16η μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως, με το δημόσιο χρέος μόνο στο 48% του τουρκικού Α.Ε.Π

Η τουρκική οικονομική και πολιτιστική «Εξαγωγική επέλαση»

Του Γιώργου Κωνσταντινίδη

Η διεθνής οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2007 έχει επηρεάσει αρνητικά όλες τις χώρες, συμπεριλαμβανομένου των αραβικών και μουσουλμανικών της ευρύτερης περιοχής της Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και του Περσικού Κόλπου. Βέβαια και τα ισλαμικά κράτη της Ασίας υφίστανται τις παρενέργειες της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, της κρίσης χρέους και της συνεχιζόμενης αβεβαιότητας για το μέλλον των αγορών και των οικονομιών σε διεθνές επίπεδο. Αντίθετα, η γειτονική Τουρκία στο πλαίσιο της οικονομικής της ενδυνάμωσης, αποτελώντας τη ,16^η μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως, τείνοντας ταχύτατα να καταστεί η 15^η και όντας η 6^η μεγαλύτερη στην Ευρώπη, αναδύεται ως περιφερειακή υπερδύναμη.

Ο Τούρκος πρωθυπουργός Ταγίπ Ερντογαν και η κυβέρνησή του ανάλωσε πολλή φαιά ουσία στο άνοιγμα και στη φιλελευθεροποίηση της τουρκικής οικονομίας, παρέχοντας απλόχερα φορολογικά και επενδυτικά κίνητρα. Με μια δε περιοριστική δημοσιονομική και νομισματική πολιτική πέτυχε τελικά μέσα σε 8 έτη να υπερτριπλασιαστεί το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (Α.Ε.Π.) κατά κεφαλή (per capita G.D.P.) και έτσι άγγιξε τα 11000 δολάρια ή σε όρους ευρώ τα 8200 ευρώ περίπου. Μια άμεση σύγκριση με την οικονομία της Αιγύπτου αποδεικνύει ότι το αιγυπτιακό Α.Ε.Π. βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με αυτό που ήταν πριν από 20 έτη! Με άλλα λόγια δεν αναπτύχθηκε η Αίγυπτος κατά τα τελευταία 20 χρόνια. Μήπως αυτό το τεκμηριωμένο δεδομένο ερμηνεύει την πολιτική και κοινωνική αναταραχή που προκλήθηκε στην εν λόγω χώρα και, παράλληλα, δικαιολογεί την απουσία παρεμφερών πολιτικών και κοινωνικών γεγονότων στην Τουρκία, τουλάχιστον σε τόσο μεγάλο βαθμό;
Η Τουρκία προβάλλεται ως η μουσουλμανική χώρα πρότυπο για τα δοκιμαζόμενα μουσουλμανικά κράτη, αφού διαθέτει αφενός ένα δημοκρατικό πολίτευμα και αφετέρου μια αναδυόμενη, ανοικτή, φιλελεύθερη οικονομία. Ενδεικτικά αναφέρω ότι το δημόσιο χρέος (public debt), που αποτελεί το σημαντικότερο μακροοικονομικό δείκτη που παρέχει πληροφόρηση για τη μελλοντική πορεία της οικονομίας, κυμαίνεται στο 48% του τουρκικού Α.Ε.Π., ποσοστό που ικανοποιεί το κριτήριο της Συνθήκης του Μάαστριχτ σχετικά με το ύψος του δημόσιου χρέους. Επιπλέον ο ρυθμός ανάπτυξης της τουρκικής οικονομίας εκτινάχθηκε στο 7.2% το 2010, αντίξοο έτος για τη διεθνή οικονομία και ειδικά για την Ευρωπαϊκή Ένωση (κρίση χρέους, δίδυμα ελλείμματα, διαρθρωτικά προβλήματα κτλ.). Το μερίδιο αγοράς (market share) των τουρκικών προϊόντων στις αγορές των Βαλκανίων, της Μέσης Ανατολής, της Υπερκαυκασίας και της Ευρώπης, διαρκώς βελτιώνεται με συνέπεια να επιτυγχάνονται υψηλή εισροή κεφαλαίων από τα εξαγωγικά κέρδη, αυξημένη κερδοφορία για τις εταιρείες παραγωγής και διανομής, τους προμηθευτές και ολόκληρη την αλυσίδα επιχειρήσεων, που για τη δημιουργία αυτών των επιτυχημένων προϊόντων απορροφά ειδικευμένο και ανειδίκευτο εργατικό δυναμικό και συντελεί στη μείωση του ποσοστού ανεργίας, η οποία συνιστά πρόβλημα για την τουρκική οικονομία και κοινωνία.
