Μο Γιαν, Νόμπελ Λογοτεχνίας 2012, ένας ήρωας του αγροτικού κόσμου

Στα βιβλία του ο Μο Γιαν αναδεικνύει την αδικία στις κινεζικές επαρχίες

Μ.Π.

Συχνά αναζητούμε, πίσω από τις αποφάσεις της Σουηδικής Ακαδημίας, πολιτικά κίνητρα. Η Επιτροπή του Νομπέλ Λογοτεχνίας έχει τη φήμη ότι συχνά επιβραβεύει την ανεξαρτησία του πνεύματος, ακόμη περισσότερο αν καταλήγει αυτή και σε ευθεία αμφισβήτηση ενός μη δημοκρατικού - κατά τη δυτική, πάντα, αντίληψη - καθεστώτος.

Η βράβευση του Μο Γιαν δεν υπακούει σε τέτοια κριτήρια. Στο πρόσωπό του επιβραβεύεται, τρόπον τινά, μια αχανής χώρα που μπαίνει με γοργά βήματα στη διεθνή ζωή. Και λιγότερο ένας αμφισβητίας της, αφού ο Μο Γιαν, παρά τα κελεύσματα της Δύσης, αρνήθηκε πάντοτε να φύγει από τη χώρα του.
Και από κάποιους θεωρείται περισσότερο κοντά από ό,τι πρέπει στο Κομμουνιστικό Κόμμα ή και όχι αρκετά αλληλέγγυος σε άλλους συγγραφείς που έχουν υποστεί λογοκρισίες - μια τέτοια κριτική έχει εκφράσει και ένας διάσημος ομότεχνός του, ο Μα Γιαν.

Οχι όμως ότι πρόκειται και για άνθρωπο του καθεστώτος. Ο Γκουάν Μογιέ, όπως είναι το πραγματικό του όνομα, ήδη από τη δημοσίευση του πρώτου του βιβλίου, τη δεκαετία του 1980, επέλεξε ένα ψευδώνυμο - το Μο Γιαν - που σημαίνει «Αυτός που δεν μιλάει». Αυτοσαρκαστικό, για έναν συγγραφέα που κατεξοχήν μιλάει μέσα από τη γραφή, αλλά και για κάποιον που ξέρει ότι πρέπει να προσέχεις τι λες στις πολιτικές συνθήκες της συγκεκριμένης χώρας.

Στην οποία, χωρίς βέβαια να την εχθρεύεται, δεν χαρίζεται καθόλου. Εξού και αρκετά βιβλία του αντιμετώπισαν προβλήματα με τη λογοκρισία. Οπως, λ.χ., οι «Μπαλάντες του σκόρδου», το μοναδικό του μυθιστόρημα που κυκλοφορεί (από το 2006) στα ελληνικά, σε μετάφραση Μιχάλη Μακρόπουλου για λογαριασμό των εκδ. Καστανιώτη. Βιβλίο που αποσύρθηκε από την κυκλοφορία μετά τα γεγονότα της Πλατείας Τιενανμέν.

Ή οι «Κόκκινοι αγροί», που έγινε και ταινία από τον Ζανγκ Γιμού, βιβλίο που περιγράφει την ωμή βία στις ανατολικές αγροτικές επαρχίες όπου μεγάλωσε, και που επίσης είχε προβλήματα με τη λογοκρισία. Σε ένα από τα πιο πρόσφατα βιβλία του, τους «Βατράχους», περιγράφει τις συνέπειες της πολιτικής τού ενός μόνο παιδιού ανά οικογένεια.

Αλλά ο αγροτικός κόσμος είναι, από κάθε άποψη, το προνομιακό θεματικό πεδίο του Μο Γιαν. Σε συνέντευξή του στο γαλλικό περιοδικό «Λε Νουβέλ Ομπζερβατέρ», το 2009, είπε ότι στην Κίνα πάντα η επαρχία πλήρωνε τα σπασμένα. «Στα χρόνια του Μάο η επαρχία πλήρωσε την πρώτη βιομηχανοποίηση της Κίνας. Και τώρα τα παιδιά τους, κάπου 120 εκατομμύρια Κινέζοι, στηρίζουν την οικονομική έκρηξη με τους πολύ χαμηλούς μισθούς τους και με τη στέρηση κάθε δικαιώματος».

Στο βιβλίο του «Ο σκληρός νόμος του Κάρμα» περιέγραφε μεταφορικά ακριβώς αυτό: έναν γαιοκτήμονα που δολοφονείται το 1949, κατά την ίδρυση του Κομμουνιστικού Καθεστώτος, και που μεταμορφώνεται διαδοχικά σε γάιδαρο, βούβαλο, γουρούνι, σκύλο και πίθηκο, πριν ξαναπάρει ανθρώπινη μορφή.

«Μετά το 1949, τους αγρότες τούς μεταχειρίστηκαν σαν μοσχάρια και γαϊδούρια, τους τραβούσαν σαν σε κοπάδι στις λαϊκές κοινότητες και τους αφαιρούσαν κάθε ελευθερία. Η κατάστασή τους βελτιώθηκε κάπως τη δεκαετία του 1980, αλλά έκτοτε χειροτέρευσε ξανά».

Για το δυτικό βλέμμα, ο Μο Γιαν είναι από τους πιο καλούς και προσιτούς συγγραφείς της Κίνας. Είναι χαρακτηριστικό ότι στα αγγλικά έχουν μεταφραστεί πάνω από δέκα βιβλία του και στα γαλλικά σχεδόν είκοσι. Η Σουηδική Ακαδημία θεωρεί ότι ο Μο Γιαν, «συνδυάζοντας φαντασία και πραγματικότητα, προοπτική ιστορική και κοινωνική, δημιούργησε ένα σύμπαν που, μέσα στην πολυπλοκότητά του, θυμίζει αυτό που έφτιαξαν συγγραφείς όπως ο Γουίλιαμ Φόκνερ και ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, παίρνοντας παράλληλα στοιχεία από την αρχαία κινεζική λογοτεχνία και τη λαϊκή παράδοση του μύθου».

Η Κίνα έχει την τιμητική της και στη Διεθνή Εκθεση της Φρανκφούρτης αυτές τις ημέρες. Εστω και αν τιμώμενη χώρα είναι φέτος η Νέα Ζηλανδία, τη δόξα κλέβουν οι αναδυόμενες οικονομίες - Κίνα, Βραζιλία, Ινδία, Ρωσία. Οι εκθέτες ξεπερνούν τους 7.000 από 100 χώρες. Και οι εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν σε πέντε ημέρες ξεπερνούν τις 3.200.

Πηγή: Τα Νέα

Δημοσιεύτηκε στις 12/10/2012