Διευθυντής του CΕRΝ: «Η Κύπρος παράγει τεράστιο όγκο δεδομένων»

Ο διευθυντής του CΕRΝ επευφημεί τους Κύπριους
επιστήμονες και μιλά για το έργο του

του Ιορδάνη Κωνσταντινίδη
Στην Κύπρο βρέθηκε την περασμένη εβδομάδα ένας από τους κορυφαίους επιστήμονες της Ευρώπης. Πρόκειται για τον δρα Ρολφ Ντίτερ Χόιερ, έναν άνθρωπο που διευθύνει το μεγαλύτερο επιστημονικό οργανισμό στον κόσμο, τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Πυρηνικών Ερευνών (CΕRΝ). Ο διευθυντής του CΕRΝ έχει υπό την επίβλεψή του χιλιάδες επιστήμονες από ολόκληρο τον κόσμο, ενώ τα πειράματα του οργανισμού φέρνουν επανάσταση (και ενίοτε σοκ) στην επιστημονική κοινότητα. Το CΕRΝ φιλοξενεί επιστήμονες από 113 διαφορετικές χώρες, ενώ μέχρι στιγμής 21 κράτη έγιναν μέλη του και εφτά συμμετέχουν ως παρατηρητές.
Μια από τις χώρες που έχουν συμμετοχή στα πειράματα είναι και η Κύπρος, η αίτηση της οποίας για πλήρη ένταξη έγινε δεκτή και ξεκίνησαν οι διαπραγματεύσεις. Με αφορμή την έναρξη των διαπραγματεύσεων, η Κυβέρνηση κάλεσε τον δρα Χόιερ στο νησί μας, ο οποίος και τίμησε την πρόσκληση. Ο δρ Χόιερ συναντήθηκε με τον υπουργό Παιδείας και Πολιτισμού Γιώργο Δημοσθένους, ενώ παράλληλα πραγματοποίησε διάλεξη στο Πανεπιστήμιο Κύπρο με τίτλο «Τhe Large Ηadron Collider LΗCShedding Lighton the Εarly Universe» («Ο Μεγάλος Επιταχυντής Αδρονίων LΗC Ρίχνει Φως στο Πρώιμο Σύμπαν»). Κατά τη διάρκεια της παραμονής του, ο διευθυντής του CΕRΝ αφιέρωσε λίγο από το χρόνο του για να μιλήσει στον «Φ».
Διευθύνετε έναν οργανισμό με 21 κράτη μέλη και εφτά παρατηρητές, 10.500 επιστήμονες και μηχανικούς 113 εθνικοτήτων που εκπροσωπούν 608 πανεπιστήμια και επιστημονικά ιδρύματα… Πώς επιτυγχάνετε συνεργασία και συντονισμό μεταξύ τους; Η κύρια μέθοδος είναι η υποκίνηση και ο διαχωρισμός των πειραμάτων σε μικρότερα τμήματα.
Δηλαδή εργάζονται σε διαφορετικές ομάδες ανάλογα με το ίδρυμα το οποίο εκπροσωπούν; Κατά κάποιο τρόπο ναι, επειδή όταν πραγματοποιείς ένα μεγάλο πείραμα, τα διάφορα ινστιτούτα αποφασίζουν να επικεντρωθούν σε μια συγκεκριμένη τεχνολογία ανάλογα με την πείρα τους. Αλλά σε πειράματα τέτοιας κλίμακας μια ομάδα μόνο δεν μπορεί να το φέρει εις πέρας. Έτσι, όλες οι ομάδες πρέπει να συνεργαστούν μεταξύ τους και να ανταλλάξουν δεδομένα. Με αυτό τον τρόπο, τα πειράματα διεξάγονται σε ένα καθεστώς διεθνούς συνεργασίας. Αυτό σημαίνει ότι διαφορετικά ινστιτούτα από διαφορετικές χώρες εργάζονται σε διαφορετικά τμήματα του πειράματος. Αργότερα, κατά τη συγκομιδή και ανάλυση των δεδομένων, οι επιστήμονες αναμιγνύονται. Τότε έχεις ανθρώπους από την Ελλάδα, τις ΗΠΑ, τη Ρωσία, απ’ όλο τον κόσμο να εργάζονται στο ίδιο επιχείρημα. Πρόκειται για ένα διεθνές κράμα επιστημόνων που εργάζεται σαν μια ενιαία ομάδα.
