέλεσμα το εν λόγω επάγγελμα να απωθεί τους σπουδαστές. Ο μηχανισμός της αγοράς προσφέρει έναν αυτόματο τρόπο εξάλειψης των πλεονασμάτων και ελλειμμάτων στα διάφορα επαγγέλματα.
5)Η αγορά εργασίας έχει μετατραπεί από ευέλικτη, που ήταν για δεκαετίες, σε δύσκαμπτη. Οι Κύπριοι δεν είναι διατεθειμένοι να εργαστούν σε συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας, όπως οικιακές βοηθοί, γεωργία και κτηνοτροφία, καταστήματα, εστιατόρια και νυχτερινά κέντρα κ.λπ., όπου οι απολαβές είναι χαμηλές. Όλα τα επαγγέλματα που απαιτούν ανειδίκευτο εργατικό δυναμικό, καλύπτονται από κοινοτικούς ή ξένους εργάτες. Αν και αρκετοί Κύπριοι θα μπορούσαν να εργαστούν στους τομείς αυτούς για περισσότερα χρήματα, οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να αντέξουν το ψηλότερο εργατικό κόστος, και έτσι βολεύονται με τους κοινοτικούς και τους ξένους. Η ψηλή ανεργία που επικρατεί σήμερα και τα οικονομικά προβλήματα που συσσωρεύονται στα κυπριακά νοικοκυριά, αναμένεται ότι θα φέρουν κάποιες αλλαγές στη νοοτροπία και τη συμπεριφορά των Κυπρίων, με αποτέλεσμα να αποδέχονται ανειδίκευτες θέσεις εργασίας με χαμηλότερες απολαβές. Το πιο πάνω πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο ανάμεσα στους άνεργους πτυχιούχους, οι οποίοι και να θέλουν να δουλέψουν σε τέτοιες δουλειές, οι επιχειρήσεις τους απορρίπτουν αμέσως επειδή θεωρούν ότι οι πτυχιούχοι θα είναι μαζί τους μέχρι να βρουν κάτι καλύτερο.
6)Με την ελεύθερη διακίνηση των εργαζομένων ανάμεσα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο αριθμός των κοινοτικών εργατών στην Κύπρο αυξήθηκε δραματικά τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με στοιχεία από τις Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων, τον Απρίλιο του 2012, οι κοινοτικοί και ξένοι εργάτες ανήλθαν στις 120.000 άτομα ή ποσοστό 30% του συνολικού εργατικού δυναμικού της Κύπρου. 63.000 είναι κοινοτικοί από χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενώ άλλες 57.000 προέρχονται από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ποσοστό αυτό είναι το δεύτερο μεγαλύτερο στην Ευρώπη μετά το Λουξεμβούργο, ενώ την Κύπρο ακολουθούν η Μάλτα και η Εσθονία. Το πρόβλημα όμως είναι ότι παρά την οικονομική κρίση, η ροή κοινοτικών εργατών στην Κύπρο συνεχίζεται από Ελλάδα, Ρουμανία και Βουλγαρία, αφού οι απολαβές σε αυτές τις χώρες είναι ακόμα χαμηλότερες από ό,τι είναι στην Κύπρο. Με βάση τα τελευταία στοιχεία της Υπηρεσίας Κοινωνικών Ασφαλίσεων, η ροή των κοινοτικών στην Κύπρο έχει αυξηθεί από τον Ιανουάριο μέχρι τον Απρίλιο του 2012 κατά 5.000 άτομα, από 57.000 τον Ιανουάριο στις 62.000 τον Απρίλιο, εν μέσω βαθιάς οικονομικής κρίσης. Αυτή η εξέλιξη, συμβάλλει στην περαιτέρω αύξηση της ανεργίας για Κύπριους σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, όμως, το φθηνό εργατικό δυναμικό θα βοηθήσει τις επιχειρήσεις να αντέξουν την κρίση και την οικονομία να ανακάμψει, δημιουργώντας έτσι περισσότερες θέσεις εργασίας.
