Η εξέργεση των ισλαμιστών

Του Στέφανου Κωνσταντινίδη

Τα πρόσφατα αιματηρά γεγονότα στη Λιβύη που οδήγησαν στον θάνατο του εκεί Αμερικανού πρεσβευτή αλλά και γενικότερα οι διαδηλώσεις διαμαρτυρίας που έγιναν σε όλο τον ισλαμικό κόσμο με αφορμή την ταινία για τον Μωάμεθ η οποία θεωρήθηκε προσβλητική από τους πιστούς του Ισλάμ, δείχνουν τις δύσκολες ισορροπίες που επικρατούν στις σχέσεις της Δύσης με τον ισλαμικό κόσμο. Από τη μια η ελευθερία έκφρασης που είναι κατοχυρωμένη στη Δύση, στη βάση των αρχών του διαφωτισμού, επιτρέπει την κριτική ή τη διατύπωση κάθε μορφής σκέψης για τη θρησκεία. Το αξιακό όμως αυτό σύστημα της Δύσης δεν είναι αποδεκτό από τον κόσμο του Ισλάμ που αντιλαμβάνεται την κριτική ή και τη σάτιρα ως ύβρη για τη θρησκεία του.
Ούτε όμως η πολιτική εξουσία ούτε η δικαιοσύνη μπορούν να περιορίσουν εύκολα την ελευθερία αυτή έκφρασης. Την ίδια στιγμή όμως, οι χώρες της Δύσης είναι αναγκασμένες να διατηρήσουν τις καλύτερες δυνατές σχέσεις με τον ισλαμικό κόσμο. Τα συμφέροντα που διακυβεύονται είναι πολλά και μεγάλα. Οι σχέσεις αυτές έχουν γίνει ακόμη πιο δύσκολες μετά την ανατροπή των φιλοδυτικών δικτατορικών καθεστώτων που μπορούσαν να ελέγχουν την οργή των μαζών.
Η επικράτηση των Ισλαμιστών με δημοκρατικές διαδικασίες σε αρκετές χώρες, έχει δημιουργήσει νέα δεδομένα και νέες λεπτές ισορροπίες ανάμεσα στον ισλαμικό κόσμο και τη Δύση. Ασφαλώς δεν πρόκειται για σύγκρουση θρησκειών ούτε ακόμη και πολιτισμών. Υπάρχουν βεβαίως διαφορές ανάμεσα στα αξιακά συστήματα των δύο κόσμων. Όμως ο ισλαμικός κόσμος δεν είναι μονολιθικός. Αυτή τη στιγμή επιβάλλονται οι φανατικοί αλλά δεν πρέπει να παραγνωρίζεται και η ύπαρξη μιας κοσμικής διανόησης στις ισλαμικές χώρες ούτε και ο αγώνας των κοσμικών δυνάμεων, όπως για παράδειγμα των γυναικείων οργανώσεων, ενάντια στον φονταμενταλισμό και τον σκοταδισμό που απειλεί τα ανθρώπινα δικαιώματα. Δεν θα πρέπει εξάλλου να λησμονείται ότι η άνοδος του ακραίου ισλαμισμού είναι το αποτέλεσμα της αποικιακής και μεταποικιακής πολιτικής της Δύσης που δεν άφησε τις κοσμικές δυνάμεις των χωρών αυτών να προχωρήσουν σε μεταρρυθμίσεις για αλλαγές που θα επέτρεπαν την ομαλή δημοκρατική εξέλιξη των χωρών τους.
Οι οργισμένες αυτές διαδηλώσεις ενάντια στη Δύση συμβαίνουν σε μια στιγμή που πρέπει να αντιμετωπιστούν κρίσιμα προβλήματα τόσο στον χώρο της Μέσης Ανατολής όσο και της Ασίας. Η κρίση στη Συρία, οι απειλές εναντίον του Ιράν, οι αποτυχίες των επεμβάσεων στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν είναι μερικά από τα προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Επιπλέον όλα αυτά συμβαίνουν σε μια στιγμή που η Ευρώπη διανύει μια βαθιά οικονομική και πολιτική κρίση και οι ΗΠΑ βρίσκονται σε προεκλογικό πυρετό. Θα χρειαστεί η Δύση να δείξει κατανόηση για την εξέγερση των μαζών στις ισλαμικές χώρες γιατί πέρα από την επιφανειακή οργή για την προσβολή του Ισλάμ, υπάρχει μια βαθύτερη οργή που έχει σχέση με την ταπεινωτική μεταχείριση και εκμετάλλευση των ισλαμικών χωρών για πολλά χρόνια. Έχει επίσης σχέση με τη στήριξη που η Δύση έδωσε και δίνει ακόμη σε αντιδημοκρατικά αυταρχικά καθεστώτα που εξυπηρετούσαν τα συμφέροντά της αλλά καταπίεζαν και καταπιέζουν τους λαούς των χωρών αυτών. Την ίδια στιγμή οι χώρες της Δύσης είναι υποχρεωμένες να σεβαστούν την ελευθερία έκφρασης που κατακτήθηκε με τόσους αγώνες, έστωκαι αν οδηγεί μερικές φορές σε υπερβολές που προκαλούν οργή και αγανάκτηση σε ένα μέρος του ισλαμικού κόσμου. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο το Ισλάμ έχει συνυπάρξει με τη Δύση για αιώνες. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, οι δύο κόσμοι είναι υποχρεωμένοι να συμβιώσουν τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον.
*Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ε-mail stephanos.constantinides@ gmail.com 

Πηγή: Ο Φιλελεύθερος

Δημοσιεύτηκε στις 07/10/2012