Επιστήμη - Μία θερμίδα δεν είναι απλώς μία θερμίδα

Ερευνες δείχνουν ότι τα αποτελέσματα μιας δίαιτας εξαρτώνται από τα γονίδια και τα βακτήρια κάθε ανθρώπου

 

Μία θερμίδα είναι πάντα μία θερμίδα. Αν προσλαμβάνεις πολλές και καις λίγες, καταλήγεις παχύσαρκος και αποκτάς προδιάθεση για διάφορες παθήσεις. Αυτά είναι γνωστά και δεδομένα. Πολλοί ειδικοί, όμως, πιστεύουν ότι είναι μια υπεραπλούστευση της πραγματικότητας. Δεν είναι όλες οι θερμίδες ίσες, ενώ ο τρόπος που το σώμα διαχειρίζεται τις ίδιες θερμίδες διαφέρει πολύ από το ένα άτομο στο άλλο. Αυτά αποδεικνύονται από τις πιο πρόσφατες μελέτες για το μεταβολικό σύνδρομο, που περιλαμβάνει την υπέρταση, το υψηλό σάκχαρο στο αίμα, τη χοληστερίνη και την παχυσαρκία.
Η νέα μάστιγα έχει προκαλέσει ιδιαίτερα προβλήματα στις ΗΠΑ, όπου τα ποσοστά των παχύσαρκων είναι υψηλά. Την ίδια στιγμή, όμως, προβλήματα εμφανίζονται σε ολόκληρη την υφήλιο, από το Μεξικό ώς τη Νότια Αφρική και την Ινδία. Για το μεταβολικό σύνδρομο ευθύνεται η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων τροφής και η παντελής έλλειψη άσκησης. Ομως είναι πολύ σημαντικό να καταλάβουμε γιατί κάποια τρόφιμα είναι ιδιαίτερα βλαβερά, όπως και γιατί κάποιοι άνθρωποι κερδίζουν ευκολότερα περισσότερο βάρος από άλλους. Ευτυχώς, οι ερευνητές αρχίζουν να βρίσκουν τις απαντήσεις σε αυτά τα σημαντικά ερωτήματα.
Πόσο βλαβερή είναι η γλυκόζη που βρίσκεται στα άμυλα και η φρουκτόζη που βρίσκεται σε φρούτα και στο σιρόπι του καλαμποκιού; Οι δίαιτες με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη αυξάνουν τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα και μαζί τους πολλαπλασιάζονται τα μεταβολικά προβλήματα.
Ο δρ Ντέιβιντ Λούντβιγκ, του Παιδιατρικού Νοσοκομείου της Βοστώνης, απέδειξε ότι όσοι διατρέφονται με δίαιτες που έχουν χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη υφίστανται μεταβολικές αλλαγές που τους βοηθούν να μην ξαναπάρουν το βάρος που έχασαν συγκριτικά με αυτούς διατρέφονται με διατροφή χαμηλή σε λιπαρά. Αυτό, όμως, θέτει εν αμφιβόλω την αξιωματική παραδοχή που δέχεται ότι μία θερμίδα είναι απλώς μία θερμίδα.
Από τι επηρεάζεται το μεταβολικό σύνδρομο Ο κάθε οργανισμός διαχειρίζεται διαφορετικά τις θερμίδες που καταναλώνει. Σε πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science o δρ Μαζούμπ του Παιδιατρικού Νοσοκομείου της Βοστώνης έθεσε εκτός λειτουργίας το γονίδιο Mrap2 σε κάποια ποντίκια, αποδεικνύοντας ότι διαδραματίζει κομβικό ρόλο στον έλεγχο της πείνας. Οταν τα μεταλλαγμένα ποντίκια έφαγαν την ίδια ποσότητα τροφής με φυσιολογικά ποντίκια, κέρδισαν περισσότερο βάρος. Παραμένει άγνωστο γιατί συνέβη αυτό, αλλά πιθανολογείται ότι το συγκεκριμένο γονίδιο επηρεάζει ένα άλλο γονίδιο το Mc4r που διαδραματίζει ρόλο στην απόκτηση βάρους. Επίσης, άλλες δύο εργασίες που δημοσιεύθηκαν στο Nature τον Αύγουστο αποδεικνύουν ότι οι διαφορετικοί οργανισμοί μεταβολίζουν διαφορετικά τα ίδια τρόφιμα. Αμφότερες τις εργασίες επέβλεψε ο Ντούσκο Εριχ του Εθνικού Ινστιτούτου  Αγροκτηνοτροφικής Ερευνας στη Γαλλία. H πρώτη εργασία μελετά βακτήρια από τριακόσιους Δανούς εθελοντές και διαπιστώνει ότι όσο μεγαλύτερη βιοποικιλία μικροβίων υπήρχε στα έντερά τους, τόσο λιγότερα ήταν τα συμπτώματα του μεταβολικού συνδρόμου που εμφάνιζαν, όπως π.χ. παχυσαρκία και αντίσταση στην ινσουλίνη. Η δεύτερη μελέτη αφορά 49 υπέρβαρους που ακολουθούσαν δίαιτα με υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες. «Οσοι είχαν λιγότερα βακτήρια στα έντερα παρουσίασαν σημαντική αύξηση του βάρους τους και βελτίωση των μεταβολικών δεικτών. Αυτό δεν συνέβη, όμως, σε όσους είχαν μεγάλη βιοποικιλότητα στα έντερα, παρότι διατρέφονταν με την ίδια δίαιτα», καταλήγει η μελέτη. Αυτό υποδεικνύει, σύμφωνα με τον Τζέφρι Γκόρντον του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον, πόσο σημαντικά είναι τα βιοσυστήματα των εντέρων για τους παχύσαρκους.