Οι Τούρκοι κατορθώνουν να προβάλλουν με αποτελεσματική στρατηγική επικοινωνίας - μάρκετινγκ και προωθητικές ενέργειες τη σημερινή Τουρκία και ειδικά την Κωνσταντινούπολη, την Άγκυρα και τα υπόλοιπα μεγάλα αστικά κέντρα ως περιοχές υποδοχής άμεσων ξένων επενδύσεων, την πολιτιστική τους ποικιλομορφία και την οικονομική τους ανάπτυξη όπως υποδηλώνουν οι προηγμένες υποδομές (infrastructure), τα επιχειρηματικά κέντρα των περιοχών Levent και Maslak με τους ουρανοξύστες και τα σύγχρονα κτήρια όπου έχουν τα κεντρικά τους γραφεία μεγάλες τουρκικές και πολυεθνικές εταιρείες καθώς και τεράστια εμπορικά κέντρα όπως το Sanko Park στο Gaziantep και το Forum στην περιοχή Bayrampaşa στην Κωνσταντινούπολη. Αυτή ήταν από τις πιο υποβαθμισμένες περιοχές της μεγαλούπολης και πλέον έχει εξελιχθεί αισθητά με επενδυτικά προγράμματα που υλοποιούνται αναβαθμίζοντας το τοπικό βιοτικό επίπεδο.
Οι Τούρκοι επιχειρηματίες και οικονομικοί παράγοντες, κεμαλικής ή ισλαμικής ιδεολογίας, ανελίσσονται και σύμφωνα με την τουρκική έκδοση του περιοδικού “Forbes” έγιναν πλουσιότεροι κατά 17 περίπου δισεκατομμύρια δολάρια το 2011 συγκριτικά με το 2010. Εκτός των “παραδοσιακών” επιχειρηματικών δυνάμεων όπως είναι ο όμιλος επιχειρήσεων του Ρ. Κοτς (τράπεζα YAPI KREDİ, αυτοκινητοβιομηχανία TOFAŞ, οικιακές συσκευές ARҪELIK, BEKO, διυλιστήριο AYGAZ, ιδιωτικό Πανεπιστήμιο Κοτς κ.ά.) και του Σ. Σαμπαντσί με πολυσχιδείς δραστηριότητες, αναδεικνύονται νέες εταιρικές και παραγωγικές, ισλαμικές κυρίως οικογένειες, όπως αυτή του Ουλκέρ, ο οποίος είναι πέμπτος ανάμεσα στους Τούρκους κροίσους. Ο ομώνυμος όμιλος (ÜLKER), ο μεγαλύτερος στο διατροφικό κλάδο στην Τουρκία, έχει εξαγοράσει τη βελγική σοκολατοποιία GODIVA και παράγει μια ευρεία ποικιλία προϊόντων μεταξύ των οποίων και η COLA TURKA, την τουρκική “έκδοση” της COCA COLA. Ο επιτυχημένος επιχειρηματίας Μ. Καραμεχμέτ βρίσκεται στην πρώτη θέση των Τούρκων κροίσων. Κύριος μέτοχος του ομίλου ÇUKUROVA και της TÜRKCELLO (εταιρεία κινητής τηλεφωνίας), επένδυσε και στην ψηφιακή πλατφόρμα DIGITÜRK (κατέχει τα ετήσια δικαιώματα του τουρκικού ποδοσφαιρικού πρωταθλήματος), καθώς και στις πετρελαιοπηγές του Βόρειου Ιράκ.
Οι Τούρκοι επιχειρηματίες “οργώνουν” τις διεθνείς αγορές προϊόντων και υπηρεσιών, προωθώντας τις τουρκικές εξαγωγές εντατικά και συστηματικά, με στρατηγικό σχεδιασμό (strategic planning) και κατάλληλα προγράμματα επικοινωνίας (marketing programs). Την τελευταία δεκαετία οι εξαγωγικές επιδόσεις της Τουρκίας χαρακτηρίζονται ως θετικότατες. Υπογραμμίζω ότι το Φεβρουάριο του 2011 οι εξαγωγές της γειτονικής χώρας άγγιξαν τα 10 δισεκατομμύρια δολάρια (αύξηση κατά 24% περίπου). Η Τουρκία συνιστά το μεγαλύτερο εξαγωγέα της περιοχής και έτσι διατηρεί έναν ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης (growth rate) της τάξης του 4.3% από το 2002 έως το 2009. Οι τουρκικές επιχειρήσεις και τα προϊόντα τους αποκτούν αναγνωρισιμότητα (brand awareness) και διευρύνουν συνεχώς το πελατολόγιό τους, με αποτέλεσμα τη συσσώρευση κερδών και κεφαλαίων για τους επιχειρηματίες και την τουρκική οικονομία γενικότερα.
