Ανήσυχες οι αραβικές πρωτεύουσες

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ

Με το βλέμμα στην Τυνησία

Του Στέφανου Κωνσταντινίδη

Ηεξέγερση στην Τυνησία που οδήγησε σε φυγή τον δικτάτορα Μπεν Αλί προκαλεί αναταράξεις και έντονες ανησυχίες στις διάφορες αραβικές πρωτεύουσες. Και αυτό γιατί δεν είναι το μόνο δικτατορικό και διεφθαρμένο καθεστώς στον αραβικό κόσμο. Σε όλες τις αραβικές χώρες τη διακυβέρνηση έχουν στα χέρια τους είτε απολυταρχικές μοναρχίες, είτε δικτάτορες που διαιωνίζουν τη διαφθορά, την καταπίεση, και επιπλέον, εκεί όπου δεν υπάρχει πετρέλαιο, τη φτώχεια και τη μιζέρια των μαζών. Κάποιες ελευθερίες παραχωρήθηκαν στα εμιράτα του Κόλπου, ενώ και ο Λίβανος διατηρεί έστω και με πολλές ατέλειες, ένα καθεστώς δημοκρατίας. Είναι φυσικό λοιπόν όλα τα βλέμματα από τον αραβικό κόσμο να είναι στραμμένα προς την Τυνησία αφού η εκεί λαϊκή εξέγερση θα μπορούσε να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση. Προπάντων που κανένας δεν περίμενε την κατάρρευση της δικτατορίας στη χώρα αυτή. Περισσότερο ανήσυχοι είναι βέβαια οι άμεσοι γείτονες της χώρας αυτής, το Μαρόκο και η Αλγερία. Στο Μαρόκο παρά τα κάποια κατά καιρούς πολιτικά ανοίγματα, το βασιλικό καθεστώς ελάχιστα σέβεται τις δημοκρατικές ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ακόμη χειρότερη είναι η κατάσταση στην Αλγερία όπου με αφορμή το ισλαμικό κίνημα, η καταπίεση, με χιλιάδες δολοφονίες από το στρατό, είναι από τις χειρότερες στον αραβικό κόσμο.
Έντονες είναι οι ανησυχίες και στην Αίγυπτο, τη μεγαλύτερη και την πιο σημαντική αραβική χώρα. Το καθεστώς του προέδρου Μουμπάρακ βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο λόγω της υγείας του Αιγυπτίου προέδρου. Γίνεται λόγος για διαδοχή του από τον ίδιο το γιο του, αλλά δεν είναι βέβαιο ότι η διαδοχή αυτή θα είναι τόσο εύκολη. Η χώρα αντιμετωπίζει τεράστια οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα.
Το τραγικό σε όλη αυτή την κατάσταση είναι ότι οι ΗΠΑ, και γενικότερα η Δύση, στηρίζουν εδώ και χρόνια τα διεφθαρμένα αυτά απολυταρχικά αραβικά καθεστώτα γιατί εξυπηρετούν τα δικά τους συμφέροντα. Τα τελευταία χρόνια προστέθηκε και μια άλλη σοβαροφανής δικαιολογία για την υποστήριξη αυτή, ο ισλαμικός κίνδυνος, η ισλαμική τρομοκρατία. Στην πραγματικότητα ο ισλαμισμός αναπτύχθηκε και ανδρώθηκε εξ αιτίας της διαφθοράς και του απολυταρχισμού. Οι λαϊκές μάζες προσβλέπουν στον ισλαμισμό ως τη μοναδική πια ελπίδα σωτηρίας.
Στην περίπτωση της Τυνησίας, η Γαλλία στήριξε μέχρι την τελευταία στιγμή το δικτατορικό καθεστώς, όπως βέβαια και οι ΗΠΑ, με τη δικαιολογία ακριβώς ότι ο δικτάτορας Μπεν Αλί ήταν ανάχωμα στους ισλαμιστές.
Εντούτοις, η εξέγερση στη χώρα αυτή ήταν αυθόρμητη, έγινε από τις καταπιεσμένες λαϊκές μάζες και οι ισλαμιστές δεν διαδραμάτισαν κανένα ρόλο. Άλλωστε η λαϊκή αυτή εξέγερση δεν φαίνεται να είχε καμιά πολιτική καθοδήγηση. Είναι αυτό άλλωστε που εκμεταλλεύονται τα υπολείμματα του καθεστώτος και προσπαθούν, παρά το ότι ο δικτάτορας εγκατέλειψε τη χώρα, να ανασυγκροτηθούν και να διατηρήσουν την εξουσία. Η προσπάθεια αυτή γίνεται από τον πρωθυπουργό και όλους τους σημαντικούς υπουργούς του δικτάτορα προέδρου Μπεν Αλί, που διατηρούν για την ώρα άθικτες τις δομές του καθεστώτος. Η προσπάθεια δημιουργίας κυβέρνησης εθνικής ενότητας που θα νομιμοποιούσε στην ουσία τη συνέχεια του καθεστώτος φαίνεται για την ώρα να αποτυγχάνει και ο λαός βρίσκεται πάντα στους δρόμους. Οι εξόριστοι πάντως ηγέτες της αντιπολίτευσης άρχισαν να επιστρέφουν στη χώρα, ενώ απελευθερώθηκαν και χιλιάδες πολιτικοί κρατούμενοι. Η λαϊκή οργή ξέσπασε και με τη λεηλασία και την καταστροφή των πολυτελών επαύλεων του δικτάτορα, της οικογένειάς του και στελεχών του καθεστώτος του. Οι συνεργάτες του που βρίσκονται ακόμη στην κυβέρνηση, υπόσχονται, για να ηρεμήσει ο κόσμος, εκλογές και αποκατάσταση της δημοκρατικής νομιμότητας. Είναι όμως άγνωστον αν θα μπορέσουν να διατηρήσουν την εξουσία ώς τις εκλογές και αν πράγματι στοχεύουν σε ελεύθερες εκλογές. Για την ώρα το λόγο έχουν οι διαδηλωτές που βρίσκονται στους δρόμους, ενώ τα συνδικάτα, τα κόμματα της αντιπολίτευσης και λαϊκές επιτροπές οργανώνονται για την παραπέρα πορεία προς τη δημοκρατία. Είναι αυτή την πορεία των μαζών που βλέπουν με ανησυχία οι υπόλοιπες αραβικές πρωτεύουσες, αλλά φυσικά και το Παρίσι που έχει σημαντικά συμφέροντα στην Τυνησία που ήταν πρώην γαλλική αποικία. Ανησυχία όμως εκφράζουν και στην Ουάσιγκτον, όχι μόνο λόγω της αβεβαιότητας που επικρατεί στην Τύνιδα, αλλά και για τις πιθανές επιπλοκές και μεταδοτικές επιδράσεις που μπορεί να έχει η εξέγερση αυτή στον υπόλοιπο αραβικό κόσμο.
*Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ε-mail stephanos.constantinides@gmail.com