Ποιος θα δικάσει τον φονιά ;

ΤΟΤΕ ΑΔΙΚΙΑ, ΤΩΡΑ ΕΞΑΠΑΤΗΣΗ

ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΚΑΡΑΠΟΣΤΟΛΗ

ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ της σημερινής κρίσης αντιστοιχούν στα χαρακτηριστικά της σημερινής βίας.

Αλλοτε το πρόβλημα στις δυτικές κοινωνίες ήταν η αδικία, σήμερα είναι η εξαπάτηση. Αυτό που προβάλλει απειλητικό ως εχθρός των πολλών δεν είναι ο ανεξέλεγκτος εκμεταλλευτής της εργασίας τους, είναι η αμυδρή εικόνα ενός συλλογικού απατεώνα. Δεν διακρίνεται καθαρά το πρόσωπο και η ταυτότητά του. Είναι όμως άκρως αισθητές οι πράξεις του και οι πράξεις αυτές αφήνουν πίσω τους τα ίχνη ενός κλέφτη, ενός σφετεριστή. Το «σύστημα» λοιπόν περισσότερο εξαπατά, παρά καταπιέζει. Αρα, ουσιαστικά, δεν είναι σύστημα. Ο καπιταλισμός αποσυντίθεται για να μετατραπεί σ' αυτό που γράφουν και στα πανό τους οι διαδηλωτές στις πόλεις της Ευρώπης και της Αμερικής: σ' ένα τεράστιο καζίνο. Αλλά και πάλι δεν είναι η τύχη που κυβερνά εδώ, είναι η πανουργία των καλύτερα πληροφορημένων και των πιο αδίστακτων. Ετσι, δεν είναι παράδοξο που η αντίδραση των χαμένων σ' αυτό το στημένο παιγνίδι δεν θυμίζει σε τίποτα την εξέγερση άλλων καιρών.

Τώρα μαζί με το πορτοφόλι θίγεται και το μυαλό, και μάλιστα πιο πολύ αυτό. Η απατεωνιά του «συστήματος» προσβάλλει κατ' ευθείαν τη νόηση του αγρότη, του εργάτη, του μισθωτού, του ελεύθερου επαγγελματία, του καλλιτέχνη και του επιστήμονα. Ολοι τους θεωρούνται «κορόιδα», λίγο ώς πολύ, αφού βλέπουν εμβρόντητοι τα εισοδήματά τους να μειώνονται και τις καταθέσεις τους να απειλούνται. Κάποιοι τους ξεγέλασαν, αυτό είναι το μόνο που καταλαβαίνουν, κι αυτό βέβαια είναι τόσο πιο προσβλητικό όσο πιο υψηλή είναι η εκπαίδευσή τους. Το να σε θεωρούν κουτό αφού πρώτα σ' έχουν σπουδάσει, αυτή είναι η κύρια αντίφαση της σημερινής κοινωνίας. Γι' αυτό και η βία που γεννιέται είναι άγρια και τυφλή. Τυφλή επίτηδες, για να δείξει πως σε όποιο σχολείο να πάει κανείς, σ' όποιο πανεπιστήμιο, δεν θ' ανοίξουν τα μάτια του ποτέ. Η σημερινή βία εκδικείται τη γνώση και την εκπαίδευση πιο πολύ και από την πολιτική. Ή για να το πούμε με μεγαλύτερη ακρίβεια: το σχολείο πληρώνει τα σπασμένα της πολιτικής. Ηδη στις ΗΠΑ οι ιθύνοντες ανησυχούν πολύ για το φαινόμενο. Σε πρόσφατη ομιλία του ο Ομπάμα έκανε έκκληση στους εφήβους να επιστρέψουν στις τάξεις τους. Το ίδιο και στην Αγγλία και τη Γαλλία. Αυξάνεται ο αριθμός των νέων που δεν βρίσκουν τον λόγο να πάνε στο σχολείο.
Στην Ελλάδα τα πράγματα, προς το παρόν, είναι διαφορετικά. Δεν εγκαταλείπουν το σχολείο οι νέοι, αλλά αδρανούν μέσα σ' αυτό. Τι μπορούμε άραγε να τους πούμε; Ισως μόνον αυτό: εάν θέλουν ν' αλλάξουν τον κόσμο πρέπει να τον καταλάβουν και για να τον καταλάβουν πρέπει να μάθουν ορισμένα πράγματα, κι ανάμεσα σ' αυτά το κυριότερο: πως ποτέ το δίκιο δεν το κατέχει κάποιος εντελώς. Ούτε καν οι δυστυχισμένοι. Είναι δύσκολο, βέβαια, να τους πείσουμε. Είναι άλλωστε δύσκολο να πειστούμε και εμείς οι πρεσβύτεροι. Πρέπει να το προσπαθήσουμε όμως. Οχι για ν' αθωώσουμε κάποιους ανάξιους πολιτικούς ή άπληστους τραπεζίτες, αλλά για να σώσουμε το μυαλό μας. Ο Δαντόν έλεγε: «Δεν θέλουμε να καταδικάσουμε τον βασιλιά, θέλουμε να τον σκοτώσουμε». Εμείς μετά από όσα έχουν συμβεί στην Ιστορία, πρέπει να πάμε πιο πίσω, πρέπει να μάθουμε να δικάζουμε.