Του Στέφανου Κωνσταντινίδη
Η Αίγυπτος είναι η μεγαλύτερη και από μια άποψη η πιο σημαντική
αραβική χώρα. Από τη δεκαετία του 1950, με μια μικρή διακοπή όταν ο
Σαντάτ υπέγραψε τη συμφωνία ειρήνης με το Ισραήλ, άσκησε ηγετικό ρόλο
στον αραβικό κόσμο. Εκτός όμως από τον πολιτικό αυτό ρόλο επικεφαλής
του αραβικού κόσμου, η Αίγυπτος αποτελεί επίσης το πνευματικό και
πολιτιστικό του κέντρο. Με τη λογοτεχνία, το θέατρο και τη μουσική της
αλλά και την ανάπτυξη των πολιτικών ιδεών από την διανόηση της,
επηρεάζει την πολιτισμική και πολιτική διαμόρφωση του αραβικού κόσμου.
Ίσως η πιο σημαντική περίοδος που το Κάιρο άσκησε ηγετικό ρόλο στον
αραβικό κόσμο από κάθε σκοπιά, ήταν η εποχή που ηγείτο της χώρας ο
Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ στις δεκαετίες του 1950 και του 1960. Ήταν η
περίοδος της ανάπτυξης ενός αραβικού προοδευτικού εθνικισμού που
επηρέασε την εξέλιξη ολόκληρου του αραβικού κόσμου.
Η σημερινή Αίγυπτος, μετά την ανατροπή του Μουμπάρακ, διανύει ένα δύσκολο μεταβατικό στάδιο. Η λαϊκή εξέγερση που ανέτρεψε τον δικτάτορα δεν φαίνεται να έχει καθορίσει τις κατευθύνσεις προς τις οποίες θα οδεύσει η χώρα.
Από τη μια ο στρατός ελέγχει εν μέρει την εξουσία και παραμένει καθοριστικός παράγοντας των εξελίξεων, όπως ήταν και τα προηγούμενα χρόνια όταν το ανελεύθερο και διεφθαρμένο καθεστώς Μουμπάρακ είχε τη στήριξή του. Από την άλλη, αναδύθηκε ως η πιο σημαντική οργανωμένη πολιτική δύναμη, η οργάνωση των Αδελφών Μουσουλμάνων που για χρόνια ήτανεκτός νόμου και δέχτηκε κάθε είδους καταπίεση. Οι Ισλαμιστές κέρδισαν τόσο τις βουλευτικές όσο και τις προεδρικές εκλογές. Ο ισλαμιστής πρόεδρος όμως Μοχάμεντ Μόρσι σχημάτισε μια κυβέρνηση με τη συμμετοχή του Στρατού.Ήταν ένας αναγκαίος συμβιβασμός. Είναι όμως βέβαιο ότι οι Ισλαμιστές θα επιδιώξουν κάποια στιγμή την πλήρη εξουσία. Τα κόμματα που θα μπορούσαν να εκπροσωπήσουν μια κοσμική εξουσία και να οδηγήσουν την χώρα προς τη δημοκρατία, είναι διασπασμένα και αδύναμα. Εντούτοις, παρά την εκλογική νίκη των Ισλαμιστών, οι εκλογές έδειξαν ότι η επιρροή τους δεν είναι απόλυτη, για να μην πει κανείς κάπως περιορισμένη. Η εκλογική τους επιτυχία οφείλεται στην πολύ καλή οργάνωσή τους και στο γεγονός ότι ήταν σχεδόν το μόνο πολιτικό κίνημα που αντιστάθηκε στο προηγούμενο καθεστώς. Αν όμως προστεθούν τα διάσπαρτα ποσοστά των κοσμικών κομμάτων με αυτό της αποχής, οι Ισλαμιστές αποτελούν μειοψηφία. Επιπλέον το ίδιο το μέτωπο των Ισλαμιστών παρουσιάζει τελευταία ρωγμές. Οι ίδιοι οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα ακόμη πιο οπισθοδρομικό ισλαμικό κίνημα, τους λεγόμενους Σαλαφιστές, οι οποίοι φαίνεται να στηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία. Τα τελευταία επεισόδια στην περιοχή του Σινά ανέδειξαν τα προβλήματα που οι ισλαμιστές της εξουσίας θα αντιμετωπίσουν με τα πιο ακραία ισλαμικά στοιχεία.
Είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς τις εξελίξεις στη χώρα του Νείλου. Οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι φαίνονται διατεθειμένοι να σεβαστούν μια μορφή κοσμικής δημοκρατίας και να συμβιώσουν, τουλάχιστο για κάποια χρονική περίοδο, με τους στρατιωτικούς. Το ερώτημα φυσικά είναι αν θα γίνει κατορθωτό να εδραιωθεί στη χώρα αυτή ένα δημοκρατικό καθεστώς, έστω και με κάποιους περιορισμούς. Διότι πέραν της διαμάχης Ισλαμιστών, κοσμικών και στρατιωτικών, υπάρχουν και πολλαπλά άλλα εμπόδια στο δρόμο προς τη δημοκρατία. Το πιο σημαντικό ίσως είναι η μεγάλη φτώχεια την οποία αντιμετωπίζει η χώρα και που μόνο με την πολιτική σταθερότητα θα την αντιμετωπίσει. Η Αίγυπτος διαθέτει πλουτοπαραγωγικές πηγές ενώ η πολιτική σταθερότητα θα επιτρέψει την ανάπτυξη του τουρισμού ο οποίος είναι μια από τις πιο σημαντικές πηγές πλούτου. Τέλος υπάρχει και το πρόβλημα της συμβίωσης του σημαντικού χριστιανικού πληθυσμού της χώρας με το μουσουλμανικό στοιχείο. Αν αναπτυχθεί ο ισλαμικός φονταμενταλισμός η συμβίωση αυτή θα γίνει προβληματική. Η Ελλάδα και η Κύπρος είχαν ανέκαθεν καλές σχέσεις με την Αίγυπτο και δεν υπάρχει κανένας λόγος να μη συνεχιστούν και στο μέλλον. Για την Κύπρο οι καλές σχέσεις με μια τόσο σημαντική μουσουλμανική χώρα αποτελούν και αντίβαρο στις τουρκικές προσπάθειες προσεταιρισμού του μουσουλμανικού κόσμου υπέρ των τουρκικών θέσεων στο Κυπριακό και αναγνώρισης των τετελεσμένων στα κατεχόμενα.
Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης. e-mail stephanos.constantinides@gmail.com
Η σημερινή Αίγυπτος, μετά την ανατροπή του Μουμπάρακ, διανύει ένα δύσκολο μεταβατικό στάδιο. Η λαϊκή εξέγερση που ανέτρεψε τον δικτάτορα δεν φαίνεται να έχει καθορίσει τις κατευθύνσεις προς τις οποίες θα οδεύσει η χώρα.