7)Από τη δεκαετία του 1960 μέχρι και τη δεκαετία του ‘80, η τεχνική εκπαίδευση θεωρείτο ως μια καλή επιλογή που διασφάλιζε στον σπουδαστή μια θέση εργασίας και ένα ικανοποιητικό εισόδημα. Με τη μεταμόρφωση της κυπριακής οικονομίας σε οικονομία υπηρεσιών, οι ανάγκες για πτυχιούχους πανεπιστημίων αυξήθηκαν. Μέσα στη δεκαετία του ‘90, παρατηρείται μια στροφή των μαθητών προς την ακαδημαϊκή μόρφωση, και η τεχνική εκπαίδευση άρχισε να υποβαθμίζεται. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Παιδείας, το ποσοστό των αποφοίτων σχολών μέσης εκπαίδευσης που συνέχισαν για ανώτερες ακαδημαϊκές σπουδές, ήταν 58% το 1992 και σταδιακά αυξήθηκε στο 82% κατά το ακαδημαϊκό έτος 2006/7. Η Κύπρος κατέχει ένα από τα πιο ψηλά ποσοστά αποφοίτων που συνεχίζουν τις σπουδές τους μετά το λύκειο, όμως ελάχιστοι ακολουθούν τεχνική εκπαίδευση. Η τεχνική εκπαίδευση θεωρείτο πλέον υποδεέστερη της πανεπιστημιακής και μετατράπηκε το καταφύγιο των αδύνατων μαθητών. Το λάθος της πολιτείας ήταν ότι έπρεπε να αναβαθμίσει την τεχνική εκπαίδευση με ανώτερες σχολές τεχνικής εκπαίδευσης. Η ανάπτυξη των επαγγελματικών προσόντων προσδίδει υπόσταση στα επαγγέλματα, τα κατοχυρώνει, τα καθιστά πιο ελκυστικά, ενώ παράλληλα βελτιώνει την ποιότητα των προσφερομένων υπηρεσιών. Αν η πολιτεία φρόντιζε για τα πιο πάνω 20 χρόνια πριν, πιθανόν τα ποσοστά ανεργίας στην Κύπρο να ήταν χαμηλότερα.
8)Ο κατώτατος μισθός στην Κύπρο θεωρείται ψηλός και αποθαρρύνει τις επιχειρήσεις από το να κάνουν προσλήψεις. Σήμερα ο κατώτατος μισθός ανέρχεται στα €909 ευρώ και καλύπτει έξι επαγγέλματα και περίπου 50.000 εργαζομένους. Εν μέσω οικονομικής κρίσης, οι επιχειρήσεις αναζητούν φθηνό εργατικό δυναμικό για να επιβιώσουν. Αν ο κατώτατος μισθός ήταν χαμηλότερος, τότε σίγουρα οι προσλήψεις θα ήταν περισσότερες. Επιπρόσθετα από τα πιο πάνω, το γεγονός ότι ο κατώτατος μισθός δεν καλύπτει όλα τα επαγγέλματα, προσφέρει την ευκαιρία στις επιχειρήσεις να προσλαμβάνουν κοινοτικούς με πολύ χαμηλότερες απολαβές (μαζί με τροφή και στέγη), στερώντας έτσι θέσεις εργασίας από Κύπριους.
Στο τέλος του δεύτερου τριμήνου του 2012, η οικονομική δραστηριότητα συρρικνώθηκε κατά 2,3% σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2011. Το μεγαλύτερο όμως μέρος της ανεργίας οφείλεται σε άλλους παράγοντες, οι οποίοι δεν είναι οφθαλμοφανείς και κρύβονται πίσω από διαρθρωτικά προβλήματα της οικονομίας. Η δραματική αύξηση της ανεργίας μπορεί επίσης να αποδοθεί και στις λανθασμένες πολιτικές και πρακτικές που η πολιτεία ακολουθεί τα τελευταία 20 χρόνια, σε ό,τι αφορά στην τριτοβάθμια ακαδημαϊκή και τεχνική εκπαίδευση.