Το CΕRΝ έφερε επανάσταση στον τρόπο με τον οποίο επιστήμονες από όλο τον κόσμο εργάζονται για ένα κοινό σκοπό. Θα δούμε αυτή τη συνεργασία να επεκτείνεται ακόμη περισσότερο στο μέλλον; Ναι. Είναι ελπίδα αυτό που εκφράζω, αλλά αντιπροσωπεύει το στόχο μας. Το γράμμα «Ε» στο CΕRΝ αντιπροσωπεύει τη λέξη «Εuropean». Αλλά εμείς, μέσα από την εξέλιξη του οργανισμού, αλλάξαμε το νόημά της, από «Εuropean» σε «Εverywhere». Αυτό σημαίνει ότι το CΕRΝ άνοιξε τις πόρτες του σε χώρες από ολόκληρο τον κόσμο. Έτσι η κάθε χώρα μπορεί να γίνει μέλος και η επιστήμη που παράγουμε αποκτά παγκόσμια χροιά. Πολλές χώρες, όπως και η Κύπρος, έχουν αξιόλογα πανεπιστημιακά ιδρύματα, αλλά πιστεύω ότι ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα των νέων που εκπαιδεύονται στο CΕRΝ είναι ότι έχουν την ευκαιρία να εργαστούν σε μια διεθνή ατμόσφαιρα. Το ότι μαθαίνουν να εργάζονται σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον με ανθρώπους πολλών εθνικοτήτων, πιστεύω είναι πολύ σημαντικό για όλους.
Ποιο είναι το επίπεδο συνεργασίας με την Κύπρο και τους επιστήμονές της; Η συμμετοχή της Κύπρου είναι πολύ σημαντική. Επιστήμονες από το πανεπιστήμιό σας εργάζονται στα σημαντικότερα πειράματα του CΕRΝ. Επιπρόσθετα, η Κύπρος αναπτύσσει ένα μοναδικό δίκτυο συγκέντρωσης και διακίνησης δεδομένων για τη Μέση Ανατολή και παράγει ένα τεράστιο όγκο δεδομένων. Τέτοια δεδομένα που παράγονται σε διάφορα μέρη του κόσμο είναι τόσα πολλά, που δεν μπορείς να τα αποθηκεύσεις και να τα αναλύσεις σε ένα μέρος. Έτσι χρειάζεσαι πολλά κέντρα ανά την υφήλιο να συνδέονται και να συνεργάζονται. Η Κύπρος αποτελεί ένα πολύ σημαντικό κομμάτι αυτού του δικτύου. Δεν μπορούν πολλές χώρες να παράγουν τέτοιο όγκο δεδομένων. Οι επιστήμονές σας κάνουν πολύ καλή δουλειά.
Σε μια περίοδο που η οικονομική κρίση αναγκάζει πολλές χώρες να προβούν σε μέτρα λιτότητας, ο τομέας της έρευνας βλέπει τη χρηματοδότησή του να μειώνεται σημαντικά. Το Fermilab των ΗΠΑ, για παράδειγμα, το αμερικανικό αντίστοιχο του CΕRΝ, βρίσκεται σε δεινή θέση. Πώς επηρεάζεται από την κρίση το CΕRΝ; Η κρίση επηρεάζει όλες τις έρευνες, και αυτές του CΕRΝ δεν αποτελούν εξαίρεση. Σε επηρεάζει λίγο ή πολύ, ανάλογα με το πώς μπορείς να προσαρμοστείς στη νέα κατάσταση πραγμάτων. Αν δεν μπορείς να συνεχίσεις με λιγότερα χρήματα και αν δεν μπορείς να θέσεις προτεραιότητες, τότε θα κλείσεις. Αν κάνεις σωστή οργάνωση και παρουσιάσεις το σχέδιό σου με τρόπο που να δικαιολογεί τη χρηματοδότηση, συνήθως βοηθά. Και αν έχεις ένα καλό πρόγραμμα, τότε θα πετύχεις. Αλλά πρώτα πρέπει να κάνεις σωστό σχεδιασμό, να προσαρμόσεις την έρευνά σου στα νέα οικονομικά δεδομένα, και μετά να ζητήσεις χρηματοδότηση.
