Διόλου αθώες κάποιες διαιτητικές ουσίες που
παχαίνουν αντί να αδυνατίζουν
Τρώμε χωρίς τύψεις τα «παγωτά» χωρίς ζάχαρη και λίπος ή τα πατατάκια διαίτης και πίνουμε ακατάπαυστα αναψυκτικά με μηδενικές θερμίδες. Νομίζουμε ότι είναι για το καλό μας. Λάθος. Και ενώ το καλοκαίρι τελειώνει είναι θλιβερή διαπίστωση πως το παγωτό είναι είδος προς εξαφάνιση. Τα περισσότερα παγωτά που βρίσκει κανείς στα ψυγεία αναγράφουν στη συσκευασία τους ότι πρόκειται για «παγωμένο γλύκισμα». Πρόκειται για μια πολύ πικρή αλήθεια, αφού απλά, δεν περιέχουν γάλα και λιπαρά από γάλα, αλλά υποκατάστατα λίπους. Το ερώτημα λοιπόν είναι αν κάνουν την ίδια δουλειά χωρίς να παχαίνουν κιόλας, γιατί είναι βλαβερή η κατανάλωσή τους. Η αλήθεια είναι όμως πως πρόκειται για ουσίες καθόλου αθώες. Μια δραματική αλήθεια είναι ότι οι νεκροί που είχε για παράδειγμα η Ελλάδα στη διάρκεια της κατοχής, ήταν πολύ λιγότεροι από όσους πεθαίνουν τώρα σε ισόχρονο διάστημα από τις επιπτώσεις της παχυσαρκίας. Μεμφόμαστε ως αίτιο τον υπερκαταναλωτισμό μας και την εγκατάλειψη της μεσογειακής δίαιτας, αλλά βρίσκουμε δύσκολη ως λύση την αντιστροφή του πρώτου ή την ολική επαναφορά της δεύτερης.
Ο προβληματισμός αυτός «χτύπησε» πολύ νωρίτερα τη γενέτειρα της υπερκατανάλωσης, τις ΗΠΑ: μακριά από τη μιζέρια της οικονομικής κρίσης του 1929, βυθισμένοι στην ευημερία του μεταπολεμικού «αμερικανικού ονείρου», οι πέραν του Ατλαντικού καταναλωτές «μπούκωναν τον άμπακο» στις δεκαετίες του ’50 και του ’60, διδάσκοντας και σε εμάς τους υπόλοιπους, μέσω του Χόλιγουντ, τι σημαίνει αμερικανικός τρόπος ζωής. Αλλά τα καμπανάκια της παχυσαρκίας που χτύπησαν τότε εκεί, έστρεψαν και την εστίαση της επιστημονικής έρευνας προς κάτι που θα έβγαζε από την εξίσωση το «κακό λίπος». Η απάντηση βρέθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’70, κατά λάθος.
Η γνωστή βιομηχανία Ρrocter & Gamble ανέπτυξε ένα υποκατάστατο λίπους, την Οlestra, ενόσω πειραματιζόταν να φτιάξει κατάλληλη βρεφική τροφή για πρόωρα μωρά. Αυτό που τους προέκυψε ήταν ένας σακχαρώδης πολυεστέρας από ζάχαρη και λιπαρά οξέα φυτικών ελαίων που δεν μπορούν να τον διασπάσουν τα ένζυμα της χώνεψής μας, άρα «διασχίζει» το σώμα μας χωρίς να του προσθέσει θερμίδες. Η επιτυχία της Οlestra ξεπέρασε κάθε προσδοκία: χρησιμοποιήθηκε σε παγωτά, σάλτσες για σαλάτες, μαγειρικά έλαια, τηγανητά και ψημένα έτοιμα φαγητά και σε κάθε είδους «σνακ», φέρνοντας δισεκατομμύρια δολάρια στα ταμεία της παραγωγού εταιρείας. Δύο δεκαετίες όμως μετά την εμφάνισή της και λίγο προτού εκπνεύσει η πατέντα της, το 1994 η Οlestra τέθηκε υπό αμφισβήτηση: Το Κέντρο Επιστήμης για το Δημόσιο Συμφέρον (CSΡΙ) γνωμοδότησε ότι η Οlestra είναι μια χημικά αλλοιωμένη ουσία που παράγει «ένα νέο μόριο, τελείως ξένο προς το ανθρώπινο σώμα». Η αρμόδια Αρχή στις ΗΠΑ, η FDΑ, αντιμετώπισε με σκεπτικισμό την ανανέωση της πατέντας και την επέτρεψε τελικά μόνο για χρήση σε πατατάκια τσιπς και παρόμοια σνακ. Μάλιστα το 2000 επέβαλε την καταγραφή στην ετικέτα των συναφών προϊόντων ότι «Το προϊόν αυτό εμπεριέχει Οlestra, που μπορεί να προξενήσει κοιλιακές κράμπες και διάρροια». Το 2003 η επιβολή αυτής της αναγραφής αποσύρθηκε, αλλά στην Αγγλία και στον Καναδά απαγορεύεται η πώληση προϊόντων με Οlestra. Πάντως η Ρrocter & Gamble είχε ήδη έτοιμη την επόμενη λύση της: την καρπενίνη (Carpenin), ένα λίπος μειωμένων θερμίδων που μοιάζει με βούτυρο κακάο. Χρησιμοποιεί δύο ακόρεστα λίπη και οξέα από έλαια κοκκοκαρύδας και κορμό φοινικόδενδρου, τα οποία απορροφώνται μόνο εν μέρει από το σώμα μας. Περιττό να πούμε ότι η γεύση των τωρινών παγωτών μας οφείλεται κατά πολύ σε αυτή την καρπενίνη.