Η ανεργία στην Κύπρο έχει βαθιές ρίζες και χρήζουν περισσότερης μελέτης. Σε αυτό το άρθρο, απλά θα αναφερθώ και θα εξηγήσω τους λόγους για τους οποίους η ανεργία είναι ψηλή στην Κύπρο, διότι, όπως λέει και μια αρχαία ρήση, «όταν γνωρίζεις από πού έρχεσαι, γνωρίζεις και πού πηγαίνεις». Δυστυχώς η ανεργία στην Κύπρο έχει αφεθεί τα τελευταία χρόνια εκτός ελέγχου, και έχει αποκτήσει τη δική της δυναμική. Έχει δηλαδή δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος ανεργίας και ύφεσης, με την ύφεση να τροφοδοτεί την ανεργία και την ανεργία να τροφοδοτεί την ύφεση. Χρειάζεται πολλή δουλειά και πολλά χρόνια για να αντιμετωπίσουμε την ανεργία αποτελεσματικά.
1)Σε μια οικονομία, η απασχόληση είναι συνάρτηση της παραγωγής και της οικονομικής δραστηριότητας, δεδομένου ότι η τεχνολογία παραμένει σταθερή. Αύξηση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) σημαίνει και δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Με βάση το δεύτερο τρίμηνο του 2012, η οικονομία τρέχει με ύφεση 2,3%, δηλαδή η παραγωγή συρρικνώνεται κατά 2,3%. Συνεπώς, οι θέσεις εργασίας στην οικονομία μειώνονται ανάλογα. Μείωση του ΑΕΠ κατά μία ποσοστιαία μονάδα σημαίνει απώλεια παραγωγής και εισοδημάτων ύψους €180 εκατ. Με βάση τον διάμεσο ετήσιο μισθό που ανέρχεται στις €19.200, τα €180 εκατομμύρια ισοδυναμούν με 9.375 θέσεις εργασίας.
Υπερβολική προσφορά πτυχιούχων.
2)Επικρατεί η αντίληψη στην Κύπρο ότι το πτυχίο του πανεπιστημίου είναι διαβατήριο για μια σταθερή θέση εργασίας με ψηλές απολαβές και καλές προοπτικές. Πράγματι, εκατοντάδες μελέτες σε ολόκληρο τον κόσμο, καταδεικνύουν ότι οι απολαβές των εργαζομένων συνδέονται άμεσα με το επίπεδο μόρφωσής τους, δηλαδή ψηλότερο επίπεδο μόρφωσης σημαίνει και ψηλότερες απολαβές. Επειδή, όμως, η επένδυση στη μόρφωση ήταν οικονομικά συμφέρουσα, η προσφορά πτυχιούχων αυξήθηκε τόσο πολύ που η οικονομία δεν μπορεί να τους απορροφήσει.
3)Η υπερβολική μόρφωση (overeducation) αναφέρεται στην απόκτηση περισσότερης μόρφωσης από ό,τι απαιτεί μια θέση εργασίας, για να αυξηθούν οι πιθανότητες εργοδότησης. Στην Κύπρο, το φαινόμενο της υπερβολικής μόρφωσης παρατηρείται έντονα λόγω της υπερβολικής προσφοράς πτυχιούχων. Ο έντονος ανταγωνισμός στη διεκδίκηση μιας θέσης εργασίας, αναγκάζει τους πτυχιούχους να αποκτήσουν μεταπτυχιακό ή/και κάποιο επαγγελματικό πτυχίο για να έχουν περισσότερες πιθανότητες να κερδίσουν μια θέση εργασίας. Σύμφωνα με μελέτες της Φοιτητικής Μέριμνας του Πανεπιστημίου Κύπρου, το ποσοστό των φοιτητών που συνέχισαν για μεταπτυχιακό το 2003 ήταν 33%, ενώ το 2009 το ποσοστό αυτό ανήλθε στο 50%. Το φαινόμενο της υπερβολικής μόρφωσης επηρεάζει την ανεργία με δύο τρόπους. Πρώτον, οι υποψήφιοι εργαζόμενοι ψάχνουν για εργασία για περισσότερο χρόνο αφού προσπαθούν να βρουν μια θέση εργασίας αντάξια των πτυχίων και προσόντων τους. Δεύτερον, ο εργοδότης δεν εργοδοτεί εύκολα ένα άτομο με υπερβολική μόρφωση, διότι πολύ πιθανόν να του φύγει μόλις βρει κάτι καλύτερο.