Βρίσκονται σε κίνδυνο τερματισμού κάποια από τα προγράμματα του CΕRΝ; Έχουμε ένα μεγάλο πείραμα, τον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων (Large Ηadron Collider - LΗC), και έχουμε επίσης πολλά πιο μικρά. Έτσι, έπρεπε να πάρω μια απόφαση: να κόψω κάποια πειράματα ή να τα καθυστερήσω όλα, λίγο το καθένα. Έτσι, αποφάσισα να τα καθυστερήσω, να τα προεκτείνω όλα σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Πιστεύω ότι αυτή ήταν η καλύτερη επιλογή τη δεδομένη στιγμή, γιατί έτσι μπορούμε να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε σε μια μεγάλη ποικιλία πειραμάτων.
Είναι ξεκάθαρο ότι δεχόμαστε και εμείς την επίδραση της οικονομικής κρίσης, αλλά έχω ένα μήνυμα που θα ήθελα να μεταφέρω: αν σταματήσεις να επενδύεις στην έρευνα, σταματάς να επενδύεις στο μέλλον. Δεν λέω ότι μια κρίση σαν αυτή που βιώνουμε τώρα θα μπορούσε να αποφευχθεί με την έρευνα, αλλά ίσως με την έρευνα θα μπορούσαμε να μετριάσουμε τις επιπτώσεις της. Γιατί αυτό που σε εξελίσσει και σε κάνει πιο ανθεκτικό είναι η γνώση και η τεχνολογία, και αυτά είναι που παράγουμε με τα πειράματά μας.
Πέρα από εξελίξεις ακαδημαϊκού και θεωρητικού επιστημονικού ενδιαφέροντος, με ποιο τρόπο τα πειράματα του CΕRΝ επηρεάζουν τη ζωή των απλών ανθρώπων; Νομίζω ότι το καλύτερο παράδειγμα είναι από πριν 20 χρόνια, όταν το CΕRΝ ανακάλυψε το Ίντερνετ, το World Wide Web, το οποίο άλλαξε τη ζωή όλων μας. Αυτή είναι μια επίπτωση ορατή από όλους μας. Το Ίντερνετ δημιουργήθηκε από δύο επιστήμονες του CΕRΝ το 1989 και αφού τελειοποιήθηκε παραδόθηκε ως δώρο προς την ανθροπώτητα το 2003. Ακόμα μια ανακάλυψη που ευελπιστώ στο μέλλον να αλλάξει τη ζωή πάρα πολλών ανθρώπων είναι η χρήση των επιταχυντών και του εξοπλισμού των πειραμάτων μας για «αδρονική θεραπεία», για παράδειγμα στη θεραπεία καρκινικών όγκων. Σήμερα, όταν αφαιρείς καρκινικούς όγκους χρησιμοποιείς ακτινοβολία, ακτίνες Χ. Με τις ακτίνες Χ έχεις το πρόβλημα ότι επηρεάζεις επίσης υγιές ιστούς. Αυτό που μπορείς να κάνεις είναι να επιταχύνεις πρωτόνια ή ιόνια για να στοχεύσεις απευθείας στον όγκο και μόνο στον όγκο. Αυτή τη στιγμή οι επιταχυντές είναι πανάκριβοι και υπερβολικά ογκώδες. Αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε είναι να κατασκευάσουμε πιο μικρούς επιταχυντές με όσο το δυνατό μικρότερο κόστος για να κάνουν την ίδια δουλειά. Αν πετύχουμε θα καταφέρουμε να επηρεάσουμε σε μεγάλο βαθμό τη ζωή πάρα πολλών ανθρώπων προς το καλύτερο.