Στην τέταρτη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Science, ο δρ Γκόρντον πειραματίστηκε με την ιδέα της βιοποικιλότητας του εντέρου σε ποντίκια. Για να ελέγξει τα αποτελέσματα της γενετικής ο δρ Γκόρντον βρήκε τέσσερα ζεύγη διδύμων, όπου το ένα δίδυμο ήταν παχύσαρκο και το άλλο λεπτό. Αφού συγκέντρωσε τα βακτήρια των εντέρων τους, τα μετέφερε σε ζευγάρια ποντικών. Παρότι τα πειραματόζωα τρέφονταν ακριβώς με τα ίδια τρόφιμα, τα ποντίκια που έλαβαν βακτήρια από το παχύσαρκο δίδυμο έγιναν παχύσαρκα, ενώ αυτά που έλαβαν τα βακτήρια του λεπτού διδύμου παρέμειναν λεπτά. Ο δρ Γκόρντον στη συνέχεια μελέτησε τι θα συνέβαινε αν τα ποντίκια με διαφορετικά βακτήρια «συστεγάζονταν». Τα κόπρανα των ποντικών βοηθούν στη μεταφορά των βακτηρίων. Ετσι, όταν οι δύο ομάδες ζώων έζησαν μαζί βακτήρια από τα αδύνατα ποντίκια μεταφέρθηκαν στα παχύσαρκα και δεν τους επέτρεψαν να κερδίσουν περισσότερο βάρος ή να αναπτύξουν άλλες μεταβολικές δυσλειτουργίες. Το φαινόμενο, ωστόσο, δεν επαληθεύθηκε αντίστροφα. Οταν τα ζώα τρέφονταν με πολλά λίπη και λίγα φρούτα και λαχανικά δεν κατέστη δυνατό να αποτραπεί η εμφάνιση παχυσαρκίας. O δρ Γκόρντον ευελπιστεί ότι θα καταφέρει να αναγνωρίσει τα ωφέλιμα βακτήρια τα οποία ίσως να είναι δυνατόν να απομονωθούν και να χρησιμοποιηθούν ως θεραπεία της παχυσαρκίας. Ωστόσο, με τους συνεργάτες του μπόρεσαν να αποκαλύψουν ένα πολύπλοκο δίκτυο παραγόντων που αλληλεπιδρούν σε αυτό το φαινόμενο. Ο ένας τύπος θερμίδας είναι δυνατόν να μεταβολίζεται διαφορετικά από έναν άλλο τύπο.
Τελικά, τα αποτελέσματα μιας συγκεκριμένης δίαιτας εξαρτώνται από το συγκεκριμένο άτομο, από τα γονίδιά του και τα βακτήρια.
Κι αυτά τα βακτήρια πιθανώς να διαμορφώνονται εν μέρει από τη δίαιτα. Το μεταβολικό σύνδρομο φαίνεται ότι εξαρτάται από μία πολύπλοκη σχέση ανάμεσα στο φαγητό, τα βακτήρια και τη γενετική. Οταν οι ειδικοί καταφέρουν να αποκρυπτογραφήσουν αυτό το μυστήριο, τότε θα έχουν κατανοήσει τους μηχανισμούς του πιο διαδεδομένου νοσήματος του σύγχρονου κόσμου.
Από γλυκόζη σε φρουκτόζη Κάποιοι κατηγορούν τη φρουκτόζη που φαίνεται να βοηθάει στην παχυσαρκία και την αντίσταση στην ινσουλίνη. Σε μία νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο Nature Communications, ο δρ Ρίτσαρντ Τζόνσον του Πανεπιστημίου του Κολοράντο εξηγεί γιατί η γλυκόζη προκαλεί ζημία κατά τη μετατροπή της σε φρουκτόζη. Ο δρ Τζόνσον και οι συνεργάτες τους τάισαν νερό και γλυκόζη σε τρεις τύπους ποντικών.
Μια ομάδα ποντικών αποτέλεσε την ομάδα ελέγχου, ενώ τα ζώα των δύο άλλων ομάδων δεν διέθεταν τα ένζυμα που βοηθούν τον οργανισμό να επεξεργάζεται τη φρουκτόζη.
Τα φυσιολογικά ποντίκια, αυτά που ανήκαν στην ομάδα ελέγχου και δεν είχαν τροποποιηθεί γενετικώς, εμφάνισαν λιπώδες ήπαρ και ανέπτυξαν ανθεκτικότητα στην ινσουλίνη. Τα μέλη των δύο άλλων ομάδων προστατεύθηκαν και παρέμειναν υγιή. Αρα, σύμφωνα με τους ερευνητές, η μετατροπή γλυκόζης σε φρουκτόζη προκαλεί τα μεταβολικά προβλήματα.



Πηγή: Η Καθημερινή/The Economist
Δημοσιεύτηκε στις12/10/2013