4)Στην Κύπρο, ο επαγγελματικός προσανατολισμός είναι σχεδόν ανύπαρκτος. Οι συμβουλευτικές υπηρεσίες επαγγελματικού προσανατολισμού δεν βασίζονται σε εξειδικευμένες μελέτες που να αναδεικνύουν τα επαγγέλματα του μέλλοντος, αλλά στις προσωπικές προτιμήσεις του μαθητή. Ουσιαστικά, οι απόφοιτοι σχολών μέσης παιδείας επιλέγουν να σπουδάσουν ό,τι τους αρέσει χωρίς να γνωρίζουν αν η σπουδή που ακολουθούν έχει προοπτικές εργοδότησης. Το εκπαιδευτικό σύστημα δεν εξυπηρετεί τις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Σε κάποια επαγγέλματα υπάρχει πλεόνασμα υποψηφίων εργαζομένων και σε άλλα έλλειμμα. Το φαινόμενο παρατηρείται ακόμα έντονα στην κυπριακή κοινωνία αλλά δεν προκαλούσε ανεργία διότι οι πτυχιούχοι μπορούσαν εύκολα να βρουν δουλειά, ανεξάρτητα από το αντικείμενο των σπουδών τους. Σήμερα όμως το φαινόμενο αυτό αυξάνει σημαντικά την ανεργία, διότι πολλοί πτυχιούχοι που σπουδάζουν χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις προοπτικές εργοδότησης, παραμένουν στην ανεργία για αρκετό καιρό. Στις ανεπτυγμένες οικονομίες, το συνταίριασμα (matching) στην αγορά εργασίας βασίζεται στο μηχανισμό της αγοράς, προσφοράς και ζήτησης. Τα προσοδοφόρα επαγγέλματα ελκύουν περισσότερους σπουδαστές μέχρι το επάγγελμα να κορεσθεί και όταν δημιουργηθεί πλεόνασμα πτυχιούχων, τότε οι απολαβές του επαγγέλματος μειώνονται (επειδή κατανέμονται σε περισσότερους), με αποτέλεσμα το εν λόγω επάγγελμα να απωθεί τους σπουδαστές. Ο μηχανισμός της αγοράς προσφέρει έναν αυτόματο τρόπο εξάλειψης των πλεονασμάτων και ελλειμμάτων στα διάφορα επαγγέλματα.
5)Η αγορά εργασίας έχει μετατραπεί από ευέλικτη, που ήταν για δεκαετίες, σε δύσκαμπτη. Οι Κύπριοι δεν είναι διατεθειμένοι να εργαστούν σε συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας, όπως οικιακές βοηθοί, γεωργία και κτηνοτροφία, καταστήματα, εστιατόρια και νυχτερινά κέντρα κ.λπ., όπου οι απολαβές είναι χαμηλές. Όλα τα επαγγέλματα που απαιτούν ανειδίκευτο εργατικό δυναμικό, καλύπτονται από κοινοτικούς ή ξένους εργάτες. Αν και αρκετοί Κύπριοι θα μπορούσαν να εργαστούν στους τομείς αυτούς για περισσότερα χρήματα, οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να αντέξουν το ψηλότερο εργατικό κόστος, και έτσι βολεύονται με τους κοινοτικούς και τους ξένους. Η ψηλή ανεργία που επικρατεί σήμερα και τα οικονομικά προβλήματα που συσσωρεύονται στα κυπριακά νοικοκυριά, αναμένεται ότι θα φέρουν κάποιες αλλαγές στη νοοτροπία και τη συμπεριφορά των Κυπρίων, με αποτέλεσμα να αποδέχονται ανειδίκευτες θέσεις εργασίας με χαμηλότερες απολαβές. Το πιο πάνω πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο ανάμεσα στους άνεργους πτυχιούχους, οι οποίοι και να θέλουν να δουλέψουν σε τέτοιες δουλειές, οι επιχειρήσεις τους απορρίπτουν αμέσως επειδή θεωρούν ότι οι πτυχιούχοι θα είναι μαζί τους μέχρι να βρουν κάτι καλύτερο.