Ένας σημαντικός διεκδικητής της «πολυτάλαντης» αγοράς των διαιτητικών τροφών εμφανίστηκε το 1984, όταν τρεις ερευνητές από τον Καναδά κατέθεσαν αίτηση ευρεσιτεχνίας για τη Simplesse. Το νέο αυτό υποκατάστατο λίπους βασιζόταν στο ασπράδι του αβγού, στον ορό γάλακτος (το απόνερο του πηξίματος τυριού ή γιαουρτιού), στην πηκτίνη και σε κιτρικά οξέα. Οι εφευρέτες χρησιμοποίησαν για την παραγωγή της Simplesse μια μηχανική διεργασία μικροσωματιδίωσης, η οποία μετατρέπει το μείγμα των προαναφερθέντων συστατικών σε σωματίδια όχι μεγαλύτερα του ενός μικρού (εκατομμυριοστού του μέτρου) που θυμίζουν υφή λίπους. Η διεργασία αυτή είναι γνωστή από τους αρχαιότατους ελληνορωμαϊκούς χρόνους, αλλά το αποτέλεσμά της στη νυν περίπτωση ήταν πρωτόγνωρο: μολονότι είχε εμφάνιση λίπους, η Simplesse είχε λιγότερο από το ένα τρίτο των θερμίδων του.
Όπως περιέγραψε ο επικεφαλής των εφευρετών, Νorman Singer, η διεργασία μικροσωματιδίωσης αναδιέτασσε τα μόρια «σαν να τύλιγε μακαρόνια σε πιρούνι». Μετά τη λήξη της υπήρχαν 50 δισεκατομμύρια μπαλάκια υποκατάστατου λίπους σε κάθε κουταλάκι του γλυκού, με κρεμώδη γεύση. Η βιομηχανία ΝutraSweet(του ομίλου Μonsanto) έσπευσε να αγοράσει τα δικαιώματα της ευρεσιτεχνίας, να φτιάξει τα πρώτα «παγωμένα γλυκίσματα» με το νέο υποκατάστατο και να δημοσιεύσει τη σύγκριση: Ένα κλασικό παγωτό βανίλιας περιείχε 19 γραμμάρια λίπος, 97 χιλιοστά του γραμμαρίου χοληστερόλη και 274 θερμίδες, ενώ η ίδια ποσότητα «παγωμένου γλυκίσματος» της ΝutraSweetείχε λιγότερο από ένα γραμμάριο λίπος, 14 χιλιοστά του γραμμαρίου χοληστερόλη και 120 θερμίδες. Αυτό ήταν. Η εποχή των διαιτητικών υποκατάστατων του βουτύρου και των «παγωτών 0%», από φυσικά και όχι συνθετικά υλικά, είχε αρχίσει! Το 1990 η FDΑ ενέκρινε την ουσία ως ασφαλή και από τότε δρέπει δάφνες διεθνώς.