Από τη μια ο στρατός ελέγχει εν μέρει την εξουσία και παραμένει καθοριστικός παράγοντας των εξελίξεων, όπως ήταν και τα προηγούμενα χρόνια όταν το ανελεύθερο και διεφθαρμένο καθεστώς Μουμπάρακ είχε τη στήριξή του. Από την άλλη, αναδύθηκε ως η πιο σημαντική οργανωμένη πολιτική δύναμη, η οργάνωση των Αδελφών Μουσουλμάνων που για χρόνια ήτανεκτός νόμου και δέχτηκε κάθε είδους καταπίεση. Οι Ισλαμιστές κέρδισαν τόσο τις βουλευτικές όσο και τις προεδρικές εκλογές. Ο ισλαμιστής πρόεδρος όμως Μοχάμεντ Μόρσι σχημάτισε μια κυβέρνηση με τη συμμετοχή του Στρατού.Ήταν ένας αναγκαίος συμβιβασμός. Είναι όμως βέβαιο ότι οι Ισλαμιστές θα επιδιώξουν κάποια στιγμή την πλήρη εξουσία. Τα κόμματα που θα μπορούσαν να εκπροσωπήσουν μια κοσμική εξουσία και να οδηγήσουν την χώρα προς τη δημοκρατία, είναι διασπασμένα και αδύναμα. Εντούτοις, παρά την εκλογική νίκη των Ισλαμιστών, οι εκλογές έδειξαν ότι η επιρροή τους δεν είναι απόλυτη, για να μην πει κανείς κάπως περιορισμένη. Η εκλογική τους επιτυχία οφείλεται στην πολύ καλή οργάνωσή τους και στο γεγονός ότι ήταν σχεδόν το μόνο πολιτικό κίνημα που αντιστάθηκε στο προηγούμενο καθεστώς. Αν όμως προστεθούν τα διάσπαρτα ποσοστά των κοσμικών κομμάτων με αυτό της αποχής, οι Ισλαμιστές αποτελούν μειοψηφία. Επιπλέον το ίδιο το μέτωπο των Ισλαμιστών παρουσιάζει τελευταία ρωγμές. Οι ίδιοι οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα ακόμη πιο οπισθοδρομικό ισλαμικό κίνημα, τους λεγόμενους Σαλαφιστές, οι οποίοι φαίνεται να στηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία. Τα τελευταία επεισόδια στην περιοχή του Σινά ανέδειξαν τα προβλήματα που οι ισλαμιστές της εξουσίας θα αντιμετωπίσουν με τα πιο ακραία ισλαμικά στοιχεία.
Είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς τις εξελίξεις στη χώρα του Νείλου. Οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι φαίνονται διατεθειμένοι να σεβαστούν μια μορφή κοσμικής δημοκρατίας και να συμβιώσουν, τουλάχιστο για κάποια χρονική περίοδο, με τους στρατιωτικούς. Το ερώτημα φυσικά είναι αν θα γίνει κατορθωτό να εδραιωθεί στη χώρα αυτή ένα δημοκρατικό καθεστώς, έστω και με κάποιους περιορισμούς. Διότι πέραν της διαμάχης Ισλαμιστών, κοσμικών και στρατιωτικών, υπάρχουν και πολλαπλά άλλα εμπόδια στο δρόμο προς τη δημοκρατία. Το πιο σημαντικό ίσως είναι η μεγάλη φτώχεια την οποία αντιμετωπίζει η χώρα και που μόνο με την πολιτική σταθερότητα θα την αντιμετωπίσει. Η Αίγυπτος διαθέτει πλουτοπαραγωγικές πηγές ενώ η πολιτική σταθερότητα θα επιτρέψει την ανάπτυξη του τουρισμού ο οποίος είναι μια από τις πιο σημαντικές πηγές πλούτου. Τέλος υπάρχει και το πρόβλημα της συμβίωσης του σημαντικού χριστιανικού πληθυσμού της χώρας με το μουσουλμανικό στοιχείο. Αν αναπτυχθεί ο ισλαμικός φονταμενταλισμός η συμβίωση αυτή θα γίνει προβληματική. Η Ελλάδα και η Κύπρος είχαν ανέκαθεν καλές σχέσεις με την Αίγυπτο και δεν υπάρχει κανένας λόγος να μη συνεχιστούν και στο μέλλον. Για την Κύπρο οι καλές σχέσεις με μια τόσο σημαντική μουσουλμανική χώρα αποτελούν και αντίβαρο στις τουρκικές προσπάθειες προσεταιρισμού του μουσουλμανικού κόσμου υπέρ των τουρκικών θέσεων στο Κυπριακό και αναγνώρισης των τετελεσμένων στα κατεχόμενα.
Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης. e-mail stephanos.constantinides@gmail.com
Πηγή: Ο Φιλελεύθερος
Δημοσιεύτηκε στις 09/09/2012
Aucun commentaire:
Enregistrer un commentaire