6)Με την ελεύθερη διακίνηση των εργαζομένων ανάμεσα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο αριθμός των κοινοτικών εργατών στην Κύπρο αυξήθηκε δραματικά τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με στοιχεία από τις Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων, τον Απρίλιο του 2012, οι κοινοτικοί και ξένοι εργάτες ανήλθαν στις 120.000 άτομα ή ποσοστό 30% του συνολικού εργατικού δυναμικού της Κύπρου. 63.000 είναι κοινοτικοί από χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενώ άλλες 57.000 προέρχονται από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ποσοστό αυτό είναι το δεύτερο μεγαλύτερο στην Ευρώπη μετά το Λουξεμβούργο, ενώ την Κύπρο ακολουθούν η Μάλτα και η Εσθονία. Το πρόβλημα όμως είναι ότι παρά την οικονομική κρίση, η ροή κοινοτικών εργατών στην Κύπρο συνεχίζεται από Ελλάδα, Ρουμανία και Βουλγαρία, αφού οι απολαβές σε αυτές τις χώρες είναι ακόμα χαμηλότερες από ό,τι είναι στην Κύπρο. Με βάση τα τελευταία στοιχεία της Υπηρεσίας Κοινωνικών Ασφαλίσεων, η ροή των κοινοτικών στην Κύπρο έχει αυξηθεί από τον Ιανουάριο μέχρι τον Απρίλιο του 2012 κατά 5.000 άτομα, από 57.000 τον Ιανουάριο στις 62.000 τον Απρίλιο, εν μέσω βαθιάς οικονομικής κρίσης. Αυτή η εξέλιξη, συμβάλλει στην περαιτέρω αύξηση της ανεργίας για Κύπριους σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, όμως, το φθηνό εργατικό δυναμικό θα βοηθήσει τις επιχειρήσεις να αντέξουν την κρίση και την οικονομία να ανακάμψει, δημιουργώντας έτσι περισσότερες θέσεις εργασίας.
7)Από τη δεκαετία του 1960 μέχρι και τη δεκαετία του ‘80, η τεχνική εκπαίδευση θεωρείτο ως μια καλή επιλογή που διασφάλιζε στον σπουδαστή μια θέση εργασίας και ένα ικανοποιητικό εισόδημα. Με τη μεταμόρφωση της κυπριακής οικονομίας σε οικονομία υπηρεσιών, οι ανάγκες για πτυχιούχους πανεπιστημίων αυξήθηκαν. Μέσα στη δεκαετία του ‘90, παρατηρείται μια στροφή των μαθητών προς την ακαδημαϊκή μόρφωση, και η τεχνική εκπαίδευση άρχισε να υποβαθμίζεται. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Παιδείας, το ποσοστό των αποφοίτων σχολών μέσης εκπαίδευσης που συνέχισαν για ανώτερες ακαδημαϊκές σπουδές, ήταν 58% το 1992 και σταδιακά αυξήθηκε στο 82% κατά το ακαδημαϊκό έτος 2006/7. Η Κύπρος κατέχει ένα από τα πιο ψηλά ποσοστά αποφοίτων που συνεχίζουν τις σπουδές τους μετά το λύκειο, όμως ελάχιστοι ακολουθούν τεχνική εκπαίδευση. Η τεχνική εκπαίδευση θεωρείτο πλέον υποδεέστερη της πανεπιστημιακής και μετατράπηκε το καταφύγιο των αδύνατων μαθητών. Το λάθος της πολιτείας ήταν ότι έπρεπε να αναβαθμίσει την τεχνική εκπαίδευση με ανώτερες σχολές τεχνικής εκπαίδευσης. Η ανάπτυξη των επαγγελματικών προσόντων προσδίδει υπόσταση στα επαγγέλματα, τα κατοχυρώνει, τα καθιστά πιο ελκυστικά, ενώ παράλληλα βελτιώνει την ποιότητα των προσφερομένων υπηρεσιών. Αν η πολιτεία φρόντιζε για τα πιο πάνω 20 χρόνια πριν, πιθανόν τα ποσοστά ανεργίας στην Κύπρο να ήταν χαμηλότερα.
8)Ο κατώτατος μισθός στην Κύπρο θεωρείται ψηλός και αποθαρρύνει τις επιχειρήσεις από το να κάνουν προσλήψεις. Σήμερα ο κατώτατος μισθός ανέρχεται στα €909 ευρώ και καλύπτει έξι επαγγέλματα και περίπου 50.000 εργαζομένους. Εν μέσω οικονομικής κρίσης, οι επιχειρήσεις αναζητούν φθηνό εργατικό δυναμικό για να επιβιώσουν. Αν ο κατώτατος μισθός ήταν χαμηλότερος, τότε σίγουρα οι προσλήψεις θα ήταν περισσότερες. Επιπρόσθετα από τα πιο πάνω, το γεγονός ότι ο κατώτατος μισθός δεν καλύπτει όλα τα επαγγέλματα, προσφέρει την ευκαιρία στις επιχειρήσεις να προσλαμβάνουν κοινοτικούς με πολύ χαμηλότερες απολαβές (μαζί με τροφή και στέγη), στερώντας έτσι θέσεις εργασίας από Κύπριους.