ΤΟ ΒΗΜΑ
Ο προβληματισμός αυτός «χτύπησε» πολύ νωρίτερα τη γενέτειρα της υπερκατανάλωσης, τις ΗΠΑ: μακριά από τη μιζέρια της οικονομικής κρίσης του 1929, βυθισμένοι στην ευημερία του μεταπολεμικού «αμερικανικού ονείρου», οι πέραν του Ατλαντικού καταναλωτές «μπούκωναν τον άμπακο» στις δεκαετίες του ’50 και του ’60, διδάσκοντας και σε εμάς τους υπόλοιπους, μέσω του Χόλιγουντ, τι σημαίνει αμερικανικός τρόπος ζωής. Αλλά τα καμπανάκια της παχυσαρκίας που χτύπησαν τότε εκεί, έστρεψαν και την εστίαση της επιστημονικής έρευνας προς κάτι που θα έβγαζε από την εξίσωση το «κακό λίπος». Η απάντηση βρέθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’70, κατά λάθος.
Η γνωστή βιομηχανία Ρrocter & Gamble ανέπτυξε ένα υποκατάστατο λίπους, την Οlestra, ενόσω πειραματιζόταν να φτιάξει κατάλληλη βρεφική τροφή για πρόωρα μωρά. Αυτό που τους προέκυψε ήταν ένας σακχαρώδης πολυεστέρας από ζάχαρη και λιπαρά οξέα φυτικών ελαίων που δεν μπορούν να τον διασπάσουν τα ένζυμα της χώνεψής μας, άρα «διασχίζει» το σώμα μας χωρίς να του προσθέσει θερμίδες. Η επιτυχία της Οlestra ξεπέρασε κάθε προσδοκία: χρησιμοποιήθηκε σε παγωτά, σάλτσες για σαλάτες, μαγειρικά έλαια, τηγανητά και ψημένα έτοιμα φαγητά και σε κάθε είδους «σνακ», φέρνοντας δισεκατομμύρια δολάρια στα ταμεία της παραγωγού εταιρείας. Δύο δεκαετίες όμως μετά την εμφάνισή της και λίγο προτού εκπνεύσει η πατέντα της, το 1994 η Οlestra τέθηκε υπό αμφισβήτηση: Το Κέντρο Επιστήμης για το Δημόσιο Συμφέρον (CSΡΙ) γνωμοδότησε ότι η Οlestra είναι μια χημικά αλλοιωμένη ουσία που παράγει «ένα νέο μόριο, τελείως ξένο προς το ανθρώπινο σώμα». Η αρμόδια Αρχή στις ΗΠΑ, η FDΑ, αντιμετώπισε με σκεπτικισμό την ανανέωση της πατέντας και την επέτρεψε τελικά μόνο για χρήση σε πατατάκια τσιπς και παρόμοια σνακ. Μάλιστα το 2000 επέβαλε την καταγραφή στην ετικέτα των συναφών προϊόντων ότι «Το προϊόν αυτό εμπεριέχει Οlestra, που μπορεί να προξενήσει κοιλιακές κράμπες και διάρροια». Το 2003 η επιβολή αυτής της αναγραφής αποσύρθηκε, αλλά στην Αγγλία και στον Καναδά απαγορεύεται η πώληση προϊόντων με Οlestra. Πάντως η Ρrocter & Gamble είχε ήδη έτοιμη την επόμενη λύση της: την καρπενίνη (Carpenin), ένα λίπος μειωμένων θερμίδων που μοιάζει με βούτυρο κακάο. Χρησιμοποιεί δύο ακόρεστα λίπη και οξέα από έλαια κοκκοκαρύδας και κορμό φοινικόδενδρου, τα οποία απορροφώνται μόνο εν μέρει από το σώμα μας. Περιττό να πούμε ότι η γεύση των τωρινών παγωτών μας οφείλεται κατά πολύ σε αυτή την καρπενίνη.
Ένας σημαντικός διεκδικητής της «πολυτάλαντης» αγοράς των διαιτητικών τροφών εμφανίστηκε το 1984, όταν τρεις ερευνητές από τον Καναδά κατέθεσαν αίτηση ευρεσιτεχνίας για τη Simplesse. Το νέο αυτό υποκατάστατο λίπους βασιζόταν στο ασπράδι του αβγού, στον ορό γάλακτος (το απόνερο του πηξίματος τυριού ή γιαουρτιού), στην πηκτίνη και σε κιτρικά οξέα. Οι εφευρέτες χρησιμοποίησαν για την παραγωγή της Simplesse μια μηχανική διεργασία μικροσωματιδίωσης, η οποία μετατρέπει το μείγμα των προαναφερθέντων συστατικών σε σωματίδια όχι μεγαλύτερα του ενός μικρού (εκατομμυριοστού του μέτρου) που θυμίζουν υφή λίπους. Η διεργασία αυτή είναι γνωστή από τους αρχαιότατους ελληνορωμαϊκούς χρόνους, αλλά το αποτέλεσμά της στη νυν περίπτωση ήταν πρωτόγνωρο: μολονότι είχε εμφάνιση λίπους, η Simplesse είχε λιγότερο από το ένα τρίτο των θερμίδων του.