Σύμφωνα με το “Financial Sense” η Τουρκία χαρακτηρίζεται ως η χώρα με την υψηλότερη πρόβλεψη σε όρους ρυθμού ανάπτυξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στοιχεία έως 30/09/2010 δείχνουν ότι ο δείκτης του χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης αυξήθηκε περίπου κατά 31%, ενώ δεύτερος ακολουθεί ο πολωνικός με απόδοση 11% και τρίτος αυτός της Τσεχίας με απόδοση 8%. Ο αμερικανικός και ο ρωσικός δείκτης κυμάνθηκαν στο 4%.
Παρατηρούνται αποτελέσματα διάχυσης (spillover effects) στον τουριστικό κλάδο, με συνέπεια να προωθείται η Τουρκία ως υπόδειγμα – πρότυπο (model country) για το σύνολο του μουσουλμανικού κόσμου, ως «brand name», ως τουριστικός προορισμός υψηλών προδιαγραφών, ποιότητας και ανταγωνιστικών τιμών. Τα ποικίλα καταναλωτικά και καταναλωτά προϊόντα (π.χ. εμπορικά σήματα, λογότυπα, μάρκες κτλ.) καθώς και τα πολιτιστικά προϊόντα (π.χ. πολιτιστικές εκδηλώσεις και γεγονότα όπως ήταν η επιλογή της Κωνσταντινούπολης ως πολιτιστικής πρωτεύουσας της Ευρώπης για το 2010, μουσεία, τηλεοπτικά σίριαλ, κινηματογραφικές ταινίες κτλ.) χρησιμοποιούνται μεθοδικά ως αποδοτικοί τρόποι πολιτιστικής διείσδυσης της Τουρκίας σε ισλαμικές αλλά και σε χριστιανικές χώρες.
Ο τουρκικός κατασκευαστικός κλάδος και η αγορά ακινήτων (real estate market) συντελούν αποφασιστικά στο τουρκικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (Α.Ε.Π.) και 3 – 4 ισχυρές τουρκικές κατασκευαστικές εταιρείες συγκαταλέγονται ανάμεσα στις μεγαλύτερες παγκοσμίως, έχοντας αναλάβει έργα υποδομής σε διάφορες χώρες π.χ. Βαλκάνια, Μέση Ανατολή, Βόρεια Αφρική κ.ά. Η Τουρκία κατατάσσεται 1^η σε εξαγωγές τσιμέντου και 2^η σε εξαγωγές προϊόντων χρυσού διεθνώς! Τα τουρκικά προϊόντα και υπηρεσίες και οι Τούρκοι επιχειρηματίες - παραγωγοί αποσπούν θετικές κριτικές, βραβεύσεις και πιστοποιήσεις ποιότητας τύπου ISO, με αποτέλεσμα να ενισχύεται η πολιτιστική και τουριστική προβολή της Τουρκίας σε περιφερειακό και διεθνές επίπεδο.
Η προώθηση των προϊόντων της πραγματοποιείται στο πλαίσιο της οικονομικής επέκτασης της Τουρκίας με στρατηγικό σχεδιασμό και εξωστρεφή προσανατολισμό στα Βαλκάνια έχοντας ως κέντρα βάρους της την Κροατία, την Αλβανία, το Κόσοβο και τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη, στην ευρύτερη περιοχή του Καυκάσου με βασικό εταίρο το Αζερμπαϊτζάν και τα υπόλοιπα τουρκόφωνα κράτη, όπου η τουρκική διπλωματία και οι Τούρκοι επιχειρηματίες έχουν μεγάλη απήχηση, στη Μέση Ανατολή με κύριους εταίρους την Ιορδανία, το Λίβανο και τη Συρία, με τους Ιρανούς, το ιρακινό Κουρδιστάν και τις αραβόφωνες χώρες του Περσικού Κόλπου, που αποτελούν τα “συγκοινωνούντα δοχεία” για τις πολλαπλές ροές του ισλαμικού κεφαλαίου προς την Τουρκία. Το ισλαμικό κεφάλαιο συνιστά έναν πρωταρχικό πυλώνα για τη συσσώρευση εθνικού κεφαλαίου και την ανάπτυξη της τουρκικής οικονομίας και αποτελεί την αναδυόμενη μορφή κεφαλαίου στη σύγχρονη Τουρκία, συνεισφέροντας σε μεγάλο βαθμό πλέον στην αύξηση του τουρκικού Α.Ε.Π.
Ο κ. Γιώργος Κωνσταντινίδης είναι οικονομολόγος, Διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου και συγγραφέας του βιβλίου «Συσσώρευση Κεφαλαίου και Παγκοσμιοποίηση στην Τουρκία Διαχρονικά» (εκδόσεις Παπαζήση, 2009)