Η κρίση του αιώνα;

Στέφανος Κωνσταντινίδης
Ως τώρα υπήρχε η τάση να συγκρίνεται η σημερινή οικονομική κρίση με αυτή που συντάραξε τον κόσμο τον περασμένο αιώνα, το 1929. Τελευταία άρχισε δειλά-δειλά να αναφέρεται και ως η κρίση του αιώνα. Είναι βέβαια πολύ νωρίς για τέτοιους αφορισμούς. Είμαστε ακόμη στις αρχές του 21ου αιώνα και κανείς δεν ξέρει τι περιμένει την ανθρωπότητα ως τα τέλη αυτού του αιώνα. Έχει κατ’επανάληψη αναφερθεί πως η σημερινή κρίση είναι ίσως περισσότερο πολιτική παρά οικονομική. Όμως και η κρίση του 1929 συνοδευόταν, πέρα από την οικονομική πτυχή της, και από τις μετασεισμικές πολιτικές δονήσεις του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου που γέννησαν τον ιταλικό φασισμό και ιδιαίτερα την πολιτική αστάθεια στη Γερμανία που γέννησε το τέρας του ναζισμού.
Η κρίση όμως του 1929 αντιμετωπίστηκε ως ένα σημείο με επιτυχία από έναν Αμερικανό πρόεδρο της διορατικότητας του Φραγκλίνου Ρούσβελτ, που έμεινε γνωστός στην ιστορία με την πολιτική του New Deal. Επίσης στο θεωρητικό πεδίο αντιμετωπίστηκε από τον μεγάλο Άγγλο οικονομολόγο John Maynard Keynes, που επίσης παρέμεινε στην ιστορία για τη συμβολή του στο ξεπέρασμα της κρίσης.
Σήμερα δυστυχώς αν και όλοι ομολογούν ότι η κρίση είναι επίσης και πολιτική, δεν διαφαίνεται καμιά πολιτική ηγετική προσωπικότητα που να προσφέρει κάτι για το ξεπέρασμά της. Οι σημερινοί πολιτικοί ηγέτες, ιδιαίτερα αυτοί της Ευρώπης, είναι μετριότητες, περισσότερο τεχνοκράτες-λογιστές παρά πολιτικοί ηγέτες με όραμα και με σχέδιο για την αντιμετώπιση της κρίσης. Ούτε επίσης φαίνεται στον ορίζοντα κάποιος θεωρητικός της οικονομίας του αναστήματος του Keynes που να προτείνει κάτι που θα ανοίγει καινούργιους δρόμους. Το δυστύχημα είναι επίσης πως και πέρα από τον καπιταλισμό, στο χώρο της Αριστεράς, μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, επικρατεί μια νεφελώδης κατάσταση και μάλλον χάθηκε η πυξίδα που κάποτε οδηγούσε αυτό τον χώρο σε νεωτερικά βήματα. Κι όμως χωρίς την αριστερή κοινωνική ευαισθησία, ο άγριος κόσμος του καπιταλισμού θα συνθλίβει την ανθρώπινη ύπαρξη δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Μέσα λοιπόν σε αυτή τη δίνη της αβεβαιότητας δύσκολο είναι να περιμένει κανείς φως από την Άνγκελα Μέρκελ ή τις άλλες μετριότητες της Ευρώπης. Αλλά και στις ΗΠΑ με τον Μπαράκ Ομπάμα, με όση καλή θέληση ή ακόμη και κάποια κοινωνική ευαισθησία τον πιστώσει κανείς, το ηγετικό του ανάστημα δεν ξεπερνά αυτό ενός μέτριου ηγέτη. Φυσικά το πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο σημερινός κόσμος δεν είναι μόνο πρόβλημα ηγεσίας. Ούτε και η ιστορία προχωρεί χάρη στις μεγάλες προσωπικότητες ή ακόμη χειρότερα με τους μεσσίες. Υπάρχουν πάντα βαθύτερες κοινωνικές διεργασίες στις οποίες υπακούει το ιστορικό γίγνεσθαι. Και αυτές οι κοινωνικές διεργασίες θα γεννήσουν τον αυριανό κόσμο. Μόνο που οι διεργασίες αυτές παίρνουν ως συνήθως χρόνο που ξεπερνά πολλές φορές τα όρια της θέασης και της αντίληψης της γενιάς ανθρώπων που την ζουν.
Στα καθ’ημάς βεβαίως, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο, η κρίση, όπως όλοι το διαπιστώνουν, είναι πολύ βαθιά και σε επίπεδο πολιτικής ηγεσίας αλλά και σε επίπεδο κοινωνίας με τους πολίτες να έχουν χάσει τον προσανατολισμό τους αφού έζησαν για μερικές δεκαετίες με την ψευδαίσθηση μιας
επίπλαστης ευημερίας, διαπλεκόμενοι με το πολιτικό σύστημα και χωρίς τους αναγκαίους εκείνους αξιακούς κώδικες που διαφυλάττουν την κοινωνική ισορροπία. Λένε πως η κρίση είναι μια ευκαιρία για ανατροπές. Είναι βέβαιο πως χωρίς βαθιές ανατροπές τόσο σε επίπεδο πολιτικής και θεσμών όσο και σε επίπεδο πολιτικής κουλτούρας αλλά και νοοτροπίας, ούτε η Ελλάδα ούτε η Κύπρος θα ξεπεράσουν εύκολα τη σημερινή κρίση. Είναι η ώρα όσο ποτέ άλλοτε για ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που θα διασφαλίζει το κράτος της πολιτικής αλλά και της κοινωνικής δημοκρατίας, την ισονομία και την αξιοκρατία. Και που σίγουρα δεν μπορούν να προσφέρουν οι σημερινές φθαρμένες πολιτικές και πνευματικές ελίτ του τόπου. Εκτός κι αν οι Κύπριοι πολίτες έχουν την ψευδαίσθηση πως οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές που εκφράζει ο Νίκος Αναστασιάδης και οι μεταπράτες αστοί που τον στηρίζουν είναι η λύση μετά την αποτυχία του Δημήτρη Χριστόφια και μιας διαπλεκόμενης αριστερής νομενκλατούρας με νεοφιλελεύθερα επίσης πρόσημα, και η οποία ανέθεσε την διαχείριση της οικονομίας σε τραπεζίτες υπουργούς Οικονομικών. Η πρώτη άμεση ανατροπή που χρειάζεται η Κύπρος, είναι αυτή του ζημιογόνου πολιτικού διπολισμού. Καθώς όπως αποκαλύπτεται από την πολιτική πράξη, επί της ουσίας οι δύο πόλοι αλληλοσυμπληρώνονται.

Καλές γιορτές και καλή χρονιά.

*Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης.
E-mail stephanos.constantinides@gmail.com


Πηγή: Ο Φιλελεύθερος
Δημοσιεύτηκε στις 23/12/2012