Γαλλία - Λογοτεχνία - Το σκάνδαλο Μιλλέ

Tης Ελισάβετ Kοτζιά
Ποια είναι η σχέση της λογοτεχνίας, της ηθικής, της ελευθεροτυπίας και των γεγονότων της πραγματικότητας; Η υπόθεση Μιλλέ στο Παρίσι έχει προκαλέσει θύελλα. Ο δοκιμιογράφος και εκδότης Ρισάρ Μιλλέ ανακάλυψε στις σελίδες της «Διακήρυξης για την ευρωπαϊκή ανεξαρτησία» του Αντερς Μπρέιβικ λογοτεχνικές αρετές, επιδεικνύοντας ταυτόχρονα κατανόηση για τους λόγους που οδήγησαν τον Νορβηγό δολοφόνο στις αποτρόπαιες πράξεις του.
Το 20σέλιδο δοκίμιό του «Λογοτεχνικό εγκώμιο στον Αντερς Μπρέιβικ» προκάλεσε οξύτατες αντιδράσεις στο Παρίσι. Δεκάδες Γάλλοι συγγραφείς διαμαρτυρήθηκαν. Ο Γκαλλιμάρ εξανάγκασε τον δοκιμιογράφο να απομακρυνθεί από τον κλειστό κύκλο των στενών του συνεργατών (χωρίς ωστόσο να του αφαιρέσει τις υπόλοιπες επαγγελματικές του αρμοδιότητες). Ο υπεύθυνος της βελγικής αλυσίδας «Φιλιγκράν» απομάκρυνε το κείμενο του Μιλλέ από τα ράφια των βιβλιοπωλείων του.
Τι ακριβώς υποστηρίζει ο 59χρονος δοκιμιογράφος; «Δεν εγκρίνω τα έργα που διέπραξε ο Μπρέιβικ» γράφει. «Θα στραφώ όμως προς αυτά, εντυπωσιασμένος από τη μορφική τους τελειότητα, από τη λογοτεχνική τους διάσταση, καθώς η τελειότητα, όπως το Κακό, σχετίζονται πάντοτε λίγο ή πολύ με τη λογοτεχνία». Και στη συνέχεια χαρακτήρισε τις πράξεις του δολοφόνου της Ουτόγια αναπόφευκτες - αποτέλεσμα της συρρίκνωσης του εθνικού αισθήματος στην Ευρώπη, της απώλειας της χριστιανικής της ταυτότητας και της «ισλαμοποίησης» της Δύσης. Η Ευρώπη, πιστεύει, πεθαίνει εξαιτίας της πολυπολιτισμικότητας, της συναίνεσης και της πλήξης.
«Τι επιτρέπει σε έναν συγγραφέα να χαρακτηρίζει λογοτεχνία κάτι που δεν έχει να κάνει σε τίποτα με τη λογοτεχνία αλλά με την ψυχιατρική, την αστυνομία και τη δικαιοσύνη;» αντέδρασε ο ιστορικός και ακαδημαϊκός Πιερ Νορά. Οργή, φρίκη και αηδία δήλωσε πως αισθάνεται η συγγραφέας Ανί Ερνό. «Ο Μιλλέ ατιμάζει τη λογοτεχνία. Την στρατολογεί με τη βία στη λογική του αποκλεισμού και του εμφυλίου, θέτοντάς την στην υπηρεσία του Μπρέιβικ». Την παρέμβασή της προσυπέγραψε ανάμεσα σε άλλους ο Ζαν-Μαρί Γκυστάβ Λε Κλεζιό, βραβείο Νομπέλ 2008. Ο πεζογράφος Ζαν-Μαρί Λεκλαβετίν τόνισε αντιθέτως πως θα προτιμούσε τη σιωπή ως απάντηση στον προκλητικό λόγο του Μιλλέ.
Ο εκδότης Φρανκ Σπέγκλερ διαφοροποιήθηκε ανταπαντώντας πως πλήττεται η ελευθερία του λόγου. «Ποιοι είναι η Ανί Ερνό και ο Λε Κλεζιό που θα ορίσουν τι είναι καλό να γράφεται και τι όχι; Θα πρέπει μήπως να εξορίσουμε τους συγγραφείς που δεν συναινούν στις απόψεις τους;». Ανάλογη γραμμή ακολούθησε και ο εκδότης του δοκιμίου Πιερ-Γκιγιόμ ντε Ρου: «Ο μόνος αληθινός προορισμός κάθε εκδοτικού οίκου με αυτοσεβασμό», είπε, «είναι να προσφέρει στο κοινό τη μεγαλύτερη δυνατή ποικιλία αναγνωστικών ευκαιριών. Λίγοι κατάλαβαν ανάμεσα σε εκείνους που αρχίζουν να προαισθάνονται την ασυνήθιστη δύναμη αυτού του κειμένου, πως απαθανατίζει πάνω απ' όλα την τρομακτική πτώχευση μιας ανάγνωσης-γραφής που δεν λαμβάνει πια χώρα, της λογοτεχνικής». Αυτό που δεικνύει η θύελλα που ξεσήκωσε η υπόθεση Μιλλέ, υποστήριξε ο φιλόσοφος Ρομπέρ Ρεντεκέρ, «είναι ότι ο ρατσισμός έχει αποβεί κατά τις τελευταίες δεκαετίες το συνώνυμο του κακού. Είναι η λέξη που συνιστά την επιτομή του κακού, καταλαμβάνει όλη την κακότητά του, πραγματική και εν δυνάμει, και τοποθετείται στην κορυφή της ιεραρχίας κάθε κακού».
ekotzia@yahoo.gr

Πηγή: Η Καθημερινή
Δημοσιεύτηκε στις 14/10/2012