Όπως περιέγραψε ο επικεφαλής των εφευρετών, Νorman Singer, η διεργασία μικροσωματιδίωσης αναδιέτασσε τα μόρια «σαν να τύλιγε μακαρόνια σε πιρούνι». Μετά τη λήξη της υπήρχαν 50 δισεκατομμύρια μπαλάκια υποκατάστατου λίπους σε κάθε κουταλάκι του γλυκού, με κρεμώδη γεύση. Η βιομηχανία ΝutraSweet(του ομίλου Μonsanto) έσπευσε να αγοράσει τα δικαιώματα της ευρεσιτεχνίας, να φτιάξει τα πρώτα «παγωμένα γλυκίσματα» με το νέο υποκατάστατο και να δημοσιεύσει τη σύγκριση: Ένα κλασικό παγωτό βανίλιας περιείχε 19 γραμμάρια λίπος, 97 χιλιοστά του γραμμαρίου χοληστερόλη και 274 θερμίδες, ενώ η ίδια ποσότητα «παγωμένου γλυκίσματος» της ΝutraSweetείχε λιγότερο από ένα γραμμάριο λίπος, 14 χιλιοστά του γραμμαρίου χοληστερόλη και 120 θερμίδες. Αυτό ήταν. Η εποχή των διαιτητικών υποκατάστατων του βουτύρου και των «παγωτών 0%», από φυσικά και όχι συνθετικά υλικά, είχε αρχίσει! Το 1990 η FDΑ ενέκρινε την ουσία ως ασφαλή και από τότε δρέπει δάφνες διεθνώς.
ΤΟ ΒΗΜΑ
ΛΙΠΑΝΤΙΚΟ ΤΩΝ ΜΗΧΑΝΩΝ
Τώρα θα περιμένουμε να δούμε κάποια νέα έρευνα, η οποία να αποφαίνεται αν το ίδιο κακό με τη συνθετική Οlestra μάς κάνουν και τα φυσικά υποκατάστατα λίπους, όπως η Simplesse. Επίσης, για το αν υπάρχει τρόπος να «επανεκπαιδεύσουμε» το σώμα και τον εγκέφαλό μας ώστε να θερμιδομετρεί σωστά αυτά που τρώει, ακόμη και αν έχουμε παραπέσει στο αμάρτημα κατανάλωσης κάποιου προϊόντος με ετικέτα «0%». Όσο για τη φτωχή ιδιοκτήτρια της Οlestra, μην κλαίτε τη μοίρα της: βρήκε ότι η ουσία αυτή δουλεύει μια χαρά ως λιπαντικό μηχανών και ως πρόσθετο βαφών ή ότι μπορεί να δοθεί ως φάρμακο σε θύματα διοξίνης (εγκλωβίζει τα μόρια διοξίνης και αποβάλλεται μαζί τους από τον οργανισμό). Ας βρει χίλιες δυο νέες εφαρμογές... μόνο στο παγωτό μόνο να μην την ξαναδούμε.
Μάλλον χρειάζεται να ξαναδιαβάσετε την προηγούμενη πρόταση για να συλλάβετε το κολοσσιαίο της βλάβης στη δημόσια υγεία: Δεν έχουμε να κάνουμε απλά με ουσίες που δεν συμβάλλουν διαιτητικά, ούτε καν με ουσίες που έστω μας εθίζουν στην ανώφελη χρήση τους, αλλά με ουσίες που άπαξ και κάποτε τις εντάξαμε στο μενού μας, κατέστρεψαν τη διατροφική ισορροπία μας για τα καλά!
Ψάχνοντας για το υποκατάστατο του «κακού βουτύρου» και της «κακής ζάχαρης», βάλαμε στις τροφές και στα αναψυκτικά μας χημικές ουσίες που μας προγραμμάτισαν να γίνουμε χοντροί. «Στερνή μου γνώση να σε είχα πρώτα»...
Πηγή: Ο Φιλελεύθερος
Δημοσιεύτηκε στις 11/09/2011
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire