Φίλος και χρηματοδότης του Βενιζέλου

Ο Ελληνας που εξόπλισε την Ευρώπη

Ευεργέτης; Επιχειρηματίας; Κατάσκοπος; Ή απλώς το μεγαλύτερο... κάθαρμα της εποχής του; Ποιoς ήταν ο Βασίλειος Ζαχαρίας ή Μπαζίλ Ζαχάροφ, ο Μικρασιάτης που γοήτευσε τον Ορσον Γουέλς και υπήρξε ίσως ο πλουσιότερος άνθρωπος της εποχής του

Ι. Ν. ΜΠΑΣΚΟΖΟΣ 

Ποιος ήταν ο σερ Μπαζίλ Ζαχάροφ; Ενας άνθρωπος που προσωποποιούσε το Κακό, ένας κυνικός επιχειρηματίας, ένας ευεργέτης, ένας κατάσκοπος ή κάποιος που μπορούσε να έχει όλες αυτές τις ιδιότητες μαζί; Η Ιστορία λέει ότι ήταν ίσως ο πλουσιότερος άνθρωπος στο γύρισμα του αιώνα, καθώς τον συγκρίνουν με τον Ροκφέλερ, τους Κρουπ, τον Χένρι Φορντ και τον Νόμπελ. Εδρασε ως έμπορος όπλων, κατάσκοπος (;) και επιχειρηματίας το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα ως το 1936, οπότε και πέθανε. Είπαν γι΄ αυτόν ότι «το επιτάφιο μνημείο του θα έπρεπε να οικοδομηθεί από τα μνήματα εκατομμυρίων ανδρών και των επιθανάτιων ρόγχων τους». Δεν είναι τυχαίο που ενέπνευσε μεγάλους συγγραφείς, όπως ο Μπέρναρντ Σο, ο Απτον Σίνκλερ, ο ποιητής Εζρα Πάουντ, ο Τόμας Πίντσον και ο Ερικ Αμπλερ, τα κόμικς με ήρωα τον Τεν Τεν και φυσικά τον Ορσον Γουέλς στην περίφημη ταινία του «Ο κύριος Αρκάντιν».


Ο Βασίλειος Ζαχαρίας γεννήθηκε το 1849 στη Μούγλα, ένα μικρό χωριό στην τουρκική Μικρά Ασία. Οι πρόγονοί του κατάγονταν από τα Ταταύλα της Κωνσταντινούπολης. Εφυγαν από εκεί μετά την επανάσταση του 1821 και κατέφυγαν στην Οδησσό, όπου έδωσαν στο όνομά τους τη ρώσικη κατάληξη «-οφ» για να αποφύγουν το κυνηγητό που είχαν εξαπολύσει οι Τούρκοι. Ο μετέπειτα σερ Μπαζίλ Ζαχάροφ έλεγε ότι καταγόταν από τα Ταταύλα, περιοχή που έτυχε της αμέριστης ευεργεσίας του. Η νεανική του ζωή ήταν περιπετειώδης και ο ίδιος φρόντιζε πάντα να την τυλίγει ένα περισσό μυστήριο. Σπούδασε στο Αγγλικό Σχολείο στα Ταταύλα με τη χορηγία κάποιου ευγενούς. Τελειώνοντας το σχολείο δούλεψε στο εμπορικό του θείου του Σεβαστόπουλου. Από εκεί βρέθηκε στο Λονδίνο.

Οι φήμες της εποχής έλεγαν ότι έκλεψε τον θείο του, γι΄ αυτό και άλλαξε χώρα. Ο ίδιος έλεγε ότι όντως πήρε χρήματα από τον θείο του, αλλά ο τελευταίος τού τα χρωστούσε επειδή είχαν συνεταιριστεί και δεν του έδινε το ποσοστό από τα κέρδη της επιχείρησης. Δεν μπόρεσε όμως να επιτύχει κάτι καλύτερο στην αγγλική πρωτεύουσα, έτσι αναζήτησε την τύχη του στην Αθήνα. Εκεί σπίλωσε ακόμη περισσότερο τη φήμη του, καθώς ελέχθη ότι φυλακίστηκε και δραπέτευσε πυροβολώντας έναν φύλακα, ενώ ενεπλάκη σε ερωτική διαμάχη με τον γνωστό δημοσιογράφο Στέφανο Ξένο. Υστερα από πολλές περιπέτειες και έχοντας την υποστήριξη του ισχυρού άνδρα και μετέπειτα πρωθυπουργού Στέφανου Σκουλούδη αναλαμβάνει αντιπρόσωπος της σουηδικής εταιρείας όπλων Νόρντενφελντ.