Δημόσιος τομέας μεγάλος, σπάταλος - αναποτελεσματικός
9)Είναι πλέον πασιφανές ότι ο δημόσιος τομέας στην Κύπρο είναι
τεράστιος σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας. Ο δημόσιος τομέας είναι
επίσης σπάταλος και αναποτελεσματικός. Συγκρίσεις με άλλες χώρες
αποκαλύπτουν ότι η Κύπρος, εργοδοτεί υπερβολικό αριθμό υπαλλήλων το
κόστος των οποίων είναι επίσης υπερβολικό. Ο δημόσιος τομέας (δημόσια
υπηρεσία, ημικρατικοί και τοπικές αρχές) στην Κύπρο εργοδοτεί το 18%
του συνολικού εργατικού δυναμικού της χώρας, ενώ το κόστος ανέρχεται
στο 20% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος. Τα ποσοστά αυτά είναι πολύ
υψηλότερα από τα αντίστοιχα στην Ευρώπη. Κάθε χρόνο ο προϋπολογισμός
του κράτους είναι ελλειμματικός κατά ένα δισεκατομμύριο ευρώ, ενώ το
δημόσιο χρέος ξεπέρασε τα 80% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος. Το
υπερβολικά μεγάλο κόστος του δημόσιου τομέα αναγκάζει το κράτος να
ξοδεύει λιγότερα για έργα υποδομής στην οικονομία, τα οποία θα
υποβοηθούσαν στην ανάπτυξη της οικονομίας μέσω
του ιδιωτικού τομέα και στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Το πλέον
απαγοητευτικό είναι ότι ο δημόσιος τομέας πληρώνει χιλιάδες εργαζομένους
οι οποίοι δεν παράγουν τίποτα, ενώ αν απασχολούνταν στον ιδιωτικό
τομέα, τότε θα μπορούσαν να παράγουν πολύ περισσότερα. Οι περικοπές και
άλλα σκληρά μέτρα που θα επιβληθούν από την Τρόικα στο δημόσιο,
αναμένεται ότι θα συμβάλουν στην περαιτέρω αύξηση της ανεργίας.
Επιπλέον, το δημόσιο θα τερματίσει τις προσλήψεις με αποτέλεσμα η
ανεργία να αυξηθεί ακόμα περισσότερο.
Τα πανεπιστήμια παράγουν πτυχιούχους χωρίς καμιά προοπτική εργοδότησης
10)Οι ακαδημαϊκές σχολές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Κύπρο δεν
αφουγκράζονται τις ανάγκες της αγοράς εργασίας έτσι ώστε να παρέχουν
κλάδους σπουδών που να δημιουργούν προοπτικές εργοδότησης στους
αποφοίτους. Τα πανεπιστήμια σήμερα παράγουν πτυχιούχους, οι οποίοι δεν
έχουν καμία προοπτική εργοδότησης στον τομέα τους, όπως, φιλόλογοι,
πολιτικοί επιστήμονες, δασκάλοι, ιστορικοί κ.λπ. Ουσιαστικά τα
πανεπιστήμια, ιδιαίτερα τα κρατικά, όπου η φοίτηση είναι δωρεάν,
παράγουν ανεργία με τα λεφτά των φορολογουμένων. Όμως και οι
σπουδαστές, δεν αντιλαμβάνονται
ότι οι σπουδές που ακολουθούν δεν έχουν προοπτική εργοδότησης. Τα
πανεπιστήμια θα πρέπει να είναι ευέλικτα και να προσαρμόζουν τα
προγράμματα σπουδών τους ανάλογα με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Τα
πανεπιστήμια οφείλουν να αναπτύξουν μηχανισμούς επικοινωνίας και
συνεργασίας με τις επιχειρήσεις για δύο λόγους.