Φως στο «σωματίδιο του Θεού» σε ένα χρόνο

Ένα από τα πιο διάσημα πειράματά σας αφορά το μποζόνιο Χιγκς, το «σωματίδιο του Θεού». Πιστεύετε ότι ο LΗC θα καταφέρει να φέρει το πείραμα σε ένα οριστικό τέλος; Αναμφίβολα ναι. Και θα το κάνουμε τον ερχόμενο χρόνο. Ξέρουμε όλες τις ιδιότητες του μποζονίου Χιγκς. Το μόνο πράγμα που δεν ξέρουμε μετά βεβαιότητας είναι αν πραγματικά υπάρχει. Και επειδή ακριβώς ξέρουμε όλες τις ιδιότητές του, ξέρουμε πόσο χρόνο χρειαζόμαστε να μετρήσουμε για να μπορούμε είτε να το εντοπίσουμε είτε να το αποκλείσουμε. Αν το εντοπίσουμε, θα πρόκειται για μια μεγάλη ανακάλυψη. Αν το αποκλείσουμε, θα είναι επίσης ανακάλυψη, μια ανακάλυψη που θα προκαλέσει κατάρρευση του διάσημου σταθερού μοντέλου της φυσικής. Θα είναι μια ακόμα μεγαλύτερη ανακάλυψη. Και μετά, ο LΗCθα έχει μια ακόμα αποστολή για τα επόμενα 10 χρόνια: να βρει τον αντικαταστάτη του μποζονίου Χιγκς.

Ο Αϊνστάιν μπορεί να αναπαύεται ήσυχος Τις τελευταίες εβδομάδες η είδηση ότι επιστήμονες του CΕRΝ ανακάλυψαν υποατομικά σωματίδια που ταξιδεύουν με ταχύτητα μεγαλύτερη από αυτή του φωτός, προκάλεσε σοκ στην επιστημονική κοινότητα. Πιστεύετε ότι η θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν, που αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της σύγχρονης Φυσικής, θα διαψευσθεί; Πιστεύω ότι πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί και να περιμένουμε λίγο. Δεν μπορώ να σου απαντήσω μετά βεβαιότητας. Έχεις μια επιστημονική ομάδα που παράγει ένα αποτέλεσμα. Το βλέπουν, το ξαναβλέπουν, και φαίνεται σωστό. Η ομάδα είναι πεπεισμένη ότι έκανα τα πάντα σωστά. Αλλά πάντα χρειάζεσαι μια ανεξάρτητη ομάδα να διασταυρώσει τα ευρήματα, να αναλύσει τα δεδομένα, και είτε να το επιβεβαιώσει είτε να βρει το λάθος. Είδαμε πολλά ενδιαφέροντα αποτελέσματα να καταρρέουν μετά από την εξέταση του πειράματος από τρίτους. Αυτός είναι ο λόγος που ζητήσαμε από την επιστημονική κοινότητα να κοιτάξει τα αποτελέσματα του πειράματος και να δει αν μπορεί να βρει κάτι λάθος ή ένα σημείο που χρειάζεται επαναβεβαίωση. Μόνο όταν διασταυρώσεις τις πηγές και όταν επιβεβαιώσεις το πείραμα από μια ανεξάρτητη ανάλυση μπορείς να θεωρήσεις το πείραμα ως δεδομένο. Μέχρι τότε, ο Αϊνστάιν μπορεί να αναπαύεται ήσυχος. 

Πηγή: Ο Φιλελεύθερος
Δημοσιεύτηκε στις 09/10/2011