                                        
Τα Βαλκάνια βρίσκονταν σε μεγάλο αναβρασμό και ήταν ιδανική εποχή

Αριστερά, ο μυστηριώδης σερ Μπαζίλ Ζαχάροφ (ή Βασίλειος Ζαχαρίας), o Μικρασιάτης που έγινε Ρώσος και με βάση του την Ελλάδα... κατέκτησε την Ευρώπη. Δεξιά, ο Ζαχάροφ σε σκίτσο που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Fantasio» της 1ης Νοεμβρίου 1922, με τη λεζάντα: «Α! Για την αγάπη του Ελληνα αξίζει να υποφέρετε τις φωτιές που σας ανάβουν»

για να αναπτύξει ο Ζαχάροφ τις ικανότητες του ως εμπόρου όπλων. Η Ελλάδα γίνεται ο πρώτος του πελάτης. Και τι πελάτης! Από τον συνολικό κρατικό προϋπολογισμό 20 εκατ. φράγκων τα 16 εκατομμύρια ξοδεύονται για εξοπλισμούς. Στη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας ο Μπαζίλ Ζαχάροφ θα εγκαινιάσει το περίφημο «σύστημα Ζαχάροφ», πουλώντας όπλα και στα δύο στρατόπεδα. Ο οπορτουνισμός του θα ολοκληρωθεί όταν ο Βενιζέλος χάσει τις εκλογές και ο Ζαχάροφ δεν θα διστάσει να προσεγγίσει τον ως τότε ορκισμένο εχθρό του, βασιλέα Κωνσταντίνο.

Το παντοδύναμο δόγμα Ζαχάροφ

Ο Ορσον Γουέλς ως «κύριος Αρκάντιν» στην ομώνυμη ταινία του (1955).O Αρκάντιν/Ζαχάροφ είναι πλασμένος από τον ηθικό «δυϊσμό» που γοήτευε τον Γουέλς: την ταλάντευση μεταξύ ομορφιάς και αποτρόπαιου,τη γοητεία των προσώπων που ζούσαν μια ζωή ηθικά καταδικασμένη,γοητευμένων από το Κακό

Το «σύστημα Ζαχάροφ» ήταν ένα σύνολο εμπορικών και πολιτικών σχέσεων μεταξύ κρατών και πολεμικών βιομηχανιών,με πολλά στηρίγματα από τον Τύπο, από προσωπικότητες, φιλοπόλεμα κόμματα και ιδρύματα,που προπαγάνδιζαν την ανάγκη των πολεμικών συρράξεων.Ηταν η πρώτη φορά που ο κατασκευαστής όπλων αναδεικνυόταν ως πολιτικός αλλά και πολιτειακός παράγων.Το δόγμα Ζαχάροφ αποθεώθηκε στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.Ρώσοι και άγγλοι στρατιώτες γαζώθηκαν από όπλα που είχαν προμηθευθεί η Αυστρία και η Τουρκία από τη Ρωσία και την Αγγλία.Γερμανοί στρατιώτες βρήκαν τον θάνατο από γερμανικά όπλα που είχαν προμηθευθεί οι Γάλλοι,οι συμμαχικές δυνάμεις βομβάρδισαν με γερμανικά όπλα τα γερμανικά στρατεύματα ση μάχη του Μάρνη κ.ο.κ.

Ο Ζαχάροφ είχε πάρει σχετικά γρήγορα υπό τον έλεγχό του την αγγλική βιομηχανία όπλων Βίκερς και έκανε παιχνίδι σε όλον τον κόσμο έχοντας φιλίες με πρωθυπουργούς, π.χ. με τον πρωθυπουργό της Αγγλίας Λόιντ Τζορτζ, της Γαλλίας Κλεμανσό, τον τσάρο της Ρωσίας και τον Ελευθέριο Βενιζέλο.Ο οπορτουνισμός του αλλά και οι μεταμφιέσεις του υπήρξαν παροιμιώδεις.Αλλοτε εμφανιζόταν ως Γάλλος της Λεγεώνας της Τιμής,άλλοτε ως παρασημοφορημένος άγγλος ιππότης,άλλοτε ως έλληνας πατριώτης ή ρώσος εμιγκρές.Πολλά σημεία της ζωής του παραμένουν σκοτεινά ως σήμερα, όπως αν ήταν πράκτορας μόνο των Αγγλων ή και των Γάλλων, ποιος ήταν ο πρώτος του γάμος κ.ά.Για χρόνια έζησε μέσα σε αμύθητα πλούτη.Είχε αγοράσει το καζίνο του Μόντε Κάρλο,ενώ νυμφεύθηκε για δεύτερη φορά σε ηλικία 75 ετών με μια ισπανίδα δούκισσα.Το τέλος της ζωής του ήταν μοναχικό και θλιβερό.