Από τη μια να εντοπίζουν πιο εύκολα τις ανάγκες της αγοράς εργασίας και να προσαρμόζουν τα προγράμματά τους. Από την άλλη η επαφή και συνεργασία των πανεπιστημίων με τις επιχειρήσεις, διανοίγει καλύτερες προοπτικές εργοδότησης για τους αποφοίτους τους. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα καλύτερα πανεπιστήμια έχουν συνεργασίες με επιχειρήσεις, και δεσμεύονται να προσφέρουν προγράμματα σπουδών, κυρίως μεταπτυχιακών, που να εξυπηρετούν τις ανάγκες τις επιχείρησης. Τέτοιες συνεργασίες βελτιώνουν και την κατανομή των ανθρώπινων πόρων στην οικονομία.
Από τη μια να εντοπίζουν πιο εύκολα τις ανάγκες της αγοράς εργασίας και να προσαρμόζουν τα προγράμματά τους. Από την άλλη η επαφή και συνεργασία των πανεπιστημίων με τις επιχειρήσεις, διανοίγει καλύτερες προοπτικές εργοδότησης για τους αποφοίτους τους. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα καλύτερα πανεπιστήμια έχουν συνεργασίες με επιχειρήσεις, και δεσμεύονται να προσφέρουν προγράμματα σπουδών, κυρίως μεταπτυχιακών, που να εξυπηρετούν τις ανάγκες τις επιχείρησης. Τέτοιες συνεργασίες βελτιώνουν και την κατανομή των ανθρώπινων πόρων στην οικονομία.
Το δικό μου συμπέρασμα
ΑΠΟ ΤΗΝ πιο πάνω ανάλυση διαφαίνεται ότι η ανεργία είναι ένα πολυσύνθετο πρόβλημα το οποίο δεν οφείλεται μόνο στην ύφεση της οικονομίας. Ακόμα και όταν η οικονομία επιστρέψει σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης, η ανεργία θα παραμείνει σε υψηλά επίπεδα. Στα επόμενα χρόνια, η οικονομική ύφεση αναμένεται να επιδεινωθεί λόγω της συρρίκνωσης του δημόσιου τομέα που θα επιβληθεί από την Τρόικα. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα τη δραματική αύξηση της ανεργίας. Προσωπική μου άποψη είναι ότι μέσα στα επόμενα δύο χρόνια η οικονομική ύφεση θα είναι βαθιά και η ανεργία στην Κύπρο θα ξεπεράσει το 20%. Θεωρώ ότι η αύξηση της ανεργίας είναι αναπόφευκτη και δεν μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε άμεσα και αποτελεσματικά. Θεωρώ επίσης ότι η ανεργία έχει αποκτήσει δυναμική και δύσκολα μπορεί πλέον να χαλιναγωγηθεί. Η μόνη λύση για τους νέους επιστήμονες είναι η αναζήτηση εργασίας σε άλλες χώρες. Πιστεύω ότι πολλοί νέοι Κύπριοι επιστήμονες θα αρχίσουν να μεταναστεύουν σε άλλες χώρες της Ευρώπης. Το φαινόμενο της διαφυγής εγκεφάλων θα είναι πιο έντονο ανάμεσα σε αυτούς που ήδη φοιτούν σε πανεπιστήμια του εξωτερικού. Πώς μπορούμε λοιπόν να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα της ανεργίας στην Κύπρο; Τι πρέπει να κάνει το κράτος και τι πρέπει να κάνουν οι υποψήφιοι σπουδαστές; Αν θέλουμε να λύσουμε το πρόβλημα της ανεργίας στην Κύπρο θα πρέπει να επικεντρωθούμε στους λόγους που το προκαλούν. Δεν είναι κάτι που μπορεί να γίνει μέσα σε ένα ή δύο χρόνια. Θα χρειαστεί τουλάχιστον μια δεκαετία για να αλλάξουν τα πράγματα, με την προϋπόθεση ότι οι αλλαγές θα αρχίσουν σήμερα.
*Ο Μάριος Μαυρίδης είναι οικονομολόγος και βουλευτής ΔΗΣΥ
Πηγή: Ο Φιλελεύθερος
Δημοσιεύτηκε στις 07/10/2012
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire